AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ তৃতীয় অধ্যায় প্ৰৱাহ বিদ্যুৎ (Current Electricity)-ৰ পৰা HS Final Exam-ৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ 30 টা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) আৰু ইয়াৰ শুদ্ধ উত্তৰসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

---

অধ্যায় ৩: প্ৰৱাহ বিদ্যুৎ (৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ)

১/ বৈদ্যুতিক প্ৰৱাহ (Electric Current) ৰ SI একক কি?
(a) ওম (Ohm)
(b) ভল্ট (Volt)
(c) এম্পিয়াৰ (Ampere)
(d) ৱাট (Watt)
উত্তৰ: (c) এম্পিয়াৰ

২/ প্ৰৱাহ ঘনত্ব (Current Density, J) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{A m}^{-1}$
(b) $\text{A m}^{-2}$
(c) $\text{A m}^2$
(d) $\text{A C}^{-1}$
উত্তৰ: (b) $\text{A m}^{-2}$

৩/ ওমৰ সূত্ৰ (Ohm’s Law) তলৰ কোনটো গাণিতিক ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়?
(a) $V = \frac{I}{R}$
(b) V = IR
(c) I = VR
(d) R = VI
উত্তৰ: (b) V = IR

৪/ ওহমৰ সূত্ৰৰ ভেক্টৰ ৰূপটো (Vector form of Ohm’s Law) হ’ল—
(a) $\vec{J} = \sigma \vec{E}$
(b) $\vec{E} = \sigma \vec{J}$
(c) $\vec{J} = \rho \vec{E}$
(d) $\vec{J} = \vec{E} / \sigma$
উত্তৰ: (a) $\vec{J} = \sigma \vec{E}$ ( য‘ত $\sigma$ হ‘ল পৰিবাহিতা)

৫/ কোনো পৰিবাহীৰ ৰোধকত্ব ($Resistivity, \rho$) তলৰ কোনটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
(a) পৰিবাহীডালৰ দৈৰ্ঘ্য
(b) পৰিবাহীডালৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি
(c) পৰিবাহীৰ পদাৰ্থৰ প্ৰকৃতি আৰু উষ্ণতা
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (c) পৰিবাহীৰ পদাৰ্থৰ প্ৰকৃতি আৰু উষ্ণতা (টোকা: ৰোধ দৈৰ্ঘ্য আৰু কালিলৈ সলনি হয়, কিন্তু ৰোধকত্ব নহয়)

---

৬/ ইলেক্ট্ৰনৰ অপৱাহ বেগ ($Drift Velocity, v_d$) আৰু বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ (E) ৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো হ’ল—
(a) $v_d \propto E$
(b) $v_d \propto \frac{1}{E}$
(c) $v_d \propto E^2$
(d) $v_d$বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে
উত্তৰ: (a) $v_d \propto E$

৭/ গতিশীলতা বা সচলতা ($Mobility, \mu)$ ৰ সংজ্ঞা হ’ল—
(a) $\mu = v_d \cdot E$
(b) $\mu = \frac{v_d}{E}$
(c) $\mu = \frac{E}{v_d}$
(d) $\mu = v_d^2 E$
উত্তৰ: (b) $\mu = \frac{v_d}{E}$

৮/ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰিলে ধাতু বা পৰিবাহীৰ ৰোধ (Resistance)—
(a) হ্ৰাস পায়
(b) বৃদ্ধি পায়
(c) অপৰিৱৰ্তিত থাকে
(d) শূন্য হৈ পৰে
উত্তৰ: (b) বৃদ্ধি পায়

৯/ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰিলে অৰ্ধপৰিবাহী (Semiconductor) ৰ ৰোধ—
(a) বৃদ্ধি পায়
(b) হ্ৰাস পায়
(c) অপৰিৱৰ্তিত থাকে
(d) প্ৰথমে বাঢ়ে, পিছত কমে
উত্তৰ: (b) হ্ৰাস পায়

১০/ অতিপৰিবাহী (Superconductor) পদাৰ্থৰ ৰোধকত্ব সংকট উষ্ণতাত (Critical temperature) কিমান হয়?
(a) অসীম
(b) অতি উচ্চ
(c) শূন্য
(d) অপৰিৱৰ্তিত
উত্তৰ: (c) শূন্য

---

১১/ কিৰ্ছফৰ প্ৰথম সূত্ৰ বা সংযোগ সূত্ৰই (Kirchhoff’s First Law / Junction Law) কিহৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ মানি চলে?
(a) শক্তি (Energy)
(b) ভৰবেগ (Momentum)
(c) আধান (Charge)
(d) ভৰ (Mass)
উত্তৰ: (c) আধান (Charge)

১২/ কিৰ্ছফৰ দ্বিতীয় সূত্ৰ বা লুপ সূত্ৰই (Kirchhoff’s Second Law / Loop Law) কিহৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ মানি চলে?
(a) আধান
(b) শক্তি
(c) ভৰবেগ
(d) কৌণিক ভৰবেগ
উত্তৰ: (b) শক্তি (Energy)

১৩/ এটা হুইটষ্ট’ন ব্ৰীজ (Wheatstone Bridge) সন্তুলিত বা সাম্য অৱস্থাত থকাৰ চৰ্তটো হ’ল—
(a) $\frac{P}{Q} = \frac{R}{S}$
(b) $P \cdot Q = R \cdot S$
(c) $P + Q = R + S$
(d) $\frac{P}{R} = \frac{S}{Q}$
উত্তৰ: (a) $\frac{P}{Q} = \frac{R}{S}$

১৪/ বিদ্যুৎ-বাহক বল (emf) ৰ SI একক হ’ল—
(a) নিউটন (Newton)
(b) জুল (Joule)
(c) ভল্ট (Volt)
(d) এম্পিয়াৰ (Ampere)
উত্তৰ: (c) ভল্ট

১৫/ এটা কোষৰ অভ্যন্তৰীণ ৰোধ (r), প্ৰৱাহ (I), বিদ্যুৎ-বাহক বল (E) আৰু টাৰ্মিনেল বিভৱভেদ (V) ৰ সম্পৰ্কটো (ডিচচাৰ্জিং অৱস্থাত) হ’l—
(a) V = E + Ir
(b) V = E – Ir
(c) E = V – Ir
(d) $V = \frac{E}{Ir}$
উত্তৰ: (b) $V = E – Ir$

---

১৬/ R_1 আৰু R_2 ৰোধৰ দুটা ৰোধক শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে সংযোগ কৰিলে তুল্য ৰোধ হ’ব—
(a) $R = R_1 + R_2$
(b) $R = \frac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$
(c) $R = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2}$
(d) $R = \sqrt{R_1 R_2}$
উত্তৰ: (a) $R = R_1 + R_2$

১৭/$R_1$ আৰু $R_2$ ৰোধৰ দুটা ৰোধক সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিলে তুল্য ৰোধ হ’ব—
(a) $R = R_1 + R_2$
(b) $R = \frac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$
(c) $R = \frac{R_1 + R_2}{R_1 R_2}$
(d) $R = R_1 – R_2$
উত্তৰ: (b) $R = \frac{R_1 R_2}{R_1 + R_2}$

১৮/ এটা বৈদ্যুতিক বাল্বৰ গাত $220\text{ V} – 100\text{ W}$ লিখা আছে। বাল্বটোৰ ফিলামেণ্টৰ ৰোধ কিমান?
(a) $220\ \Omega$
(b) $484\ \Omega$
(c) $100\ \Omega$
(d) $440\ \Omega$
উত্তৰ: (b) $484\ \Omega$ ( যিহেতু $R = \frac{V^2}{P} = \frac{220 \times 220}{100} = 484\ \Omega)$

১৯/ বৈদ্যুতিক শক্তি (Electric Power, P) ৰ তলৰ কোনটো প্ৰকাশৰাশি অশুদ্ধ?
(a) $P = VI$
(b) $P = I^2 R$
(c) $P = \frac{V^2}{R}$
(d) $P = I R^2$
উত্তৰ: (d) $P = I R^2$

২০/ ১ কিলোৱাট-ঘণ্টা $(1\text{ kWh})$ জুল এককত কিমানৰ সমান?
(a) $3.6 \times 10^6\text{ J}$
(b) $3.6 \times 10^5\text{ J}$
(c) $1 \times 10^3\text{ J}$
(d) $36 \times 10^6\text{ J}$
উত্তৰ: (a) $3.6 \times 10^6\text{ J}$ (ইয়াক ১ ইউনিট বুলিও কোৱা হয়)

---

২১/ বৈদ্যুতিক বৰ্তনী এটাত ইয়াৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ফিউজ তাৰ (Fuse wire) এডালৰ বৈশিষ্ট্য কেনেকুৱা হ’ব লাগে?
(a) উচ্চ ৰোধ আৰু উচ্চ গলনাংক
(b) নিম্ন ৰোধ আৰু নিম্ন গলনাংক
(c) উচ্চ ৰোধ আৰু নিম্ন গলনাংক
(d) নিম্ন ৰোধ আৰু উচ্চ গলনাংক
উত্তৰ: (c) উচ্চ ৰোধ আৰু নিম্ন গলনাংক

২২/ এটা আদৰ্শ এমিটাৰ (Ideal Ammeter) ৰ ৰোধ কিমান হোৱা উচিত?
(a) অসীম
(b) শূন্য
(c) অতি উচ্চ
(d) $100\ \Omega$
উত্তৰ: (b) শূন্য

২৩/ এটা আদৰ্শ ভল্টমিটাৰ (Ideal Voltmeter) ৰ ৰোধ কিমান হোৱা উচিত?
(a) শূন্য
(b) অসীম
(c) $10\ \Omega$
(d) $100\ \Omega$
উত্তৰ: (b) অসীম

২৪/ পদাৰ্থৰ বৈদ্যুতিক পৰিবাহিতা (Electrical Conductivity, \sigma) ৰ একক হ’l—
(a) $ওম (\Omega$)
(b) ওম-মিটাৰ $(\Omega\text{ m})$
(c) ওম / মিটাৰ ($\Omega^{-1}\text{ m}^{-1}$বা $\text{S m}^{-1})$
(d) হেনৰী
উত্তৰ: (c) ওম / মিটাৰ$(\Omega^{-1}\text{ m}^{-1}$ বা $\text{S m}^{-1})$

২৫/ এটা আধানযুক্ত কণাৰ বাবে অপৱাহ বেগ $v_d = 2 \times 10^{-4}\text{ m/s}$ যেতিয়া প্ৰয়োগ কৰা বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ $E = 2 \times 10^{-10}\text{ V/m}$। কণাটোৰ গতিশীলতা ($\mu$) কিমান?
(a) $10^6\text{ m}^2\text{V}^{-1}\text{s}^{-1}$
(b) $4 \times 10^{-14}\text{ m}^2\text{V}^{-1}\text{s}^{-1}$
(c) $10^{-6}\text{ m}^2\text{V}^{-1}\text{s}^{-1}$
(d) শূন্য
উত্তৰ: (a) $10^6\text{ m}^2\text{V}^{-1}\text{s}^{-1}(\mu = \frac{v_d}{E}$ সূত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি)

---

২৬/ কোষ এটাৰ সমান্তৰাল সজ্জাত (Parallel combination of cells) তলৰ কোনটো ৰাশি অপৰিৱৰ্তিত থাকে?
(a) মুঠ প্ৰৱাহ
(b) মুঠ বিদ্যুৎ-বাহক বল (emf)
(c) মুঠ অভ্যন্তৰীণ ৰোধ
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) মুঠ বিদ্যুৎ-বাহক বল (emf)(যদিহে কোষবোৰৰ emf সমান হয়)

২৭/$E_1$ আৰু $E_2$ বিদ্যুৎ-বাহক বলৰ দুটা কোষ শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে (সহায়কভাৱে) সংযোগ কৰিলে মুঠ emf হ’ব—
(a) $E_1 – E_2$
(b) $E_1 + E_2$
(c) $\frac{E_1 E_2}{E_1 + E_2}$
(d) $\sqrt{E_1 E_2}$
উত্তৰ: (b) $E_1 + E_2$

২৮/ তলৰ কোনটো সঁজুলি ওহমৰ সূত্ৰ মানি নচলে (Non-ohmic device)?
(a) তামৰ তাৰ
(b) ডায়’ড (Diode)
(c) টাংষ্টেন তাৰ
(d) এলুমিনিয়ামৰ তাৰ
উত্তৰ: (b) ডায়’ড (Diode) বা ট্ৰানজিষ্টৰ

২৯/ পৰিবাহী এডালৰ উষ্ণতাৰ ৰোধ গুণাংক (Temperature coefficient of resistance, $\alpha)$ ৰ একক হ’ল—
(a) $\Omega / ^\circ\text{C}$
(b) $^\circ\text{C}^{-1}$ (বা $\text{K}^{-1})$
(c) $\Omega\cdot^\circ\text{C}$
(d) ই এককবিহীন
উত্তৰ: (b) $^\circ\text{C}^{-1}$ (বা $\text{K}^{-1})$

৩০/ কাৰ্বন ৰোধক (Carbon Resistor) ৰ বৰ্ণ সংকেতত (Color Code) সোণালী (Gold) ৰঙৰ সহনশীলতা বা সহন সীমা (Tolerance) কিমান?
(a) $\pm 5\%$
(b) $\pm 10\%$
(c) $\pm 20\%$
(d) $\pm 1\%$
উত্তৰ: (a) $\pm 5\%$(টোকা: ৰূপালী ৰঙৰ বাবে$\pm 10\%$আৰু বৰ্ণহীন হ‘লে $\pm 20\%$ হয়)

---

এই অধ্যায়টো পৰীক্ষাৰ বাবে অতি লাভজনক। ইয়াৰ পৰা কিৰ্ছফৰ সূত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি জটিল বৰ্তনীৰ অংক আৰু হুইটষ্ট’ন ব্ৰীজৰ নীতি প্ৰায়েই সোধা হয়।