অধ্যায় ২: সৰল ৰেখাত গতি (Motion in a Straight Line)

অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ (AHSEC) ৰ একাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ দ্বিতীয় অধ্যায় “সৰল ৰেখাত গতি” ৰ পৰা ৩০ টা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

১. তলৰ কোনটো স্কেলাৰ ৰাশি (Scalar quantity)?
(ক) সৰণ (Displacement)
(খ) বেগ (Velocity)
(গ) দ্ৰুতি (Speed)
(ঘ) ত্বৰণ (Acceleration)
উত্তৰ: (গ) দ্ৰুতি (Speed)

২. সৰণ আৰু অতিক্ৰান্ত দূৰত্বৰ অনুপাত সদায়—
(ক) ১ তকৈ কম
(খ) ১ তকৈ বেছি
(গ) ১ ৰ সমান বা কম
(ঘ) ১ ৰ সমান বা বেছি
উত্তৰ: (গ) ১ ৰ সমান বা কম

৩. একমাত্ৰিক গতিত (One-dimensional motion) কোনো বস্তুৰ বেগ শূন্য হ’লে তাৰ ত্বৰণ—
(ক) সদায় শূন্য হ’ব লাগিব
(খ) অনা-শূন্য (Non-zero) হ’ব পাৰে
(গ) সদায় ঋণাত্মক হ’ব
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) অনা-শূন্য (Non-zero) হ’ব পাৰে (যেনে- উলম্বভাৱে ওপৰলৈ দলিওৱা বস্তু এটা সৰ্বোচ্চ বিন্দুত উপনীত হ’লে)

৪. স্থিতিধী অৱস্থাৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা এটা বস্তুৰ সুষম ত্বৰণ a হ’লে, t সময়ত অতিক্ৰম কৰা দূৰত্ব হ’ব—
(ক) x = vt
(খ) x = 1/2a²
(গ) x = at
(ঘ) x = v²/2a
উত্তৰ: (খ) x = 1/2a²

৫. মন্থৰণৰ (Retardation) এছ আই (SI) একক কি?
(ক) m/s
(খ) m s^-2
(গ) m/s³
(ঘ) kg/ m/s
উত্তৰ: (খ) m s^-2

৬. সময়-স্থান (x-t) লেখৰ নতিয়ে (Slope) কি সূচায়?
(ক) ত্বৰণ
(খ) বল
(গ) বেগ
(ঘ) সৰণ
উত্তৰ: (গ) বেগ

৭. বেগ-সময় (v-t) লেখ আৰু সময় অক্ষই আৱৰি থকা কালিয়ে কি বুজায়?
(ক) ত্বৰণ
(খ) সৰণ
(গ) মন্থৰণ
(ঘ) বল
উত্তৰ: (খ) সৰণ বা অতিক্ৰান্ত দূৰত্ব

৮. এটা বস্তু মুক্তভাৱে তললৈ পৰিলে (Free fall) তাৰ ত্বৰণৰ মান কিমান হয়?
(ক) শূন্য
(খ) 9.8 m s^-2
(গ) 98 m s^-2
(ঘ) .98 m s^-2
উত্তৰ: (খ) 9.8 m s^-2

৯. বস্তু এটা উলম্বভাৱে ওপৰলৈ $u$ বেগেৰে দলিওৱা হ’ল। বস্তুৱে অতিক্ৰম কৰা সৰ্বোচ্চ উচ্চতা (H) কিমান হ’ব?
(ক) u²/2g
(খ) u/g
(গ) u²/g
(ঘ) 2u/g
উত্তৰ: (ক) u²/2g

১০. যদি কোনো গতিশীল বস্তুৰ বেগ-সময় লেখ সময় অক্ষৰ সমান্তৰাল এক সৰল ৰেখা হয়, তেন্তে বস্তুৰ ত্বৰণ—
(ক) সুষম আৰু ধনাত্মক
(খ) শূন্য
(গ) অসম
(ঘ) ঋণাত্মক
উত্তৰ: (খ) শূন্য

১১. গাড়ী এখনৰ স্পীড’মিটাৰে (Speedometer) কি জোখে?
(ক) গড় দ্ৰুতি (Average speed)
(খ) তাৎক্ষণিক দ্ৰুতি (Instantaneous speed)
(গ) গড় বেগ
(ঘ) তাৎক্ষণিক বেগ
উত্তৰ: (খ) তাৎক্ষণিক দ্ৰুতি (Instantaneous speed)

১২. বস্তু এটাই প্ৰথম আধা দূৰত্ব V₁ বেগেৰে আৰু বাকী আধা দূৰত্ব V₂ বেগেৰে অতিক্ৰম কৰিলে, সমগ্ৰ যাত্ৰাপথৰ গড় বেগ হ’ব—
(ক) V₁ V₂ / (V₁ + V₂)
(খ) 2V₁ V₂ / (V₁ +-V₂)
(গ) 2V₁ V₂ / (V₁ + V₂)
(ঘ) V₁ V₂ /2 (V₁ + V₂)
উত্তৰ: (গ) 2V₁ V₂ / (V₁ + V₂)

১৩. কণা এটাৰ স্থান সময়ৰ সৈতে x = at² – bt³ সমীকৰণ অনুসৰি সলনি হয়। কোনটো সময়ত কণাটোৰ ত্বৰণ শূন্য হ’ব?
(ক) a/3b
(খ) b/a
(গ) 2a/3b
(ঘ) a/b
উত্তৰ: (ক) a/3b

১৪. এটা কণা $R$ ব্যাসাৰ্ধৰ বৃত্তাকাৰ পথত গতি কৰি আধা পাক ঘূৰিলে তাৰ সৰণৰ মান কিমান হ’ব?
(ক) pi R
(খ) 2R
(গ) $2\pi R$
(ঘ) শূন্য
উত্তৰ: (খ) 2R

১৫. বেগ-সময় (v-t) লেখৰ নতিয়ে (Slope) কি সূচায়?
(ক) সৰণ
(খ) দূৰত্ব
(গ) ত্বৰণ
(ঘ) ভৰবেগ
উত্তৰ: (গ) ত্বৰণ

১৬. এটা ট্ৰেইন উত্তৰ দিশলৈ V_A = 60 km/h বেগেৰে আৰু আন এটা ট্ৰেইন দক্ষিণ দিশলৈ V_B = 40 km/h বেগেৰে গতি কৰিছে। B ৰ সাপেক্ষে A ৰ আপেক্ষিক বেগ (Relative velocity) কিমান?
(ক) 20 km/h
(খ) 100 km/h
(গ) -20 km/h
(ঘ) শূন্য
উত্তৰ: (খ) 100 km/h

১৭. গতিৰ কোনটো সমীকৰণ কেৱল সুষম ত্বৰণ থকা গতিৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য?
(ক) v = u + at
(খ) s = ut + 1/2 at²
(গ) v² = u² + 2as
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা

১৮. স্থিৰ অৱস্থাৰ পৰা সুষম ত্বৰণেৰে গতি কৰা বস্তু এটাই ১ম, ২য় আৰু ৩য় চেকেণ্ডত অতিক্ৰম কৰা দূৰত্বৰ অনুপাত হ’ল—
(ক) ১ : ২ : ৩
(খ) ১ : ৪ : ৯
(গ) ১ : ৩ : ৫
(ঘ) ১ : ৫ : ৯
উত্তৰ: (গ) ১ : ৩ : ৫ (গ্যালিলিঅ’ৰ অযুগ্ম সংখ্যাৰ নিয়ম)

১৯. তলৰ কোনটো লেখ বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত একমাত্ৰিক গতিৰ বাবে সম্ভৱ নহয়?
(ক) একেটা সময়তে এটা বস্তুৰ দুটা স্থান থকা লেখ
(খ) একেটা সময়তে এটা বস্তুৰ দুটা বেগ থকা লেখ
(গ) ঋণাত্মক দ্ৰুতি দেখুওৱা লেখ
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা

২০. বস্তু এটা উলম্বভাৱে ওপৰলৈ দলিওৱাৰ পিছত সৰ্বোচ্চ উচ্চতাত উপনীত হ’বলৈ লোৱা সময় (t₁) আৰু তললৈ নামি আহিবলৈ লোৱা সময় (t₂) ৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো হ’ল (বায়ুৰ বাধা প্ৰতিৰোধক নগণ্য ধৰিলে)—
(ক) t₁ > t₂
(খ) t₁ > t₂
(গ) t₁ = t₂
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (গ) t₁ = t₂

২১. কোনো কণাৰ স্থান x = ৪t² + ১৫t + ২০ m হ’লে, t = 0 চেকেণ্ডত কণাটোৰ প্ৰাৰম্ভিক বেগ কিমান হ’ব?
(ক) ০ m/s
(খ) ১৫ m/s
(গ) ৪ m/s
(ঘ) ২০ m/s
উত্তৰ: (খ) ১৫ m/s

২২. এটা কণা ক্ষন্তেকৰ বাবে স্থিৰ হ’লে তলৰ কোনটো সত্য হ’ব পাৰে?
(ক) সৰণ শূন্য
(খ) বেগ শূন্য কিন্তু ত্বৰণ শূন্য নহয়
(গ) ত্বৰণ সদায় শূন্য
(ঘ) বেগ আৰু ত্বৰণ দুয়োটা শূন্য
উত্তৰ: (খ) বেগ শূন্য কিন্তু ত্বৰণ শূন্য নহয়

২৩. সুষম বৃত্তীয় গতি (Uniform circular motion) প্ৰকৃততে কেনে গতি?
(ক) সুষম বেগৰ গতি
(খ) ত্বৰিত গতি
(গ) স্থিৰ দিশৰ গতি
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) ত্বৰিত গতি (গতিৰ দিশ সলনি হৈ থকা বাবে) (Accelerated motion)

২৪. পদাৰ্থ বিজ্ঞানত ক্যালকুলাছ (Calculus) ব্যৱহাৰ কৰি তাৎক্ষণিক বেগক কেনেকৈ প্ৰকাশ কৰা হয়?
(ক) $v = \frac{\Delta x}{\Delta t}$
(খ) $v = \frac{dx}{dt}$
(গ) $v = \int x\ dt$
(ঘ) $v = \frac{d^2x}{dt^2}$
উত্তৰ: (খ) $v = \frac{dx}{dt}$

২৫. সুষম গতিত থকা বস্তু এটাৰ ত্বৰণ কিমান?
(ক) ধ্ৰুৱক
(খ) শূন্য
(গ) বৃদ্ধি পায়
(ঘ) হ্ৰাস পায়
উত্তৰ: (খ) শূন্য

২৬. এখন গাড়ীয়ে v বেগেৰে গৈ থকা অৱস্থাত ব্ৰেক মাৰিলে $s$ দূৰত্ব গৈ ৰৈ যায়। গাড়ীখনৰ বেগ 2v$হ’লে একে ব্ৰেকিং বল প্ৰয়োগ কৰিলে গাড়ীখন কিমান দূৰত্ব গৈ ৰ’ব?
(ক) 2s
(খ) 3s
(গ) 4s
(ঘ) s/2
উত্তৰ: (গ) $4s (s \propto v^2)$

২৭. যদি বস্তু এটাৰ ত্বৰণ বেগৰ বিপৰীত দিশত হয়, তেন্তে বস্তুৰ গতি—
(ক) বৃদ্ধি পাব
(খ) মন্থৰ হ’ব
(গ) অপৰিৱৰ্তিত থাকিব
(ঘ) বৃত্তাকাৰ হ’ব
উত্তৰ: (খ) মন্থৰ হ’ব

২৮. মহাকাশত ইটা এটা আৰু পাখি এটা একে উচ্চতাৰ পৰা একেলগে এৰি দিলে কোনটো আগতে মাটিত পৰিব?
(ক) ইটাটো
(খ) পাখিটো
(গ) দুয়োটা একেলগে পৰিব
(ঘ) কোনোটোৱে নপৰে
উত্তৰ: (গ) দুয়োটা একেলগে পৰিব (বায়ুৰ অনুপস্থিতিত সকলো বস্তুৰ বাবে g ৰ মান একে)

২৯. কি চৰ্তত গড় বেগ আৰু গড় দ্ৰুতিৰ মান সমান হয়?
(ক) যেতিয়া বস্তুৱে বৃত্তাকাৰ পথত গতি কৰে
(খ) যেতিয়া বস্তুৱে দিশ সলনি নকৰাকৈ সৰল ৰেখাত গতি কৰে
(ग) যেতিয়া বস্তু থমকি ৰৈ যায়
(ঘ) কেতিয়াও সমান নহয়
উত্তৰ: (খ) যেতিয়া বস্তুৱে দিশ সলনি নকৰাকৈ সৰল ৰেখাত গতি কৰে

৩০. কণা এটাৰ ত্বৰণক গাণিতিকভাৱে কেনেকৈ লিখা হয়?
(ক) $a = \frac{dv}{dt}$
(খ) $a = \frac{d^2x}{dt^2}$
(গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা
(ঘ) $a = \int v\ dt$
উত্তৰ: (গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা