শক্তিৰ উৎসসমূহ — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ (কেৱল জ্ঞানৰ বাবে)

১. এটা উত্তম ইন্ধনৰ থাকিবলগীয়া প্ৰধান গুণটো হ’ল:
(a) নিম্ন কেলৰি প্ৰমূল্য আৰু উচ্চ প্ৰজ্বলন উষ্ণতা
(b) উচ্চ কেলৰি প্ৰমূল্য আৰু মধ্যমীয়া প্ৰজ্বলন উষ্ণতা
(c) উচ্চ কেলৰি প্ৰমূল্য আৰু অতি নিম্ন প্ৰজ্বলন উষ্ণতা
(d) কম তাপ শক্তি উৎপাদন ক্ষমতা
উত্তৰ: (b) উচ্চ কেলৰি প্ৰমূল্য আৰু মধ্যমীয়া প্ৰজ্বলন উষ্ণতা

২. তলৰ কোনটো অনৱীকৰণযোগ্য (Non-renewable) শক্তিৰ উৎস?
(a) কাঠ
(b) সৌৰ শক্তি
(c) জীৱাশ্ম ইন্ধন
(d) বায়ু শক্তি
উত্তৰ: (c) জীৱাশ্ম ইন্ধন (কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম)

৩. জীৱাশ্ম ইন্ধন দহনৰ ফলত বায়ুমণ্ডললৈ মুক্ত হোৱা কোনবোৰ অক্সাইডে এছিড বৰষুণ (Acid rain) সৃষ্টি কৰে?
(a) কাৰ্বন আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইড
(b) ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইড
(c) কাৰ্বন, ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইড
(d) কেলচিয়ামৰ অক্সাইড
উত্তৰ: (c) কাৰ্বন, ছালফাৰ আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইড

৪. পাকঘৰত ব্যৱহাৰ কৰা এল. পি. জি. (LPG) গেছৰ মুখ্য উপাদান বা গেছবিধ কি?
(a) মিথেন
(b) বিউটেন
(c) ইথেন
(d) প্ৰপেন
উত্তৰ: (b) বিউটেন (Butane)

৫. চি. এন. জি. (CNG) আৰু বায়’গেছৰ (Biogas) আটাইতকৈ প্ৰধান উপাদানবিধ কি?
(a) মিথেন
(b) ইথেন
(c) হাইড্ৰ’জেন
(d) নাইট্ৰ’জেন
উত্তৰ: (a) মিথেন (Methane), (Methane – প্ৰায় ৭৫% লৈকে থাকে)

৬. ইন্ধন দহনৰ ফলত ওলোৱা তলৰ কোনটো গেছ মুখ্য গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি বা গ্ৰীণহাউচ প্ৰভাৱৰ বাবে দায়ী?
(a) কাৰ্বন মন’অক্সাইড
(b) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
(c) নাইট্ৰ’জেন
(d) ছালফাৰ ডাই অক্সাইড
উত্তৰ: (b) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড (CO₂)

৭. জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পত (Hydroelectric power plant) পানীৰ কোনটো শক্তিক শেষত বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়?
(a) বাষ্পৰ গতিশক্তি
(b) বান্ধত জমা থকা পানীৰ স্থিতিশক্তি
(c) ইন্ধনৰ ৰাসায়নিক শক্তি
(d) আনৱিক শক্তি
উত্তৰ: (b) বান্ধত জমা থকা পানীৰ স্থিতিশক্তি (Potential energy)

৮. জলবিদ্যুৎ উৎপাদন এটা পৰিষ্কাৰ পদ্ধতি হ’লেও ইয়াৰ এক প্ৰধান কু-প্ৰভাৱ বা অসুবিধা হ’ল:
(a) ই তীব্ৰ বায়ু প্ৰদূষণ কৰে
(b) বৃহৎ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ বা বনাঞ্চল পানীত বুৰ যায় আৰু স্থানীয় মানুহ গৃহহীন হয়
(c) ইয়াক চলাবলৈ বহুত খৰচ হয়
(d) তেজস্ক্ৰিয় আৱৰ্জনা ওলায়
উত্তৰ: (b) বৃহৎ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ বা বনাঞ্চল পানীত বুৰ যায় আৰু স্থানীয় মানুহ গৃহহীন হয়

