ইয়াত সপ্তম শ্ৰেণীৰ পাঠ্যপুথিত সন্নিৱিষ্ট অধ্যায় জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Respiration in Organisms) সম্পূৰ্ণ সমাধান আগবঢ়োৱা হ’ল:
Solution of all questions of unit 3 Respiration in Organisms for class 7 textbook Science in Assamese .
১. খালী ঠাই পূৰ কৰা :
a) কোষীয় শ্বসনত খাদ্যৰ গ্লুক’জ অণু ভাঙি গৈ শক্তি উৎপন্ন হয়।
b) ইষ্ট কোষত হোৱা অবাত শ্বসনক কিন্বন (Fermentation) ও বোলা হয়।
c) পেটৰ ভিতৰত থকা মধ্যচ্ছদা (Diaphragm) নামক, পেশীৰে গঠিত অংশটোৱে উশাহ-নিশাহত সহায় কৰে।
d) উদ্ভিদৰ পত্ৰত বা কাণ্ডৰ বাকলিত থকা পত্ৰৰন্ধ্ৰ / বাাত্মকণ (Lenticels) নামক ছিদ্ৰৰ দ্বাৰা পৰিৱেশৰ লগত বায়ুৰ বিনিময় হয়।
e) সাগৰৰ পাৰৰ মেংগ্ৰুভ গছৰ শিপা শ্বাস-প্ৰশ্বাস / গেছৰ বিনিময়ৰ বাবে মাটিৰ ওপৰলৈ ওলায়।
২. শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা :
i) পেশীকোষত হোৱা অবাত শ্বসনত কোনবিধ পদাৰ্থ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: d) লেকটিক এছিড
ii) উশাহ লোৱাৰ সময়ত কামিহাড়বোৰ—
উত্তৰ: a) ওপৰলৈ উঠে
iii) নিশাহত এৰি দিয়া বায়ুৰ উপাদানৰ ক্ষেত্ৰত কোনটো কথা শুদ্ধ?
উত্তৰ: d) আটাইবোৰ থাকে (নিশাহত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ উপৰিও অলপ অক্সিজেন, নাইট্ৰ’জেন আৰু জলীয় বাষ্পও থাকে)
iv) কেঁচুৱে কোনটো অংগ ব্যৱহাৰ কৰি শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়?
উত্তৰ: b) ছাল
v) তলৰ কোনটো অংগ প্ৰাণীৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ লগত জড়িত নহয়?
উত্তৰ: b) কূটপদ (আৰু d) পত্ৰৰন্ধ্ৰ, কিয়নো পত্ৰৰন্ধ্ৰ কেৱল উদ্ভিদৰহে থাকে)
অতি চমুকে উত্তৰ দিয়া :
a) কি কি অৱস্থাত শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ কম-বেছি হ’ব পাৰে?
উত্তৰ: দৌৰিলে, গধুৰ বস্তু ডাঙিলে বা ব্যায়াম কৰিলে শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ বেছি হয়। জিৰণি ল’লে বা শুই থাকিলে এই হাৰ কম হয়।
b) খাদ্যৰ কোনবিধ উপাদানে প্ৰধানকৈ শক্তিৰ উৎস হিচাপে কাম কৰে?
উত্তৰ: কাৰ্ব’হাইড্ৰেট (প্ৰধানকৈ গ্লুক’জ)।
c) উদ্ভিদদেহৰ কি কি অংগ পৰিৱেশৰ লগত বায়ুৰ বিনিময়ত জড়িত থাকে?
