বংশগতি আৰু ক্ৰমবিকাশ (Heredity and Evolution) — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. জিনতত্ত্ব বা বংশগতিৰ পিতৃ (Father of Genetics) বুলি কাক জনা যায়?
(a) চাৰ্লছ ডাৰউইন
(b) গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেল
(c) লেমাৰ্ক
(d) ষ্টেনলি মিলাৰ
উত্তৰ: (b) গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেল (Gregor Johann Mendel)

২. মেণ্ডেলে তেওঁৰ বিখ্যাত বংশগতিৰ পৰীক্ষাৰ বাবে তলৰ কোনবিধ উদ্ভিদ বাছি লৈছিল?
(a) বুট মাহ
(b) মটৰ মাহ
(c) সৰিয়হ গছ
(d) জবা গছ
উত্তৰ: (b) মটৰ মাহ (Pisum sativum)

৩. ডি.এন.এ. (DNA) অণুৰ যিটো অংশই এটা নিৰ্দিষ্ট প্ৰটিন সংশ্লেষণৰ বাবে সংকেত বহন কৰে, তাক কি বোলে?
(a) ক্ৰম’জম
(b) জিন (Gene)
(c) নিউক্লিয়াছ
(d) চাইট’প্লাজম
উত্তৰ: (b) জিন (Gene)

৪. মটৰ মাহৰ ওখ (TT) আৰু চাপৰ (tt) গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটালে প্ৰথম অপত্য জনু (F₁ জনু) ত আটাইবোৰ গছ কেনেকুৱা হ’ব?
(a) আটাইবোৰ চাপৰ
(b) আটাইবোৰ ওখ (Tall)
(c) আধা ওখ আৰু আধা চাপৰ
(d) মজলীয়া আকাৰৰ
উত্তৰ: (b) আটাইবোৰ ওখ (Tall)

৫. মেণ্ডেলৰ এক-সংকৰণ পৰীক্ষাত দ্বিতীয় অপত্য জনু (F₂ জনু) ৰ বাহ্যিক লক্ষণ বা ফেন’টাইপিক অনুপাত (Phenotypic ratio) কিমান আছিল?
(a) ১:২:১
(b) ৩:১
(c) ৯:৩:৩:১
(d) ১:১
উত্তৰ: (b) ৩:১ (৩ ভাগ ওখ আৰু ১ ভাগ চাপৰ)

৬. মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাত F₂ জনুৰ জিনীয় অনুপাত বা জিন’টাইপিক অনুপাত (Genotypic ratio) কিমান আছিল?
(a) ৩:১
(b) ১:২:১
(c) ৯:৩:৩:১
(d) ২:১:১
উত্তৰ: (b) ১:২:১ (TT : Tt : tt)

৭. মেণ্ডেলৰ দ্বি-সংকৰণ পৰীক্ষাৰ (Dihybrid cross) F₂ জনুত পোৱা ফেন’টাইপিক অনুপাতটো কি আছিল?
(a) ৩:১
(b) ১:২:১
(c) ৯:৩:৩:১
(d) ১:১:১:১
উত্তৰ: (c) ৯:৩:৩:১

৮. মানুহৰ দেহকোষত থকা ক্ৰম’জমৰ মুঠ সংখ্যা কিমান?
(a) ২৩ টা
(b) ৪৬ টা
(c) ২২ টা
(d) ৪৪ টা
উত্তৰ: (b) ৪৬ টা (বা ২৩ যোৰ)

৯. মানুহৰ দেহত থকা অট’জম (Autosomes) অৰ্থাৎ লিংগ নিৰ্ধাৰণ নকৰা ক্ৰম’জমৰ সংখ্যা কিমান যোৰ?
(a) ১ যোৰ
(b) ২২ যোৰ
(c) ২৩ যোৰ
(d) ৪৪ যোৰ
উত্তৰ: (b) ২২ যোৰ (৪৪ টা)

১০. এজন পুৰুষৰ দেহত থকা লিংগ ক্ৰম’জম (Sex chromosomes) যোৰ কি প্ৰকাৰৰ?
(a) XX
(b) XY
(c) YY
(d) XO
উত্তৰ: (b) XY

---

১১. এগৰাকী মহিলাৰ দেহত থকা লিংগ ক্ৰম’জম যোৰ হ’ল:
(a) XY
(b) XX
(c) YY
(d) XO
উত্তৰ: (b) XX

