শ্ৰেণী ১২ জীৱবিজ্ঞানৰ “মানুহৰ স্বাস্থ্য আৰু ৰোগ” (Human Health and Disease) অধ্যায়টোৰ পৰা বোৰ্ড পৰীক্ষা আৰু NEET-ৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ৩০ টা বহু বিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQs) তলত সৰল MCQ আৰ্হিত লিখি দিয়া হ’ল:
১. টাইফয়ড (Typhoid) ৰোগ সৃষ্টিকাৰী বেক্টেৰিয়াবিধৰ নাম কি?
- (A) Streptococcus pneumoniae
- (B) Salmonella typhi
- (C) Plasmodium vivax
- (D) Entamoeba histolytica
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Salmonella typhi
২. টাইফয়ড ৰোগ নিশ্চিত কৰিবলৈ তলৰ কোনটো পৰীক্ষা (Diagnostic test) কৰা হয়?
- (A) ELISA পৰীক্ষা
- (B) ৱিডাল পৰীক্ষা (Widal Test)
- (C) PCR পৰীক্ষা
- (D) বায়’প্সী (Biopsy)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৱিডাল পৰীক্ষা (Widal Test)
৩. নিউম’নিয়া ৰোগে মানুহৰ শৰীৰৰ কোনটো অংগ ঘাইকৈ আক্ৰান্ত কৰে?
- (A) যকৃত (Liver)
- (B) পাকস্থলী (Stomach)
- (C) হাওঁফাওঁৰ বায়ুথলী (Alveoli of Lungs)
- (D) মগজু (Brain)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) হাওঁফাওঁৰ বায়ুথলী (Alveoli of Lungs)
৪. সাধাৰণ চৰ্দি বা কফ (Common Cold) কৰা ভাইৰাছ গোটটোৰ নাম কি?
- (A) ৰেট্ৰ’ভাইৰাছ (Retrovirus)
- (B) ৰাইন’ ভাইৰাছ (Rhino viruses)
- (C) ধঁপাতৰ ম’জাইক ভাইৰাছ (TMV)
- (D) এডেন’ ভাইৰাছ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৰাইন’ ভাইৰাছ (Rhino viruses)
৫. মেলেৰিয়া পৰজীৱীৰ (Plasmodium) আটাইতকৈ মাৰাত্মক বা মাৰীচাত্মক প্ৰজাতিটো কোনটো?
- (A) Plasmodium vivax
- (B) Plasmodium malariae
- (C) Plasmodium falciparum
- (D) Plasmodium ovale
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) Plasmodium falciparum
৬. মানুহৰ দেহত মেলেৰিয়া সংক্ৰমণ ঘটোৱা প্লাচম’ডিয়ামৰ সংক্ৰামক স্তৰ বা ৰূপটো কি?
- (A) মেৰ’জইট (Merozoite)
- (B) ট্ৰফ’জইট (Trophozoite)
- (C) স্প’ৰ’জইট (Sporozoite)
- (D) গামেট’চাইট (Gametocyte)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) স্প’ৰ’জইট (Sporozoite)
৭. মেলেৰিয়া পৰজীৱীৰ যৌন প্ৰজনন চক্ৰ (Sexual cycle) কাৰ দেহত সম্পূৰ্ণ হয়?
- (A) মানুহৰ যকৃতত
- (B) মানুহৰ লোহিত ৰক্তকণিকা বা RBC-ত
- (C) মাই এনোফিলিছ আঁহৰ দেহত (Female Anopheles)
- (D) কিউলেক্স আঁহৰ দেহত
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) মাই এনোফিলিছ আঁহৰ দেহত (Female Anopheles)
৮. অ্যামেবিয়েছিছ বা আমাশয় (Amoebic dysentery) ৰোগ কৰা আদ্যপ্ৰাণীবিধৰ নাম কি?
- (A) Plasmodium vivax
- (B) Entamoeba histolytica
- (C) Trypanosoma
- (D) Leishmania
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Entamoeba histolytica
৯. হস্তীপদী বা ফাইলেৰিয়াছিছ (Elephantiasis / Filariasis) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰা কৃমিবিধ হ’ল—
- (A) Ascaris lumbricoides
- (B) Wuchereria bancrofti
- (C) Taenia solium
- (D) Fasciola hepatica
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Wuchereria bancrofti
১০. হস্তীপদী (Elephantiasis) ৰোগৰ বীজাণু কঢ়িওৱা মহবিধৰ নাম কি?
- (A) মাই এনোফিলিছ মহ
- (B) এডিছ মহ (Aedes)
- (C) কিউলেক্স মহ (Culex)
- (D) এটাও নহয়
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) কিউলেক্স মহ (Culex)
১১. মানুহৰ ছালত খজুৱতি বা দাদ (Ringworm) সৃষ্টি কৰা ভেঁকুৰৰ এটা সচৰাচৰ গণ (Genus) হ’ল—
- (A) Microsporum
- (B) Rhizopus
- (C) Mucor
- (D) Agaricus
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) Microsporum
১২. ভাইৰাছ আক্ৰান্ত কোষে ওচৰৰ সুস্থ কোষবোৰক সুৰক্ষা দিবলৈ ক্ষৰণ কৰা এণ্টি-ভাইৰেল প্ৰ’টিনবিধ হ’ল—
- (A) ক’ল’ষ্ট্ৰাম (Colostrum)
- (B) এণ্টিবডী (Antibody)
- (C) ইণ্টাৰফেৰণ (Interferon)
- (D) হিষ্টামিন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ইণ্টাৰফেৰণ (Interferon)
১৩. চকুৰ পানী, লালতি আৰু পাকস্থলীৰ অম্ল (HCl) সহজ বা জন্মগত অসংক্ৰাম্যতাৰ কোনটো প্ৰতিবন্ধকৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
- (A) শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধক (Physical)
- (B) শৰীৰ বৃত্তীয় প্ৰতিবন্ধক (Physiological)
- (C) কোষীয় প্ৰতিবন্ধক (Cellular)
- (D) চাইট’কাইন প্ৰতিবন্ধক
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) শৰীৰ বৃত্তীয় প্ৰতিবন্ধক (Physiological)
১৪. আমাৰ দেহত এণ্টিবডী (Antibody) বা প্ৰ’টিনৰ সৈন্যবাহিনী কোনে প্ৰস্তুত কৰে?
- (A) T-লসিকা কোষ (T-lymphocytes)
- (B) B-লসিকা কোষ (B-lymphocytes)
- (C) নিৰপেক্ষ শ্বেতকণিকা (Neutrophils)
- (D) অণূচক্ৰিকা (Platelets)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) B-লসিকা কোষ (B-lymphocytes)
১৫. এটা আদৰ্শ এণ্টিবডী অণুৰ (Antibody molecule) গঠনক কি সমীকৰণেৰে প্ৰকাশ কৰা হয়?
- (A) $H_1L_1$
- (B) $H_2L_2$
- (C) $H_4L_4$
- (D) $H_2L_1$
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) $H_2L_2$
১৬. মাকৰ প্ৰথম পিয়াহ গাখীৰত (Colostrum) প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা এণ্টিবডী বিধৰ নাম কি?
- (A) IgG
- (B) IgA
- (C) IgM
- (D) IgE
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) IgA
১৭. এলাৰ্জী (Allergy) প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সময়ত আমাৰ শৰীৰত কোনবিধ এণ্টিবডীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায়?
- (A) IgG
- (B) IgA
- (C) IgE
- (D) IgM
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) IgE
১৮. কোনো অংগ সংৰোপণৰ (Organ transplantation) পাছত শৰীৰে তাক প্ৰত্যাখ্যান (Rejection) কৰাৰ বাবে কোনবিধ অসংক্ৰাম্যতা দায়ী?
- (A) ৰস-ভিত্তিক অসংক্ৰাম্যতা (Humoral immunity)
- (B) কোষ-মধ্যস্থতাকাৰী অসংক্ৰাম্যতা (Cell-Mediated Immunity – CMI)
- (C) জন্মগত অসংক্ৰাম্যতা
- (D) নিষ্ক্ৰিয় অসংক্ৰাম্যতা
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) কোষ-মধ্যস্থতাকাৰী অসংক্ৰাম্যতা (Cell-Mediated Immunity – CMI)
১৯. সৰ্পদংশনৰ (Snake bite) পাছত ৰোগীক দিয়া বেজী বা এণ্টিভেনম (Antivenom) তলৰ কিহৰ উদাহৰণ?
- (A) সক্ৰিয় অসংক্ৰাম্যতা (Active immunity)
- (B) নিষ্ক্ৰিয় অসংক্ৰাম্যতা (Passive immunity)
- (C) জন্মগত অসংক্ৰাম্যতা
- (D) চাইট’কাইন প্ৰতিবন্ধক
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) নিষ্ক্ৰিয় অসংক্ৰাম্যতা (Passive immunity)
২০. তলৰ কোনটো বিসংগতি বা ৰোগ ‘স্ব-অসংক্ৰাম্যতা’ (Auto-immune disease)-ৰ উদাহৰণ?
- (A) এইডছ (AIDS)
- (B) টাইফয়ড
- (C) ৰিউমেটয়ড আৰ্থ্ৰাইটিছ (Rheumatoid arthritis)
- (D) কৰ্কট ৰোগ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ৰিউমেটয়ড আৰ্থ্ৰাইটিছ (Rheumatoid arthritis)
২১. এইডছ (AIDS) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰা HIV ভাইৰাছটো তলৰ কোনটো শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
- (A) ৰাইন’ ভাইৰাছ
- (B) ৰেট্ৰ’ভাইৰাছ (Retrovirus)
- (C) বেক্টেৰীঅ’ফেজ
- (D) ডিএনএ ভাইৰাছ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৰেট্ৰ’ভাইৰাছ (Retrovirus)
২২. HIV ভাইৰাছে মানুহৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি ঘাইকৈ কোনবিধ কোষ ধ্বংস কৰে?
- (A) B-লসিকা কোষ
- (B) সহায়ক T-কোষ (Helper T-cells / $T_H$)
- (C) লোহিত ৰক্তকণিকা (RBC)
- (D) তেজৰ অণূচক্ৰিকা
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) সহায়ক T-কোষ (Helper T-cells / $T_H$)
২৩. এইডছ (AIDS) ৰোগ চিনাক্তকৰণৰ বাবে কৰা সচৰাচৰ পৰীক্ষাটো হ’ল—
- (A) ৱিডাল পৰীক্ষা (Widal Test)
- (B) ELISA পৰীক্ষা
- (C) MRI পৰীক্ষা
- (D) সোনোগ্ৰাফী
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ELISA পৰীক্ষা
২৪. কৰ্কট বা কেন্সাৰ কোষৰ অস্বাভাৱিক বিভাজনৰ বাবে জগৰীয়া জিনবোৰক কি বোলে?
- (A) হাউচ-কিপিং জিন
- (B) অনক’জিন (Oncogenes / Proto-oncogenes)
- (C) জাম্পিং জিন
- (D) ক’ডিং জিন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) অনক’জিন (Oncogenes / Proto-oncogenes)
২৫. মেলিগনেন্ট টিউমাৰৰ কেন্সাৰ কোষবোৰ তেজৰ জৰিয়তে শৰীৰৰ আন অংশলৈ বিয়পি পৰা অতি ভয়ংকৰ ধৰ্মটোক কি বোলে?
- (A) মেটামৰ্ফ’চিছ
- (B) মেটাক্লেচিচ বা মেটাস্টেচিচ (Metastasis)
- (C) স্প্লাইচিং
- (D) ট্ৰান্সফৰমেচন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) মেটাক্লেচিচ বা মেটাস্টেচিচ (Metastasis)
২৬. হেৰোইন (Heroin) বা স্মেক (Smack) নামৰ ড্ৰাগছবিধ ৰাসায়নিকভাৱে কি হয়?
- (A) ডাইএচিটাইলমৰ্ফিন (Diacetylmorphine)
- (B) ক্যানাবিনইড
- (C) ক’কেইন
- (D) বাৰ্বিচুৰেট
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) ডাইএচিটাইলমৰ্ফিন (Diacetylmorphine)
২৭. হেৰোইন বা মৰ্ফিন নামৰ মাদক দ্ৰব্যবিধ কোনবিধ উদ্ভিদৰ পৰা নিষ্কাশন কৰা হয়?
- (A) Cannabis sativa
- (B) পপী উদ্ভিদ বা Papaver somniferum
- (C) Atropa belladonna
- (D) Erythroxylum coca
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) পপী উদ্ভিদ বা Papaver somniferum
২৮. ভাঙ, গাঞ্জা, চৰচ আদি ড্ৰাগছ বা নিচাযুক্ত পদাৰ্থবোৰ তলৰ কোনটো গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
- (A) অপিঅইডছ (Opioids)
- (B) কানাৰিনইডছ (Cannabinoids)
- (C) কোকা এলকালইড
- (D) এল.এচ.ডি (LSD)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) কানাৰিনইডছ (Cannabinoids)
২৯. কোকেন (Cocaine) নামৰ ড্ৰাগছবিধে মানুহৰ শৰীৰৰ কোনটো তন্ত্ৰক পোনপটীয়াকৈ প্ৰভাৱিত বা উদ্দীপিত কৰে?
- (A) পাচন তন্ত্ৰ (Digestive system)
- (B) কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ (Central Nervous System – CNS)
- (C) ৰেচন তন্ত্ৰ
- (D) কঙ্কাল তন্ত্ৰ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ (Central Nervous System – CNS)
৩০. ধঁপাতত (Tobacco) পোৱা আটাইতকৈ ক্ষতিকাৰক আৰু আসক্তিকাৰক ৰাসায়নিক এলকালইডবিধ হ’ল—
- (A) কেফেইন (Caffeine)
- (B) ক’কেইন
- (C) নিক’টিন (Nicotine)
- (D) মৰ্ফিন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) নিক’টিন (Nicotine)