উত্তৰ: পাতত থকা পত্ৰৰন্ধ্ৰ (Stomata) আৰু কাণ্ডৰ বাকলিত থকা বাাত্মকণ (Lenticels)।
d) লালুকীয়ে শ্বাস-প্ৰশ্বাসত কি অংগ ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰ: ফুল বা জলক্ৰোম (Gills) ব্যৱহাৰ কৰে।
e) শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে ভেকুলীয়ে হাঁওফাঁওৰ উপৰি কি অংগ ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰ: নিজৰ সেমেকা ছাল (Skin) ব্যৱহাৰ কৰে।
আলোকচিত্ৰত থকা ৪ নম্বৰৰ পৰা ৭ নম্বৰলৈকে প্ৰশ্নসমূহৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:
৪. চমু উত্তৰ লিখা :
a) কেঁচু, মাখি, ভেকুলী, জেঠী আৰু তিমি মাছৰ শ্বসনাংগৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: বিভিন্ন প্ৰাণীসমূহৰ শ্বসনাংগৰ নাম হ’ল—
- কেঁচু — সেমেকা ছাল
- মাখি — শ্বাসনলী বা ট্ৰেকিয়া
- ভেকুলী — হাঁওফাঁও আৰু সেমেকা ছাল
- জেঠী — হাঁofাঁও
- তিমি মাছ — হাঁওফাঁও (মূৰৰ ওপৰত থকা ছিদ্ৰ বা ব্ল’হ’লৰ সহায়ত)
b) উদ্ভিদৰ শিপাই কেনেদৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয় লিখা।
উত্তৰ: উদ্ভিদৰ শিপাৰ কোষবোৰকো জীয়াই থাকিবলৈ আৰু শক্তি উৎপাদনৰ বাবে অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন হয়। শিপাবোৰত থকা মূলৰোমৰ সহায়ত মাটিৰ কণিকাবোৰৰ মাজত থকা খালী ঠাইৰ পৰা বায়ু (অক্সিজেন) শোষণ কৰি শিপাই শ্বাস-প্ৰশ্বাস কাৰ্য চলায়।
c) অধিক সময় ধৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰাৰ অন্তত গা বিষায় কিয়?
উত্তৰ: কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিলে আমাৰ শৰীৰত অধিক শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়, কিন্তু সেই অনুপাতে অক্সিজেনৰ যোগান কম হয়। ফলত পেশীকোষত অক্সিজেনৰ অবিহনে অবাত শ্বসন ঘটে আৰু লেকটিক এছিড উৎপন্ন হয়। পেশীসমূহত এই লেকটিক এছিড জমা হোৱাৰ বাবেই কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ অন্তত গা বা পেশী বিষায়।
d) আমি হাঁচি আৰু কাহ মাৰোঁ কিয়?
উত্তৰ: আমাৰ উশাহত সোমাই যোৱা ধূলি-বালি, ধোঁৱা, পৰাগৰেণু আদি অপ্ৰয়োজনীয় কণাবোৰ যেতিয়া নাসিকাগহ্বৰত সোমাই আমনিৰ সৃষ্টি কৰে, তেতিয়া শৰীৰৰ প্ৰতিৰোধ প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে আমি হাঁচি মাৰোঁ। ইয়াৰ ফলত এই কণিকাবোৰ বাহিৰ ওলাই যায়। একেদৰে ডিঙি বা শ্বাসনলীত কোনো বাহিৰা কণা বা শ্লেষ্মা জমা হ’লে শ্বাসনলী পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ আমি কাহ মাৰোঁ।
e) শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ মানে কি? প্ৰাপ্তবয়স্কসকলৰ এই হাৰৰ মান উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: এজন ব্যক্তিয়ে প্ৰতি মিনিটত যিমানবাৰ উশাহ আৰু নিশাহ লয় (অৰ্থাৎ শ্বাস-প্ৰশ্বাস কাৰ্য সম্পন্ন কৰে), সেই সংখ্যাটোক শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ বোলে। এজন স্বাভাৱিক প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ জিৰণিৰ সময়ত এই হাৰ প্ৰতি মিনিটত গড়ে ১৫ ৰ পৰা ১৮ বাৰ।
৫. বৰ্ণনাত্মক প্ৰশ্ন :
a) মানুহৰ উশাহ-নিশাহ লোৱা পদ্ধতিটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: মানুহৰ উশাহ-নিশাহ লোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো বুকুৰ গহ্বৰৰ সংকোচন আৰু প্ৰসাৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটো তলত দিয়া ধৰণে সম্পন্ন হয়—
- উশাহ (Inspiration): যেতিয়া আমি উশাহ লওঁ, কামিহাড়বোৰ ওপৰলৈ আৰু বাহিৰলৈ গতি কৰে আৰু তলত থকা মধ্যচ্ছদাখন তললৈ নামি চেপেটা হয়। ইয়াৰ ফলত বুকুৰ গহ্বৰৰ আয়তন বাঢ়ি যায় আৰু হাওঁফাওঁৰ ভিতৰত বায়ুৰ চাপ কমি যায়। ফলত বাহিৰৰ অক্সিজেনযুক্ত বায়ু নাসিকাগহ্বৰ আৰু শ্বাসনলীৰে হাওঁফাওঁলৈ সোমাই আহে।
