Class 10 : Chapter- 5 : General Science PYQ

SEBA HSLC (Assam Board Class 10) দশম শ্ৰেণীৰ পৰীক্ষাত হৈ যোৱা ১০ বছৰত (২০১৫ ৰ পৰা ২০২৫ লৈ) অধ্যায় ৫: মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত শ্ৰেণীবিভাজন (Periodic Classification of Elements) ৰ  প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰসমূহ তলত আলোচনা হ’ল :

---

📂 ১. বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) – ১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

2. মৌল X এ $XCl_2$ সংকেতৰ ক্ল’ৰাইড গঠন কৰে। ই উচ্চ গলনাংকযুক্ত এটা কঠিন পদাৰ্থ। পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত X মৌলটো তলৰ কোনটো মৌলৰ সৈতে একেটা গোটত থকাৰ সম্ভাৱনা আটাইতকৈ বেছি? [HSLC 2023, 2018]
(a) Na

(b) Mg

(c) Al

(d) Si
উত্তৰ: (b) Mg (যিহেতু $XCl_2$সংকেতৰ পৰা বুজা যায় X ৰ যোজ্যতা ২, আৰু মেগনেচিয়ামৰ যোজ্যতাও ২)।

(b) 8

(c) 18

(d) 32
উত্তৰ: (b) 8

---

📂 ২. অতি চুটি প্ৰশ্নোত্তৰ (VSA) – ১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

4. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰটো (Modern Periodic Law) লিখা। [HSLC 2024, 2019]
উত্তৰ:

মৌলবোৰৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মসমূহ সিহঁতৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যাৰ (Atomic Number) পৰ্যাবৃত্তভাৱে সলনি হয়।

5. মেনডেলীভৰ পৰ্যাবৃত্ত সূত্ৰটো (Mendeleev’s Periodic Law) লিখা। [HSLC 2022, 2016]
উত্তৰ:

মৌলবোৰৰ ধৰ্মসমূহ সিহঁতৰ পাৰমাণৱিক ভৰৰ (Atomic Mass) পৰ্যাবৃত্ত ফল।

6. ড’বাৰেনিয়াৰৰ ট্ৰায়াড (Döbereiner’s Triads) কি? [HSLC 2017]
উত্তৰ:

ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ সাদৃশ্য থকা তিনিটাকৈ মৌলক পাৰমাণৱিক ভৰৰ ক্ৰম অনুসৰি সজালে সোঁমাজৰ মৌলটোৰ পাৰমাণৱিক ভৰ আন দুটা মৌলৰ পাৰমাণৱিক ভৰৰ প্ৰায় গড় সমান হয়। ইয়াকে ট্ৰায়াড বোলে।

7. নিউলেণ্ডচৰ অষ্টক সূত্ৰ (Newlands’ Law of Octaves) অনুসৰি প্ৰথম মৌলটোৰ ধৰ্ম কোনটো মৌলৰ সৈতে একে হয়? [HSLC 2016]
উত্তৰ:

অষ্টম (৮ম) মৌলটোৰ সৈতে (সংগীতৰ অষ্টক বা সুৰৰ দৰে)।

---

📂 ৩. চুটি প্ৰশ্নোত্তৰ (SA) – ২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

1. আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত হাইড্ৰ’জেনৰ স্থান বিতৰ্কিত কিয়? [HSLC 2024]
উত্তৰ:

হাইড্ৰ’জেনে ১ নং গোটৰ ক্ষাৰকীয় ধাতুৰ দৰে ইলেক্ট্ৰন হেৰুৱাই ধনাত্মক আয়ন গঠন কৰিব পাৰে। আকৌ, ১৭ নং গোটৰ হেল’জেনৰ দৰে ই অধাতু আৰু এটা ইলেক্ট্ৰন লাভ কৰি দ্বি-পৰমাণুক অণু ($H_2$) গঠন কৰে। দুয়োটা ধৰ্ম দেখুওৱাৰ বাবে ইয়াৰ স্থান বিতৰ্কিত।

2. মৌল এটাৰ ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাস হ’ল ২, ৮, ৭। মৌলটোৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যা কি আৰু ইয়াৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম কোনটো মৌলৰ সৈতে একে হ’ব? [Na(11), F(9), P(15), Ar(18)][HSLC 2023, 2017]

উত্তৰ:

মৌলটোৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যা = ২ + ৮ + ৭ = ১৭ (ক্ল’ৰিন)। ইয়াৰ যোজক ইলেক্ট্ৰন ৭, গতিকে ইয়াৰ ধৰ্ম F (ফ্ল’ৰিন, পাৰমাণৱিক সংখ্যা ৯; ইলেক্ট্ৰনীয় বিন্যাস ২, ৭) ৰ সৈতে একে হ’ব।

3. মেনডেলীভে তেওঁৰ পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত খালী ঠাই এৰি থৈ গৈছিল কিয়? এটা উদাহৰণ দিয়া। [HSLC 2022, 2015]
উত্তৰ:

মেনডেলীভে তেতিয়ালৈকে আৱিষ্কাৰ নোহোৱা মৌলবোৰৰ অস্তিত্বৰ কথা আগতীয়াকৈ অনুমান কৰিছিল আৰু সেইবোৰৰ বাবে খালী ঠাই এৰিছিল। যেনে— তেওঁ ভৱিষ্যতে আৱিষ্কাৰ হ’বলগীয়া মৌল এটাক ‘একা-এলুমিনিয়াম’ নাম দিছিল, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত গেলিয়াম (Ga) হিচাপে আৱিষ্কাৰ হয়।

4. পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ গোট (Group) এটাত ওপৰৰ পৰা তললৈ গলে পাৰমাণৱিক ব্যাসাৰ্ধ (Atomic Radius) কিয় বৃদ্ধি পায়? [HSLC 2020]
উত্তৰ:

গোট এটাত তললৈ নামি গলে প্ৰতিটো ঢাপতে এটাকৈ নতুন ইলেক্ট্ৰন শ্বেল বা কক্ষপথ (Shell) যোগ হয়। ইয়াৰ ফলত বহিঃতম কক্ষপথৰ ইলেক্ট্ৰন আৰু নিউক্লিয়াছৰ মাজৰ দূৰত্ব বাঢ়ি যায়, যাৰ বাবে পাৰমাণৱিক ব্যাসাৰ্ধ বা পৰমাণুৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়।

---

📂 ৪. দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (LA) – ৩ নম্বৰীয়া

1.আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাই মেনডেলীভৰ পৰ্যাবৃত্ত তালিকাৰ আসংগতি বা বিসংগতিসমূহ কেনেকৈ দূৰ কৰিলে? [HSLC 2023, 2019]
উত্তৰ:

আইচ’ট’পৰ স্থান: মেনডেলীভৰ তালিকা পাৰমাণৱিক ভৰৰ ওপৰত আছিল বাবে ভিন্ন ভৰৰ আইচ’ট’পক স্থান দিয়াটো টান আছিল। আধুনিক তালিকাত পাৰমাণৱিক সংখ্যাৰ ভিত্তিত সজোৱা বাবে একে মৌলৰ সকলো আইচ’ট’পৰ স্থান একেটা হ’ল।

পাৰমাণৱিক ভৰৰ খেলিমেলি: মেনডেলীভৰ তালিকাত কিছুমান কম ভৰৰ মৌল পিছত আৰু বেছি ভৰৰ মৌল আগত আছিল (যেনে: Co আৰু Ni)। আধুনিক তালিকাত সিহঁতৰ পাৰমাণৱিক সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে ২৭ আৰু ২৮ হোৱা বাবে স্থান স্বাভাৱিক হৈ পৰিল।

হাইড্ৰ’জেনৰ স্থান: আধুনিক পৰ্যাবৃত্ত তালিকাত হাইড্ৰ’জেনক ইয়াৰ ১ টা মাত্ৰ ইলেক্ট্ৰন থকাৰ বাবে প্ৰথম স্থানত সুকীয়া গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

2. মৌলৰ পৰ্যাবৃত্ত প্ৰৱণতা (Periodic Trends) সম্পৰ্কে চুটিটোকা লিখা:

(a) যোজ্যতা (Valency),

(b) ধাতৱ ধৰ্ম (Metallic Property)। [HSLC 2018]
উত্তৰ:

(a) যোজ্যতা: পৰ্যায় এটাত বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গলে যোজ্যতা প্ৰথমতে ১ ৰ পৰা ৪ লৈ বৃদ্ধি পায় আৰু তাৰ পিছত 0 লৈ হ্ৰাস পায়। কিন্তু গোট এটাত ওপৰৰ পৰা তললৈ আটাইবোৰ মৌলৰ যোজ্যতা একে থাকে।

(b) ধাতৱ ধৰ্ম: পৰ্যায় এটাত বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ গলে নিউক্লিয়াছৰ আকৰ্ষণ বাঢ়ি যোৱাৰ বাবে ইলেক্ট্ৰন ত্যাগ কৰাৰ ক্ষমতা কমে, অৰ্থাৎ ধাতৱ ধৰ্ম কমে। আনহাতে, গোট (group ) এটাত ওপৰৰ পৰা তললৈ কক্ষপথ বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে ইলেক্ট্ৰন সহজে ত্যাগ কৰিব পাৰে, অৰ্থাৎ ধাতৱ ধৰ্ম বৃদ্ধি পায়।

---