১২. মানুহৰ সন্তান এটা ল’ৰা নে ছোৱালী হ’ব, সেইটো সম্পূৰ্ণৰূপে কাৰ পৰা অহা ক্ৰম’জমৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
(a) মাতৃ (Mother)
(b) পিতৃ (Father)
(c) ককা-আইতা
(d) পৰিৱেশ
উত্তৰ: (b) পিতৃ (Father – কাৰণ পিতৃৰ পৰা X আহিলে ছোৱালী আৰু Y আহিলে ল’ৰা হয়)

১৩. এটা সন্তান পুত্ৰ সন্তান (ল’ৰা) হোৱাৰ সম্ভাৱনা বা প্ৰৱণতা শতকৰা কিমান?
(a) ২৫%
(b) ৫০%
(c) ৭৫%
(d) ১০০%
উত্তৰ: (b) ৫০% (১:১ অনুপাত)

১৪. জীৱই জীৱনকালত পৰিৱেশৰ পৰা অৰ্জন কৰা চৰিত্ৰসমূহ (Acquired traits) পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ বংশানুক্ৰমে গতি নকৰে, কাৰণ:
(a) এইবোৰে জনন কোষৰ DNA-ত কোনো পৰিৱৰ্তন নঘটায়
(b) এইবোৰ দুৰ্বল চৰিত্ৰ
(c) এইবোৰ মগজুৱে পাহৰি যায়
(d) এইবোৰ দেহৰ হাড়ত সঞ্চিত হয়
উত্তৰ: (a) এইবোৰে জনন কোষৰ DNA-ত কোনো পৰিৱৰ্তন নঘটায়

১৫. তলৰ কোনটো বংশগত চৰিত্ৰৰ (Inherited trait) উদাহৰণ?
(a) সাঁতুৰিব পৰা দক্ষতা
(b) চকুৰ মণিৰ ৰং
(c) কটা দাগ বা ক্ষত চিহ্ন
(d) কোনো ভাষা ক’ব পৰা জ্ঞান
উত্তৰ: (b) চকুৰ মণিৰ ৰং (Color of the eye)

১৬. প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচনবাদ (Theory of Natural Selection) তত্ত্বটো কোনে আগবঢ়াইছিল?
(a) গ্ৰেগৰ মেণ্ডেল
(b) চাৰ্লছ ডাৰউইন
(c) জঁ বাপ্তিষ্ট লেমাৰ্ক
(d) জে. বি. এছ. হালডেইন
উত্তৰ: (b) চাৰ্লছ ডাৰউইন (Charles Darwin)

১৭. উৎপত্তি আৰু গাঁথনি একে কিন্তু কাৰ্য বেলেগ— এনে অংগসমূহক কি বোলা হয়?
(a) সমবৃত্তীয় অংগ (Analogous organs)
(b) সমসংস্থ অংগ (Homologous organs)
(c) লুপ্তপ্ৰায় অংগ
(d) কৃত্ৰিম অংগ
উত্তৰ: (b) সমসংস্থ অংগ (Homologous organs)

১৮. তলৰ কোনটো এযোৰা সমসংস্থ অংগৰ (Homologous organs) উদাহৰণ?
(a) আমাৰ হাত আৰু কুকুৰৰ আগভৰি
(b) আমাৰ দাঁত আৰু হাতীৰ দাঁত
(c) আলুৰ পুষ্টিকাণ্ড আৰু ঘাঁহৰ চোঙা
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা

১৯. কাৰ্য একে কিন্তু উৎপত্তি আৰু মৌলিক গাঁথনি বেলেগ— এনে অংগসমূহক কি বোলে?
(a) সমসংস্থ অংগ
(b) সমবৃত্তীয় অংগ
(c) অৱশিষ্ট অংগ
(d) সমৰূপ অংগ
উত্তৰ: (b) সমবৃত্তীয় অংগ (Analogous organs)

২০. তলৰ কোনটো সমবৃত্তীয় অংগৰ (Analogous organs) উদাহৰণ?
(a) বাদুলীৰ ডেউকা আৰু চৰাইৰ ডেউকা
(b) ভেকুলীৰ আগভৰি আৰু জেঠীৰ আগভৰি
(c) মানুহৰ হাত আৰু মেকুৰীৰ আগভৰি
(d) ঘোঁৰাৰ আগভৰি আৰু চৰাইৰ ডেউকা
উত্তৰ: (a) বাদুলীৰ ডেউকা আৰু চৰাইৰ ডেউকা

---

২১. অতীতৰ জীৱৰ শিলীভূত অৱশিষ্ট বা চাপসমূহক কি বুলি কোৱা হয়?
(a) বিৱৰ্তন
(b) সাৰ
(c) জীৱাশ্ম
(d) প্ৰজাতিভৱন
উত্তৰ: (c) জীৱাশ্ম (Fossils)