- নিশাহ (Expiration): যেতিয়া আমি নিশাহ এৰো, কামিহাড়বোৰ তললৈ আৰু ভিতৰলৈ গতি কৰে আৰু মধ্যচ্ছদাখন পুনৰ আগৰ দৰে ধেনুভিৰীয়া হৈ ওপৰলৈ উঠি আহে। ইয়াৰ ফলত বুকুৰ গহ্বৰৰ আয়তন কমি যায় আৰু হাওঁফাওঁৰ ভিতৰত চাপ বাঢ়ি যায়। ফলত হাওঁফাওঁৰ ভিতৰত থকা কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডযুক্ত বায়ু বাহিৰলৈ ওলাই যায়।
b) প্ৰাণীয়ে কিয় শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়? অবাত শ্বসন আৰু সবাত শ্বসনৰ মাজৰ অন্ততঃ চাৰিটা প্ৰভেদ লিখা।
উত্তৰ: শৰীৰৰ বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্য পৰিচালনা কৰিবলৈ শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। খাদ্যৰ পৰা এই শক্তি উৎপন্ন কৰিবলৈ প্ৰাণীক অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন আৰু উৎপন্ন হোৱা ক্ষতিকাৰক কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড শৰীৰৰ পৰা উলিয়াই দিবলৈ প্ৰাণীয়ে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
সবাত শ্বসন আৰু অবাত শ্বসনৰ মাজৰ চাৰিটা প্ৰভেদ হ’ল:
১) সবাত শ্বসন অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত ঘটে, কিন্তু অবাত শ্বসন অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত ঘটে।
২) সবাত শ্বসনত খাদ্য (গ্লুক’জ) সম্পূৰ্ণৰূপে জাৰিত হয়, আনহাতে অবাত শ্বসনত খাদ্য আংশিকভাৱেহে ভাঙি যায়।
৩) সবাত শ্বসনৰ শেষ পদাৰ্থ হ’ল কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু পানী। অবাত শ্বসনত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ লগতে এলকহল (ইষ্টৰ ক্ষেত্ৰত) বা লেকটিক এছিড (পেশীকোষত) উৎপন্ন হয়।
৪) সবাত শ্বসনত অধিক পৰিমাণৰ শক্তি উৎপন্ন হয়, কিন্তু অবাত শ্বসনত অতি কম পৰিমাণৰ শক্তি উৎপন্ন হয়।
c) উদ্ভিদে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগৰ দ্বাৰা পৰিৱেশৰ লগত কেনেকৈ গেছৰ বিনিময় কৰে লিখা।
উত্তৰ: উদ্ভিদে তলত দিয়া অংগসমূহৰ সহায়ত পৰিৱেশৰ লগত গেছৰ (অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড) বিনিময় কৰে—
- পাত আৰু কোমল কাণ্ড: উদ্ভিদৰ পাতৰ পৃষ্ঠভাগত অসংখ্য সৰু সৰু ছিদ্ৰ থাকে, যাক পত্ৰৰন্ধ্ৰ (Stomata) বোলে। এই পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ সহায়ত উদ্ভিদে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড এৰি দিয়ে।
- কাষ্ঠল কাণ্ড বা বাকলি: পূৰঠ গছৰ টান কাণ্ড বা বাকলিত থকা বিশেষ ছিদ্ৰ, যাক বাাত্মকণ (Lenticels) বোলে, তাৰ দ্বাৰাও গেছৰ বিনিময় ঘটে।
- শিপা: শিপাই মাটিৰ কণাৰ মাজত থকা বায়ু মূলৰোমৰ জৰিয়তে ব্যাপন প্ৰক্ৰিয়াৰে গ্ৰহণ কৰে।
d) হাঁওফাঁওৰ বাহিৰে অন্য কি কি অংগৰ দ্বাৰা বিভিন্ন প্ৰাণীয়ে উশাহ-নিশাহ লয় বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: হাঁওফাঁওৰ বাহিৰেও বিভিন্ন প্ৰাণীয়ে তলত দিয়া অংগবোৰৰ সহায়ত উশাহ-নিশাহ লয়—
- সেমেকা ছাল (Skin): কেঁচু আৰু ভেকুলীৰ ছালখন অতি পাতল আৰু সেমেকা। এই ছালৰ তৰপেৰে বায়ুৰ অক্সিজেন পোনে পোনে তেজৰ নলীকালৈ ব্যাপন প্ৰক্ৰিয়াৰে সোমাই যায়।
- ফুল বা জলক্ৰোম (Gills): মাছ, লালুকী আদি জলচৰ প্ৰাণীয়ে ফুলৰ সহায়ত পানীত দ্ৰবীভূত হৈ থকা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে। ফুলবোৰত প্ৰচুৰ পৰিমাণে ৰক্তবাহী নলিকা থাকে যিয়ে গেছৰ বিনিময়ত সহায় কৰে।
- শ্বাসনলী তন্ত্ৰ (Tracheae): পঁইতাচোৰা, ফৰিং, মাখি আদি পতংগৰ শৰীৰৰ কাষৰীয়াকৈ সৰু সৰু ছিদ্ৰ (Spiracles) থাকে। এই ছিদ্ৰবোৰ শৰীৰৰ ভিতৰত থকা এক শ্বাসনলীৰ জালিকাৰ সৈতে সংযোজিত হৈ থাকে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে গেছৰ বিনিময় ঘটায়।
৬. চিন্তা কৰি উত্তৰ লিখা :
a) মাটিত গজা উদ্ভিদৰ শিপা বহুদিন ধৰি পানীত বুৰ গৈ থাকিলে গছজোপা মৰহি যায় কিয়?
উত্তৰ: মাটিত থকা উদ্ভিদৰ শিপাক শ্বসন কাৰ্যৰ বাবে অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন হয়। গছৰ গুৰিত বহুদিন ধৰি পানী জমা হৈ থাকিলে মাটিৰ কণিকাবোৰৰ মাজত থকা বায়ুৰ ঠাইখিনি পানীয়ে লয়। ফলত শিপাই উশাহ ল’বলৈ প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেন নাপায়। অক্সিজেনৰ অভাৱত শিপাত অবাত শ্বসন হ’বলৈ ধৰে আৰু ইষ্ট বা ভেঁকুৰৰ সংক্ৰমণ ঘটি শিপাবোৰ পচি যায়। সেয়েহে গছজোপাই প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি আৰু পানী শোষণ কৰিব নোৱাৰি মৰহি যায়।
b) শিশু, তিমি আদিয়ে মাজে মাজে মূৰটো পানীৰ পৃষ্ঠৰ ওপৰলৈ উলিয়াই দিয়ে কিয়?
উত্তৰ: শিশু (Dolphin) আৰু তিমি মাছ নহয়, ইহঁত স্তন্যপায়ী জলচৰ প্ৰাণী। ইহঁতৰ মাছৰ দৰে পানীত উশাহ ল’ব পৰা ফুল (Gills) নাথাকে, বৰঞ্চ মানুহৰ দৰে উশাহ ল’বলৈ হাঁওফাঁও থাকে। সেয়েহে হাঁওফাঁওৰ সহায়ত বায়ুমণ্ডলৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু শৰীৰৰ কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড এৰি দিবলৈ ইহঁতে মাজে মাজে পানীৰ পৃষ্ঠৰ ওপৰলৈ মূৰটো উলিয়াই দিয়ে।
৭. পাঠটোত থকা ইংৰাজী প্ৰতিশব্দসমূহৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰ: পাঠটোত ব্যৱহৃত কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ বিজ্ঞান সন্মত ইংৰাজী প্ৰতিশব্দৰ তালিকা তলত দিয়া হ’ল—
| অসমীয়া শব্দ | ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ (English Term) |
|---|---|
| শ্বসন | Respiration |
| সবাত শ্বসন | Aerobic respiration |
| অবাত শ্বসন | Anaerobic respiration |
| উশাহ | Inhalation / Inspiration |
| নিশাহ | Exhalation / Expiration |
| উশাহ-নিশাহ / শ্বাস-প্ৰশ্বাস | Breathing |
| শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ হাৰ | Breathing rate |
| নাসিকাগহ্বৰ | Nasal cavity |
| শ্বাসনলী | Windpipe / Trachea |
| হাঁওফাঁও | Lungs |
| মধ্যচ্ছদা | Diaphragm |
| পত্ৰৰন্ধ্ৰ | Stomata |
| বাাত্মকণ | Lenticels |
| ফুল / জলক্ৰোম | Gills |
| পেশী সংকোচন | Muscle cramp |
| গ্লুক’জ | Glucose |
| লেকটিক এছিড | Lactic acid |
| কিন্বন | Fermentation |
<- – এই পাঠটিৰ আন কোনো- ->