---

অধ্যায় ৪ : প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ দ্ৰব্যৰ পৰিবহন — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. মানুহৰ শৰীৰত বিভিন্ন দ্ৰব্য পৰিবহন কৰা তৰল পদাৰ্থবিধক কি বোলে?
(ক) পানী
(খ) তেজ বা ৰক্ত
(গ) প্লাজমা
(ঘ) লসীকা
উত্তৰ: (খ) তেজ বা ৰক্ত (Blood)

২. তেজৰ জুলীয়া বা তৰল অংশটোক কি নামেৰে জনা যায়?
(ক) প্লাজমা
(খ) অনুচক্ৰিকা
(গ) হিম’গ্ল’বিন
(ঘ) শ্বেত ৰক্তকোষ
উত্তৰ: (ক) প্লাজমা (Plasma)

৩. তেজৰ ৰং ৰঙা দেখাত সহায় কৰা লোণযুক্ত ৰঞ্জক পদাৰ্থবিধৰ নাম কি?
(ক) ক্ল’ৰ’ফিল
(খ) হিম’গ্ল’বিন
(গ) প্লাজমা
(ঘ) প্লেটলেটছ
উত্তৰ: (খ) হিম’গ্ল’বিন (Haemoglobin)

৪. শৰীৰৰ কোষবোৰলৈ অক্সিজেন কঢ়িয়াই নিয়াত তলৰ কোনটোৱে মুখ্য ভূমিকা লয়?
(ক) লোহিত ৰক্তকোষ
(খ) শ্বেত ৰক্তকোষ
(গ) অনুচক্ৰিকা
(ঘ) সিৰা
উত্তৰ: (ক) লোহিত ৰক্তকোষ (RBC – Red Blood Cells)

৫. শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু বা বেক্টেৰিয়াৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দি আমাক সুস্থ ৰাখিবলৈ কোনবিধ কোষে সহায় কৰে?
(ক) লোহিত ৰক্তকোষ
(খ) শ্বেত ৰক্তকোষ
(গ) অনুচক্ৰিকা
(ঘ) ধমনী
উত্তৰ: (খ) শ্বেত ৰক্তকোষ (WBC – White Blood Cells)

৬. শৰীৰৰ কোনো অংশ কাটি গ’লে তেজ গোট মৰাত (Blood clotting) সহায় কৰা কোষবিধ কি?
(ক) শ্বেত ৰক্তকোষ
(খ) লোহিত ৰক্তকোষ
(গ) অনুচক্ৰিকা বা প্লেটলেটছ
(ঘ) প্লাজমা
উত্তৰ: (গ) অনুচক্ৰিকা বা প্লেটলেটছ (Platelets)

৭. হৃদযন্ত্ৰৰ পৰা অক্সিজেনযুক্ত তেজ শৰীৰৰ সকলো অংশলৈ কঢ়িয়াই নিয়া ডাঠ প্ৰাচীৰযুক্ত ৰক্তবাহী নলী ডালক কি বোলে?
(ক) সিৰা
(খ) ধমনী
(গ) জালিকা
(ঘ) ক্লোমনলী
উত্তৰ: (খ) ধমনী (Artery)

৮. শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডযুক্ত তেজ পুনৰ হৃদযন্ত্ৰলৈ ওভতাই অনা পাতল প্ৰাচীৰযুক্ত নলীক কি বোলে?
(ক) ধমনী
(খ) সিৰা
(গ) লসীকা নলী
(ঘ) মাহধমনী
উত্তৰ: (খ) সিৰা (Vein)

৯. সিৰাৰ ভিতৰত কি থাকে, যাৰ বাবে তেজ কেৱল হৃদযন্ত্ৰৰ দিশলৈহে প্ৰবাহিত হ’ব পাৰে (ওভতি যাব নোৱাৰে)?
(ক) কিংক
(খ) কপাটিকা
(গ) প্লাজমা
(ঘ) হিম’গ্ল’বিন
উত্তৰ: (খ) কপাটিকা বা ভাল্ভ (Valves)

১০. ধমনীৰ মাজেৰে তেজ তীব্ৰ বেগেৰে যোৱাৰ বাবে হাতৰ কব্জিত (Wrist) আঙুলি দিলে একপ্ৰকাৰৰ স্পন্দন অনুভৱ কৰা যায়, ইয়াক কি বোলে?
(ক) তেজৰ চাপ
(খ) নাড়ীস্পন্দন
(গ) হৃদস্পন্দন
(ঘ) উশাহৰ হাৰ
উত্তৰ: (খ) নাড়ীস্পন্দন বা পল্ছ (Pulse)

১১. এজন সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ নাড়ীস্পন্দনৰ হাৰ (Pulse rate) প্ৰতি মিনিটত সাধাৰণতে কিমান হয়?
(ক) ১৫-১৮ বাৰ
(খ) ৭২-৮০ বাৰ
(গ) ১০০-১২০ বাৰ
(ঘ) ৫০-৬০ বাৰ
উত্তৰ: (খ) ৭২-৮০ বাৰ (72 to 80 times)

১২. আমাৰ বক্ষগহ্বৰত অৱস্থিত, অনবৰতে পাম্পৰ দৰে কাম কৰি থকা সংবহন তন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগটো কি?
(ক) হাওঁফাওঁ
(খ) হৃদযন্ত্ৰ
(গ) যকৃৎ
(ঘ) পাকস্থলী
উত্তৰ: (খ) হৃদযন্ত্ৰ (Heart)

১৩. অক্সিজেনযুক্ত তেজ আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইডযুক্ত তেজ পৰস্পৰ মিহলি হৈ নাযাবলৈ মানুহৰ হৃদযন্ত্ৰটোক কেইটা কোঠালীত ভাগ কৰা হৈছে?
(ক) দুটা
(খ) তিনিটা
(গ) চাৰিটা
(ঘ) পাঁচটা
উত্তৰ: (গ) চাৰিটা (Four chambers)

১৪. হৃদযন্ত্ৰৰ ওপৰৰ কোঠালী দুটাক কি বোলা হয়?
(ক) অলিন্দ
(খ) নিলয়
(গ) ধমনী
(ঘ) কপাটিকা
উত্তৰ: (ক) অলিন্দ (Atria / Atrium)

১৫. হৃদযন্ত্ৰৰ তলৰ কোঠালী দুটাক কি বোলা হয়?
(ক) অলিন্দ
(খ) নিলয়
(গ) সিৰা
(ঘ) মধ্যচ্ছদা
উত্তৰ: (খ) নিলয় (Ventricles)

১৬. চিকিৎসকসকলে আমাৰ হৃদস্পন্দন (Heartbeat) পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবিধৰ নাম কি?
(ক) থাৰ্ম’মিটাৰ
(খ) ষ্টেথ’স্ক’প
(গ) স্ফিগ্ম’মেন’মিটাৰ
(ঘ) বেৰ’মিটাৰ
উত্তৰ: (খ) ষ্টেথ’স্ক’প (Stethoscope)

১৭. জীৱদেহত উৎপন্ন হোৱা বিষাক্ত তথা অপ্ৰয়োজনীয় আৱৰ্জনা পদাৰ্থসমূহ শৰীৰৰ পৰা উলিয়াই দিয়া প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) পাচন
(খ) ৰেচন
(গ) শ্বসন
(ঘ) সংবহন
উত্তৰ: (খ) ৰেচন (Excretion)

১৮. মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰৰ মুখ্য অংগটো কি, যিয়ে তেজ পৰিস্ৰাৱণ বা ফিল্টাৰ কৰে?
(ক) হাওঁফাওঁ
(খ) বৃক্ক বা কিডনী
(গ) যকৃৎ
(ঘ) মূত্ৰথলী
উত্তৰ: (খ) বৃক্ক বা কিডনী (Kidneys)

১৯. এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহে ২৪ ঘণ্টাত সাধাৰণতে কিমান লিটাৰ প্ৰস্ৰাৱ বা মূত্ৰ (Urine) ত্যাগ কৰে?
(ক) ৫ লিটাৰ
(খ) ১ ৰ পৰা ১.৮ লিটাৰ
(গ) ১০ লিটাৰ
(ঘ) ০.৫ লিটাৰ
উত্তৰ: (খ) ১ ৰ পৰা ১.৮ লিটাৰ (1 to 1.8 Litres)

২০. মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱত থকা আটাইতকৈ প্ৰধান নাইট্ৰ’জেনযুক্ত বৰ্জিত পদাৰ্থবিধ কি?
(ক) ইউৰিয়া
(খ) ইউৰিক এচিড
(গ) এমনিয়া
(ঘ) গ্লুক’জ
উত্তৰ: (ক) ইউৰিয়া (Urea)

২১. গৰমৰ দিনত আমাৰ শৰীৰৰ পৰা ওলোৱা ঘামৰ (Sweat) ঘাতক উপাদান দুটা কি কি?
(ক) কেৱল এছিড
(খ) পানী আৰু লৱণ
(গ) কেৱল চৰ্বী
(ঘ) তেজ আৰু পানী
উত্তৰ: (খ) পানী আৰু লৱণ বা নিমখ (Water and Salts)

২২. যাৰ বৃক্ক বা কিডনী সম্পূৰ্ণ বিকল হৈ পৰে, তেওঁৰ তেজ কৃত্ৰিমভাৱে ফিল্টাৰ বা পৰিস্ৰাৱণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) প্লাজমাফেৰেচিছ
(খ) ডায়ালাইচিছ
(গ) এন্ড’স্কপি
(ঘ) পেচমেকাৰ
উত্তৰ: (খ) ডায়ালাইচিছ (Dialysis)

২৩. মাছ বা জলচৰ প্ৰাণীয়ে কোষীয় বৰ্জিত পদাৰ্থসমূহ কি গেছ হিচাপে পোনপটীয়াকৈ পানীত ত্যাগ কৰে?
(ক) ইউৰিয়া
(খ) এমনিয়া
(গ) অক্সিজেন
(ঘ) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
উত্তৰ: (খ) olyan (Ammonia)

২৪. পক্ষী, জেঠী বা সাপে মৰুভূমি অঞ্চলত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে বগা ৰঙৰ এবিধ ঘন যৌগ মলৰ সৈতে ত্যাগ কৰে, সেই পদাৰ্থবিধ কি?
(ক) ইউৰিয়া
(খ) ইউৰিক এচিড
(গ) এমনিয়া
(ঘ) চূণ
উত্তৰ: (খ) ইউৰিক এচিড (Uric acid)

২৫. উদ্ভিদৰ শিপাই মাটিৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ শোষণ কৰিবলৈ থকা বিশেষ অংশটোক কি বোলে?
(ক) পত্ৰৰন্ধ্ৰ
(খ) মূলৰোম
(গ) জাইলেম
(ঘ) ফ্ল’ৱেম
উত্তৰ: (খ) মূলৰোম (Root hair)

২৬. উদ্ভিদৰ দেহৰ মাজেৰে পানী আৰু খনিজ পদাৰ্থ ওপৰলৈ পৰিবহন কৰা নলী সদৃশ সংবহন কলাবিধ কি?
(ক) ফ্ল’ৱেম
(খ) জাইলেম
(গ) মূলৰোম
(ঘ) পত্ৰৰন্ধ্ৰ
উত্তৰ: (খ) জাইলেম (Xylem)

২৭. উদ্ভিদৰ পাতত প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য গছজোপাৰ সকলো অংশলৈ কঢ়িয়াই নিয়া সংবহন কলাবিধৰ নাম কি?
(ক) জাইলেম
(খ) ফ্ল’ৱেম
(গ) কৰ্টেক্স
(ঘ) ক্ল’ৰ’ফিল
উত্তৰ: (খ) ফ্ল’ৱেম (Phloem)

২৮. উদ্ভিদৰ পাতে পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাধ্যমেৰে অতিৰিক্ত পানীভাগ বাষ্প আকাৰে বায়ুমণ্ডললৈ এৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) সালোক-সংশ্লেষণ
(খ) প্ৰস্বেদন
(গ) শ্বসন
(ঘ) শোষণ
উত্তৰ: (খ) বাষ্পোমোচন বা প্ৰস্বেদন (Transpiration)

২৯. ওখ ওখ গছবোৰৰ একেবাৰে ওপৰলৈ পানী কঢ়িয়াই নিয়াত তলৰ কোনটো প্ৰক্ৰিয়াই সৃষ্টি কৰা শোষণ আকৰ্ষণে (Suction pull) সহায় কৰে?
(ক) সালোক-সংশ্লেষণ
(খ) বাষ্পোমোচন
(গ) শ্বসন
(ঘ) ৰেচন
উত্তৰ: (খ) বাষ্পোমোচন (Transpiration)

৩০. তলৰ কোনটো উক্তি ভুল?
(ক) ধমনীতকৈ সিৰাৰ প্ৰাচীৰবোৰ বেছি ডাঠ। (ধমনীৰ প্ৰাচীৰহে বেছি ডাঠ)
(খ) হৃদস্পন্দনৰ হাৰ আৰু নাড়ীস্পন্দনৰ হাৰ সমান হয়।
(গ) উদ্ভিদে বাষ্পোমোচনৰ সহায়ত নিজৰ দেহটো ঠাণ্ডা কৰি ৰাখে।
(ঘ) হিম’গ্ল’বিনে অক্সিজেনৰ সৈতে লগ লাগি অক্সি-হিম’গ্ল’বিন গঠন কৰে।
উত্তৰ: (ক) ধমনীতকৈ সিৰাৰ প্ৰাচীৰবোৰ বেছি ডাঠ।

---