২২. জীৱাশ্মৰ বয়স বা সময় নিৰূপণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পদ্ধতিটো হ’ল:
(a) নাইট্ৰ’জেন ডেটিং
(b) কাৰ্বন ডেটিং পদ্ধতি
(c) হাইড্ৰ’জেন বিশ্লেষণ
(d) থাৰ্মিট পদ্ধতি
উত্তৰ: (b) কাৰ্বন ডেটিং পদ্ধতি (Carbon dating)

২৩. তলৰ কোনটো জীৱাশ্ম পক্ষী (Fossil bird), যিয়ে সৰীসৃপ আৰু পক্ষী শ্ৰেণীৰ মাজৰ সংযোজক কড়ি হিচাপে কাম কৰে?
(a) ডাইন’ছৰ
(b) আৰ্কিঅ’প্টেৰিক্স
(c) ত্ৰিল’বাইট
(d) নাইট্ৰিয়া
উত্তৰ: (b) আৰ্কিঅ’প্টেৰিক্স (Archaeopteryx)

২৪. এটা পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজাতিৰ পৰা এক বা একাধিক নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(a) জিনীয় প্ৰবাহ
(b) প্ৰজাতিভৱন
(c) উৎপৰিৱৰ্তন
(d) মেণ্ডেলবাদ
উত্তৰ: (b) প্ৰজাতিভৱন (Speciation)

২৫. পৃথিৱীত জীৱনৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হৈছিল সেই সম্পৰ্কে ১৯৫৩ চনত এক পৰীক্ষাগাৰৰ আৰ্হি কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?
(a) মেণ্ডেল আৰু ডাৰউইন
(b) ষ্টেনলি মিলাৰ আৰু হেৰল্ড ইউৰে
(c) ৱাটছন আৰু ক্ৰিক
(d) লেমাৰ্ক
উত্তৰ: (b) ষ্টেনলি মিলাৰ আৰু হেৰল্ড ইউৰে (Miller and Urey)

২৬. আধুনিক মানুহৰ বৈজ্ঞানিক নাম কি?
(a) হোমো এৰেক্টাছ
(b) হোমো ছেপিয়েন্স
(c) হোমো হেবিলিছ
(d) ৰামাপিথেকাছ
উত্তৰ: (b) হোমো ছেপিয়েন্স (Homo sapiens)

২৭. আনৱিক জীৱবিজ্ঞানৰ গৱেষণা অনুসৰি সমগ্ৰ মানৱ জাতিৰ আদিম বাসস্থান ক’ত আছিল বুলি ধৰা হয়?
(a) এছিয়া
(b) আফ্ৰিকা
(c) ইউৰোপ
(d) আমেৰিকা
উত্তৰ: (b) আফ্ৰিকা (Africa)

২৮. জনন প্ৰক্ৰিয়াত সৃষ্টি হোৱা বৈচিত্ৰ্য বা পাৰ্থক্যসমূহক (Variations) কি বোলে যিবোৰ পুৰুষানুক্ৰমে সঞ্চাৰিত হ’ব পাৰে?
(a) ক্ৰমবিকাশ
(b) বংশগত পাৰ্থক্য বা ভেদ
(c) দুৰ্বলতা
(d) ৰোগ
উত্তৰ: (b) বংশগত পাৰ্থক্য বা ভেদ (Genetic Variation)

২৯. জিনীয় সজ্জাৰ হঠাতে হোৱা স্থায়ী পৰিৱৰ্তনক কি বোলা হয়?
(a) প্ৰজাতিভৱন
(b) উৎপৰিৱৰ্তন
(c) প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন
(d) সংযোজন
উত্তৰ: (b) উৎপৰিৱৰ্তন (Mutation)

৩০. কেৱল অযৌন প্ৰজনন কৰা জীৱতকৈ যৌন প্ৰজনন কৰা জীৱৰ মাজত বৈচিত্ৰ্য বা পাৰ্থক্য (Variation) বহু বেছি পৰিমাণে দেখা পোৱাৰ কাৰণ হ’ল:
(a) জিনৰ পুনৰ্জোটকৰণ
(b) ইহঁতৰ আয়ুস কম
(c) ইহঁতে বেছি খাদ্য খায়
(d) পৰিৱেশৰ কোনো প্ৰভাৱ নাথাকে
উত্তৰ: (a) জিনৰ পুনৰ্জোটকৰণ আৰু দুটা ভিন্ন পিতৃ-মাতৃৰ জিনৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে