---

অধ্যায় ৮ : এছিড, ক্ষাৰক আৰু লৱণ — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. এছিড (Acid) শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘টেঙা’?
(ক) এচিটাট
(খ) এচিয়াৰ
(গ) বেচিচ
(ঘ) নিউট্ৰেল
উত্তৰ: (খ) এচিয়াৰ (Acere)

২. এছিডযুক্ত পদাৰ্থসমূহৰ সোৱাদ সাধাৰণতে কেনেকুৱা হয়?
(ক) তিতা
(খ) মিঠা
(গ) টেঙা
(ঘ) নিমখীয়া
উত্তৰ: (গ) টেঙা (Sour)

৩. ক্ষাৰকীয় (Basic) পদাৰ্থসমূহৰ সোৱাদ আৰু স্পৰ্শ কেনেকুৱা হয়?
(ক) তিতা আৰু পিছল
(খ) টেঙা আৰু খহটা
(গ) মিঠা আৰু আঠালোতিয়া
(ঘ) সোৱাদহীন
উত্তৰ: (ক) তিতা আৰু পিছল (Bitter and Soapy)

৪. পদাৰ্থ এটা এছিডনে ক্ষাৰক তাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বিশেষ পদাৰ্থসমূহক কি বোলে?
(ক) অনুঘটক
(খ) সূচক
(গ) দ্ৰাৱক
(ঘ) লৱণ
উত্তৰ: (খ) সূচক (Indicator)

৫. আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত প্ৰাকৃতিক সূচক ‘লিটমাছ’ (Litmus) ক’ৰ পৰা নিষ্কাশন কৰা হয়?
(ক) জবা ফুলৰ পৰা
(খ) হালধিৰ পৰা
(গ) লাইকেনৰ পৰা
(ঘ) গোলাপৰ পৰা
উত্তৰ: (গ) লাইকেনৰ পৰা (Lichens)

৬. এছিডে নীলা লিটমাছ কাগজৰ ৰং কিহৈলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে?
(ক) হালধীয়া
(খ) সেউজীয়া
(গ) ৰঙা
(ঘ) বেঙুনীয়া
উত্তৰ: (গ) ৰঙা (Red)

৭. ক্ষাৰকে ৰঙা লিটমাছ কাগজৰ ৰং কিহৈলৈ ৰূপান্তৰ কৰে?
(ক) নীলা
(খ) ক’লা
(গ) গুলপীয়া
(ঘ) ৰং সলনি নকৰে
উত্তৰ: (ক) নীলা (Blue)

৮. যিবোৰ দ্ৰৱই ৰঙা বা নীলা কোনো লিটমাছৰে ৰং সলনি নকৰে, সেইবোৰক কি দ্ৰৱ বোলে?
(ক) আম্লিক দ্ৰৱ
(খ) ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱ
(গ) প্ৰশম দ্ৰৱ
(ঘ) গাঢ় দ্ৰৱ
উত্তৰ: (গ) প্ৰশম দ্ৰৱ (Neutral solution)

৯. হালধিৰ গুড়িৰ পেষ্টত ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱ (যেনে— চাবোন পানী) দিলে ইয়াৰ ৰং কেনেকুৱা হয়?
(ক) হালধীয়া হৈয়ে থাকে
(খ) ৰঙা-চুৱা বা গাঢ় ৰঙা
(গ) নীলা
(ঘ) বগা
উত্তৰ: (খ) ৰঙা-চুৱা বা গাঢ় ৰঙা (Reddish brown)

১০. জবা ফুলৰ পাপৰিৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সূচকে আম্লিক দ্ৰৱক কি ৰঙলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে?
(ক) গাঢ় গুলপীয়া
(খ) সেউজীয়া
(গ) হালধীয়া
(ঘ) ৰংহীন
উত্তৰ: (ক) গাঢ় গুলপীয়া বা মেজেণ্টা (Dark pink / Magenta)

১১. জবা ফুলৰ সূচকে ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱক কি ৰঙলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে?
(ক) ৰঙা
(খ) সেউজীয়া
(গ) নীলা
(ঘ) হালধীয়া
উত্তৰ: (খ) সেউজীয়া (Green)

১২. দৈ, নেমুৰ ৰস আৰু কমলাৰ ৰসত থকা প্ৰাকৃতিক এছিডবিধৰ নাম কি?
(ক) টাৰটাৰিক এছিড
(খ) চাইট্ৰিক এছিড
(গ) অক্সালিক এছিড
(ঘ) ফৰ্মিক এছিড
উত্তৰ: (খ) চাইট্ৰিক এছিড (Citric acid)

১৩. আমাৰ পাকস্থলীত প্ৰাকৃতিকভাৱে নিঃসৰণ হোৱা এছিডবিধ কি, যিয়ে খাদ্য হজম কৰাত সহায় কৰে?
(ক) ছালফিউৰিক এছিড
(খ) নাইট্ৰিক এছিড
(গ) হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড
(ঘ) এচেটিক এচিড
উত্তৰ: (গ) হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড (Hydrochloric acid)

১৪. পৰুৱা বা বৰলে কামুৰিলে ছালৰ ভিতৰলৈ কোনবিধ আম্লিক তৰল সোমাই দিয়ে, যাৰ বাবে সেই ঠাই টুকুৰা বিষায় আৰু ফুলি উঠে?
(ক) লেকটিক এছিড
(খ) ফৰ্মিক এছিড
(গ) চাইট্ৰিক এছিড
(ঘ) এচেটিক এছিড
উত্তৰ: (খ) ফৰ্মিক এছিড (Formic acid)

১৫. চিৰকা বা ভিনেগাৰত (Vinegar) কোনবিধ এছিড পোৱা যায়?
(ক) এচেটিক এছিড
(খ) টাৰটাৰিক এছিড
(গ) লেkটিক এছিড
(ঘ) মেলাটোনিন
উত্তৰ: (ক) এচেটিক এছিড (Acetic acid)

১৬. তেঁতেলী, আঙুৰ আৰু কেঁচা আমত থকা এছিডবিধৰ নাম কি?
(ক) ফৰ্মিক এছিড
(খ) টাৰটাৰিক এছিড
(গ) অক্সালিক এছিড
(ঘ) চাইট্ৰিক এছিড
উত্তৰ: (খ) টাৰটাৰিক এছিড (Tartaric acid)

১৭. আমাৰ শৰীৰত ভিটামিন ‘চি’ (Vitamin C) যোগান ধৰা আমলখিত কোনবিধ এছিড থাকে?
(ক) এছকৰ্বিক এছিড
(খ) নাইট্ৰিক এছিড
(গ) মেঁলিক এছিড
(ঘ) চাইট্ৰিক এছিড
উত্তৰ: (ক) এছকৰ্বিক এছিড (Ascorbic acid)

১৮. চাবোন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মুখ্য ক্ষাৰকবিধ কি?
(ক) কেলচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(খ) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(গ) মেগনেচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(ঘ) এমনিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
উত্তৰ: (খ) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড বা পটাছিয়াম হাইড্ৰক্সাইড (Sodium / Potassium Hydroxide)

১৯. চূণৰ পানীত (Lime water) কোনবিধ ক্ষাৰক থাকে?
(ক) কেলচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(খ) ছডিয়াম কাৰ্বনেট
(গ) এমনিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(ঘ) মেগনেচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
উত্তৰ: (ক) কেলচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড [Ca(OH)₂]

২০. খিড়ীকি আদি পৰীক্ষা বা চাফা কৰা দ্ৰৱত থকা ক্ষাৰকবিধ কি?
(ক) ছডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(খ) এমনিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(গ) মেগনেচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(ঘ) কেলচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
উত্তৰ: (খ) এমনিয়াম হাইড্ৰক্সাইড (Ammonium hydroxide)

২১. এটা এছিড আৰু এটা ক্ষাৰকৰ মাজত হোৱা বিক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) বাষ্পীভৱন
(খ) প্ৰশমন বিক্ৰিয়া
(গ) ঘনীভৱন
(ঘ) জাৰণ বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (খ) প্ৰশমন বিক্ৰিয়া (Neutralisation)

২২. প্ৰশমন বিক্ৰিয়াৰ ফলত এছিড আৰু ক্ষাৰক মিলি কি উৎপন্ন কৰে?
(ক) কেৱল এছিড
(খ) কেৱল ক্ষাৰক
(গ) লৱণ আৰু পানী
(ঘ) হাইড্ৰ’জেন গেছ
উত্তৰ: (গ) লৱণ আৰু পানী (Salt and Water)

২৩. প্ৰশমন বিক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা মানৱ-নিৰ্মিত বা সংশ্লেষিত সূচকবিধৰ নাম কি, যিয়ে আম্লিক মাধ্যমত ৰংহীন আৰু ক্ষাৰকীয় মাধ্যমত গুলপীয়া ৰং দিয়ে?
(ক) মিথাইল অৰেঞ্জ
(খ) ফেনলফথেলিন
(গ) লিটমাছ
(ঘ) হালধি
উত্তৰ: (খ) ফেনলফথেলিন (Phenolphthalein)

২৪. পাকস্থলীত অত্যধিক এছিড জমা হৈ অম্লতা বা ‘এচিডিটি’ (Indigestion) হ’লে প্ৰশমনৰ বাবে তলৰ কোনটো অম্লনাশক (Antacid) এণ্টাচিড টেবলেট হিচাপে খোৱা হয়?
(ক) নেমুৰ ৰস
(খ) মেগনেচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(গ) ভিনেগাৰ
(ঘ) ছালফিউৰিক এছিড
উত্তৰ: (খ) মিল্ক অৱ মেগনেচিয়া বা মেগনেচিয়াম হাইড্ৰক্সাইড [Milk of Magnesia]

২৫. পৰুৱাই কামুৰিলে হোৱা বিষ উপশম কৰিবলৈ ছালত কোনবিধ মৃদু ক্ষাৰক ঘঁহি দিব লাগে?
(ক) বেকিং ছ’ডা
(খ) নেমুৰ ৰস
(গ) লোণ পানী
(ঘ) ছালফিউৰিক এছিড
উত্তৰ: (ক) কেলামাইন দ্ৰৱ বা বেকিং ছ’ডা (Calamine / Baking soda)

২৬. মাটিত এছিডৰ পৰিমাণ বাঢ়ি গ’লে (আম্লিক মাটি) তাক প্ৰশমিত কৰিবলৈ খেতিয়কে মাটিত কি প্ৰয়োগ কৰে?
(ক) হাইড্ৰ’ক্লৰিক এছিড
(খ) পোৰা চূণ বা কলি চূণ
(গ) জৈৱিক সাৰ
(ঘ) প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা
উত্তৰ: (খ) পোৰা চূণ বা কলি চূণ (Quick lime / Slaked lime)

২৭. মাটিডাল যদি অতিমাত্ৰা ক্ষাৰকীয় (Basic) হয়, তেন্তে তাক স্বাভাৱিক কৰিবলৈ কি যোগ কৰা উচিত?
(ক) কলি চূণ
(খ) জৈৱিক সাৰ বা পচা সাৰ
(গ) চাবোন পানী
(ঘ) লোণ পানী
উত্তৰ: (খ) জৈৱিক সাৰ বা পচা সাৰ (Organic matter) – কাৰণ ই এছিড মুক্ত কৰে

২৮. কাৰখানাৰ পৰা ওলোৱা আৱৰ্জনা বা লেতেৰা পানী নদ-নদীত পেলাই দিয়াৰ আগতে প্ৰশমিত কৰা হয় কিয়?
(ক) কাৰণ এই আৱৰ্জনাবোৰত থকা এছিডে জলচৰ জীৱ আৰু মাছ ধ্বংস কৰিব পাৰে
(খ) পানীৰ ৰং সলাবলৈ
(গ) পানী মিঠা কৰিবলৈ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (ক) কাৰণ এই আৱৰ্জনাবোৰত থকা এছিডে জলচৰ জীৱ আৰু মাছ ধ্বংস কৰিব পাৰে

২৯. আমাৰ ঘৰত ব্যৱহাৰ কৰা খোৱা লোণ বা নিমখৰ (Common salt) ৰাসায়নিক নাম কি?
(ক) ছ’ডিয়াম হাইড্ৰক্সাইড
(খ) ছ’ডিয়াম ক্ল’ৰাইড
(গ) কেলচিয়াম কাৰ্বনেট
(ঘ) কপাৰ ছালফেট
উত্তৰ: (খ) ছ’ডিয়াম ক্ল’ৰাইড (Sodium Chloride – NaCl)

৩০. বতাহত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, ছালফাৰ ডাই অক্সাইড আদি গেছ বৰষুণৰ পানীৰ লগত মিহলি হৈ ক্ষতিকাৰক এছিড প্ৰস্তুত কৰাৰ ফলত হোৱা বৰষুণজাকক কি বোলে?
(ক) সাগৰীয় বৰষুণ
(খ) এছিড বৰষুণ
(গ) ধুমুহা বৰষুণ
(ঘ) কৃটিম বৰষুণ
উত্তৰ: (খ) এছিড বৰষুণ (Acid Rain)