Here is a highly useful, structured note on the Basic Concepts of Chemistry & The List of Elements (ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ মৌলিক ধাৰণা আৰু মৌলসমূহৰ তালিকা) for Class 11 and Class 12, written in a clear mix of Assamese and standard chemical symbols.ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ মৌলিক ধাৰণা আৰু মৌলসমূহৰ তালিকা | Chemistry Notes In Assamese.

Here is an expanded, high-density reference guide adding critical operational formulas, thermodynamic laws, chemical bonding equations, periodic trends, and core organic chemistry functional groups for Class 11 and Class 12.

---

🧪 ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ সম্পূৰ্ণ সহায়ক টোকা (Comprehensive Chemistry Reference)

---

🔴 শাৰীৰিক ৰসায়ন বিজ্ঞান (Physical Chemistry Formulas)

১. পাৰমাণৱিক গঠন (Structure of Atom – Class 11)

• ব’ৰৰ কক্ষপথৰ ব্যাসাৰ্ধ (Bohr’s Orbit Radius):
  $r_n = 0.529 \times \frac{n^2}{Z} \text{ Å}$
• ব’ৰৰ কক্ষপথত ইলেক্ট্ৰনৰ শক্তি (Energy of Bohr’s Orbit):
  $E_n = -13.6 \times \frac{Z^2}{n^2} \text{ eV/atom} = -2.18 \times 10^{-18} \times \frac{Z^2}{n^2} \text{ J/atom}$
• ৰীডবাৰ্গ সমীকৰণ (Rydberg Formula for Wave Number):
  $\bar{\nu} = \frac{1}{\lambda} = R_H \left( \frac{1}{n_1^2} – \frac{1}{n_2^2} \right) Z^2 \quad \left[R_H = 109,677 \text{ cm}^{-1}\right]$
• হাইছেনবাৰ্গৰ অনিশ্চয়তা নীতি (Heisenberg’s Uncertainty Principle):
  $\Delta x \cdot \Delta p \ge \frac{h}{4\pi} \implies \Delta x \cdot (m \cdot \Delta v) \ge \frac{h}{4\pi}$

২. তাপগতিবিজ্ঞান আৰু ৰাসায়নিক সাম্যাৱস্থা (Thermodynamics & Equilibrium – Class 11)

• এন্থেলপীৰ পৰিৱৰ্তন (Enthalpy Change): $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$
• গিব্ছৰ মুক্ত শক্তি (Gibbs Free Energy): $\Delta G = \Delta H – T\Delta S$
  • $\Delta G < 0$: স্বতঃস্ফূৰ্ত প্ৰক্ৰিয়া (Spontaneous Process)
  • $\Delta G > 0$ : অস্বতঃস্ফূৰ্ত প্ৰক্ৰিয়া (Non-spontaneous Process)
  • $\Delta G$= 0 : সাম্যাৱস্থা (Equilibrium)
• সাম্যাৱস্থা ধ্ৰুৱকৰ সম্পৰ্ক (Equilibrium Constants): $K_p = K_c(RT)^{\Delta n_g}$
• মুক্ত শক্তি আৰু সাম্যাৱস্থা ধ্ৰুৱক: $\Delta G^0 = -2.303 RT \log K_c$
• pH গণনা সূত্ৰ: $\text{pH} = -\log[H_3O^+]$
• দ্ৰাব্যতা গুণফল (Solubility Product for A_xB_y): $K_{sp} = x^x \cdot y^y \cdot S^{(x+y)}$(য’ত S হ’ল দ্ৰাব্যতা)

৩. পদাৰ্থৰ কঠিন অৱস্থা আৰু দ্ৰৱ (Solid State & Solutions – Class 12)

• ব্ৰেগৰ সমীকৰণ (Bragg’s Law): $n\lambda = 2d \sin\theta$
• স্ফটিকৰ ঘনত্ব (Density of a Unit Cell):
  $d = \frac{Z \cdot M}{a^3 \cdot N_A}$
  (য’ত Z = একক কোষত থকা পৰমাণুৰ সংখ্যা: SCC = 1, BCC = 2, FCC = 4)
• আণৱিক ভৰ আৰু ভেনট হফ গুণক (Van ‘t Hoff Factor – i):
  • বাষ্পচাপৰ আপেক্ষিক অৱনমন: $\frac{P^0 – P}{P^0} = i \cdot X_{\text{solute}}$
  • উতলন অংকৰ উন্নয়ন: $\Delta T_b = i \cdot K_b \cdot m$
  • হিমাংকৰ অৱনমন: $\Delta T_f = i \cdot K_f \cdot m$
  • আশ্ৰাৱণ চাপ (Osmotic Pressure): $\pi = i \cdot C \cdot R \cdot T$

৪. বিদ্যুৎ ৰসায়ন আৰু ৰাসায়নিক গতিবিজ্ঞান (Electrochemistry & Kinetics – Class 12)

• ফেৰাডেৰ বিদ্যুৎ বিশ্লেষণৰ প্ৰথম সূত্ৰ (Faraday’s 1st Law): $W = Z \cdot I \cdot t = \frac{E}{96500} \cdot I \cdot t$
• আপেক্ষিক পৰিবাহিতা আৰু ম’লাৰ পৰিবাহিতা (Conductivity):
  • $\kappa = \frac{1}{\rho} = \frac{1}{R} \cdot \left(\frac{l}{A}\right)$
  • $\Lambda_m = \frac{\kappa \times 1000}{\text{Molarity}}$
• আৰ্হেনিয়াছ সমীকৰণ (Arrhenius Equation): $k = A \cdot e^{-\frac{E_a}{RT}} \implies \log\frac{k_2}{k_1} = \frac{E_a}{2.303 R}\left[\frac{T_2 – T_1}{T_1 T_2}\right]$

---

🔵 অজৈৱ ৰসায়ন আৰু পৰ্যাবৃত্ত ধৰ্ম (Inorganic Chemistry & Periodic Trends)

১. পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ ধৰ্ম (Periodic Table Trends)

পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত সোঁফালৰ পৰা বাওঁফালে অথবা ওপৰৰ পৰা তললৈ নামিলে ধৰ্মসমূহ তলত দিয়া ধৰণে সলনি হয়:

ধৰ্ম (Property)	পৰ্যায়ত$(Across a Period \rightarrow)$	বৰ্গত $(Down a Group \downarrow)$
পাৰমাণৱিক ব্যাসাৰ্ধ (Atomic Radius)	কমে (Decreases)	বাঢ়ে (Increases)
আয়নীকৰণ এন্থেলপী (Ionization Enthalpy)	বাঢ়ে (Increases)	কমে (Decreases)
ইলেক্ট্ৰন আসক্তি (Electron Gain Enthalpy)	অধিক ঋণাত্মক হয় (More Negative)	কম ঋণাত্মক হয় (Less Negative)
বিদ্যুৎ ঋণাত্মকতা (Electronegativity)	বাঢ়ে (Increases)	কমে (Decreases)
ধাতৱ ধৰ্ম (Metallic Character)	কমে (Decreases)	বাঢ়ে (Increases)

২. জটিল যৌগৰ নামাকৰণ আৰু সংযোগ (Coordination Chemistry – Class 12)

• কাৰ্যকৰী পাৰমাণৱিক সংখ্যা (Effective Atomic Number – EAN):
  $\text{EAN} =$ $Z – (\text{জাৰণ সংখ্যা}) + 2 \times (\text{সমন্বয় সংখ্যা})$
• চুম্বকীয় ভ্ৰামক (Magnetic Moment –$\mu):$
  $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$
  (য’ত n = অযুগ্ম ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা; BM = Bohr Magneton)

---

🟡 জৈৱ ৰসায়ন বিজ্ঞান (Organic Chemistry Essentials)

১. মুখ্য ক্ৰিয়ামূলক গোটসমূহৰ অগ্ৰাধিকাৰ ক্ৰম (IUPAC Principal Functional Groups Priority)

IUPAC নামাকৰণ কৰোঁতে তলৰ ক্ৰম অনুসৰি ক্ৰিয়ামূলক গোট বাছি লব লাগে:

1. কাৰ্বক্সিলিক এছিড:$-\text{COOH}$
2. ছালফ’নিক এছিড: $-\text{SO}_3\text{H}$
3. এষ্টাৰ:$-\text{COOR}$
4. এচিড ক্ল’ৰাইড: $-\text{COCl}$
5. এওৱাইড: $-\text{CONH}_2$
6. চায়ানাইড / নাইত্ৰাইল: $-\text{CN}$
7. এলডিহাইড: $-\text{CHO}$
8. কিট’ন:$-\text{CO}-$
9. এলক’হল:$-\text{OH}$
10. এমিন: $-\text{NH}_2$

২. কেইটামান অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ নাম-বিক্ৰিয়া (Crucial Named Reactions)

• উৰ্টজ বিক্ৰিয়া (Wurtz Reaction): $2\text{R-X} + 2\text{Na} \xrightarrow{\text{Dry Ether}} \text{R-R} + 2\text{NaX}$ (উচ্চ এলকেন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ)
• ফ্ৰীডেল-ক্ৰাফ্টছ এলকিলীকৰণ (Friedel-Crafts Alkylation): $\text{C}_6\text{H}_6 + \text{R-Cl} \xrightarrow{\text{Anhydrous AlCl}_3} \text{C}_6\text{H}_5\text{-R} + \text{HCl}$
• অলডল ঘনীভৱন (Aldol Condensation): $\alpha-\text{H}$ থকা এলডিহাইড বা কিট’নে লঘু ক্ষাৰৰ $(\text{NaOH})$উপস্থিতিত$\beta-\text{hydroxy}$এলডিহাইড গঠন কৰে।
• কেনিজাৰ’ বিক্ৰিয়া (Cannizzaro Reaction):$\alpha-\text{H}$নথকা এলডিহাইডে $(\text{HCHO}, \text{C}_6\text{H}_5\text{CHO})$গাঢ় ক্ষাৰৰ সৈতে সমানুুপাতিক জাৰণ-বিজাৰণ (Disproportionation) ঘটায়।

---

💡 ব্যৱহাৰিক টিপছ (Practical Tips for Exams)

1. এককৰ প্ৰতি সতৰ্কতা (Unit Awareness): গাণিতিক সমস্যা সমাধান কৰোঁতে সদায় R (সাৰ্বজনীন গেছ ধ্ৰুৱক)-ৰ মান প্ৰদত্ত একক অনুসৰি বহুৱাব (J নে $L\cdot atm).$
2. d-মৌলৰ ব্যতিক্ৰমী ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাস: ক্ৰ’মিয়াম $(\text{Cr}, Z=24: [Ar] 3d^5 4s^1)$ আৰু কপাৰ $(\text{Cu},$ Z=29: $[Ar] 3d^{10} 4s^1)$ৰ বিন্যাস অৰ্ধপূৰ্ণ আৰু সম্পূৰ্ণ সুস্থিৰ উপকক্ষৰ বাবে ব্যতিক্ৰমী হয়।

---