৯. কাঠতকৈ এঙাৰ (Charcoal) এক উত্তম ইন্ধন, কাৰণ:
(a) ই ধোঁৱা নোহোৱাকৈ জ্বলে আৰু ইয়াৰ তাপ উৎপাদন ক্ষমতা বেছি
(b) ই সহজে মাটিত পোৱা যায়
(c) ই বহুত ছাই এৰি দিয়ে
(d) ইয়াৰ কেলৰি প্ৰমূল্য কম
উত্তৰ: (a) ই ধোঁৱা নোহোৱাকৈ জ্বলে আৰু ইয়াৰ তাপ উৎপাদন ক্ষমতা বেছি

১০. বায়’গেছ বা গোবৰ গেছ প্লাণ্টত গোবৰ আৰু পানীৰ মিশ্ৰণটোক কাৰ অনুপস্থিতিত পচন ঘটোৱা হয়?
(a) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
(b) অক্সিজেন বা বায়ু
(c) পোহৰ
(d) নাইট্ৰ’জেন
উত্তৰ: (b) অক্সিজেন বা বায়ু (Anaerobic digestion)

---

১১. বায়’গেছ প্লাণ্টত গেছ ওলাই যোৱাৰ পিছত থাকি যোৱা গেদ বা লেদেলী (Slurry) অংশটো কিহৰ বাবে উত্তম বুলি ধৰা হয়?
(a) ইন্ধন হিচাপে
(b) জৈৱিক সাৰ (Manure) হিচাপে
(c) প্লাষ্টিক তৈয়াৰ কৰিবলৈ
(d) ৰং প্ৰস্তুত কৰিবলৈ
উত্তৰ: (b) নাইট্ৰ’জেন আৰু ফছফৰাছযুক্ত উৎকৃষ্ট জৈৱিক সাৰ (Manure) হিচাপে

১২. বতাহৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি টাৰ্বাইন ঘূৰাই বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ বতাহৰ নূন্যতম বেগ ঘণ্টাত প্ৰায় কিমান হ’ব লাগে?
(a) ৫ কিমি
(b) ১৫ কিমি
(c) ২৫ কিমি
(d) ৫০ কিমি
উত্তৰ: (b) ১৫ কিমি (15 km/h)

১৩. পৃথিৱীৰ ভিতৰত কোনখন দেশক ‘বতাহৰ দেশ’ (Country of Winds) বুলি জনা যায়?
(a) ভাৰতবৰ্ষ
(b) ডেনমাৰ্ক
(c) আমেৰিকা
(d) জাৰ্মানী
উত্তৰ: (b) ডেনমাৰ্ক (Denmark)

১৪. বগা বা প্ৰতিফলক পৃষ্ঠতকৈ ক’লা পৃষ্ঠই অধিক তাপ শোষণ কৰে— এই নীতিটো তলৰ কোনটো সঁজুলিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) সৌৰ কুকাৰ আৰু ছ’লাৰ ৱাটাৰ হীটাৰ
(b) উইণ্ডমিল
(c) বায়’গেছ প্লাণ্ট
(d) নিউক্লিয়াৰ ৰিয়েক্টৰ
উত্তৰ: (a) সৌৰ কুকাৰ আৰু ছ’লাৰ ৱাটাৰ হীটাৰ

১৫. ছ’লাৰ চেল বা সৌৰ কোষে সৌৰ শক্তিক পোনপটীয়াকৈ কিহিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে?
(a) তাপ শক্তি
(b) বৈদ্যুতিক শক্তি
(c) ৰাসায়নিক শক্তি
(d) যান্ত্ৰিক শক্তি
উত্তৰ: (b) বৈদ্যুতিক শক্তি (Electrical energy)

১৬. ছ’লাৰ চেল বা সৌৰ কোষ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তলৰ কোনটো অৰ্ধপৰিবাহী বা মৌল বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) কপাৰ
(b) চিলিকন
(c) এলুমিনিয়াম
(d) লো
উত্তৰ: (b) চিলিকন (Silicon)

১৭. ছ’লাৰ পেনেল এখনত বহুতো সৌৰ কোষক পৰস্পৰ সংযোগ কৰিবলৈ কোনটো বহুমূলীয়া ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) সোণ
(b) ৰূপ
(c) কপাৰ
(d) প্লেটিনাম
উত্তৰ: (b) ৰূপ (Silver)

১৮. চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ আকৰ্ষণৰ ফলত সাগৰৰ পানীৰ উত্থান-পতন বা জোৱাৰ-ভাটা ব্যৱহাৰ কৰি পোৱা শক্তিক কি বোলে?
(a) তৰংগ শক্তি
(b) জোৱাৰ শক্তি
(c) সাগৰীয় তাপ শক্তি
(d) ভূ-তাপীয় শক্তি
উত্তৰ: (b) জোৱাৰ শক্তি (Tidal energy)

১৯. সাগৰীয় তাপ শক্তি (Ocean Thermal Energy) লাভ কৰিবলৈ সাগৰৰ উপৰিভাগৰ পানী আৰু গভীৰ অংশৰ পানীৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্য নূন্যতম কিমান হ’ব লাগিব?
(a) ৫°C
(b) ২০°C
(c) ৫০°C
(d) ১০০°C
উত্তৰ: (b) ২০°C (বা ২০ কেলভিন)

২০. ভূ-তাপীয় শক্তি (Geothermal energy) হ’ল পৃথিৱীৰ আভ্যন্তৰীণ ভাগত থকা শিলাস্তৰ উত্তপ্ত হৈ সৃষ্টি হোৱা কিহৰ শক্তি?
(a) বতাহৰ শক্তি
(b) গৰম পানী বা বাষ্পৰ তাপ শক্তি
(c) লাভা শক্তি
(d) কয়লা শক্তি
উত্তৰ: (b) গৰম পানী বা বাষ্পৰ তাপ শক্তি (Heat energy from deep rocks)

---

২১. ইউৰেনিয়ামৰ দৰে গধুৰ পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছক নিম্ন শক্তিৰ নিউট্ৰনেৰে খুন্দা মাৰি পাতল নিউক্লিয়াছলৈ ভাঙি প্ৰচুৰ শক্তি উলিওৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(a) নিউক্লিয়াৰ সংযোজন
(b) নিউক্লিয়াৰ বিভাজন
(c) ৰাসায়নিক জাৰণ
(d) বিদ্যুৎ বিশ্লেষণ
উত্তৰ: (b) নিউক্লিয়াৰ বিভাজন (Nuclear fission)

২২. সূৰ্য আৰু তৰাবোৰত প্ৰচুৰ পৰিমাণে শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটো য’ত দুটা পাতল হাইড্ৰ’জেন নিউক্লিয়াছ লগ হৈ এটা গধুৰ হিলিয়াম নিউক্লিয়াছ গঠন কৰে, তাক কি বোলে?
(a) নিউক্লিয়াৰ বিভাজন
(b) নিউক্লিয়াৰ সংযোজন
(c) দহন
(d) অবাত শ্বসন
উত্তৰ: (b) নিউক্লিয়াৰ সংযোজন (Nuclear fusion)

২৩. নিউক্লিয়াৰ শক্তি উৎপাদনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বিপদ বা অসুবিধাটো হ’ল:
(a) গ্ৰীণহাউচ গেছ ওলোৱা
(b) তেজস্ক্ৰিয় ইন্ধনৰ সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ আৰু নিষ্কাশন
(c) বতাহ নহ’লে ন চলাটো
(d) খৰচ একেবাৰে কম হোৱা
উত্তৰ: (b) ব্যৱহৃত হোৱা তেজস্ক্ৰিয় ইন্ধনৰ সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ আৰু নিষ্কাশন

২৪. তলৰ কোনটো পৰিৱেশ অনুকূল আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস?
(a) কয়লা
(b) পেট্ৰ’লিয়াম
(c) সৌৰ শক্তি
(d) নিউক্লিয়াৰ বিভাজন
উত্তৰ: (c) সৌৰ শক্তি (Solar energy)

২৫. সৌৰ কুকাৰ (Solar cooker) এটাৰ ওপৰভাগ কাঁচৰ মাৰা বা প্লেটেৰে ঢাকি দিয়া হয়, কাৰণ দিয়ে:
(a) পোহৰ ধৰি ৰাখিবলৈ
(b) তাপ ওলাই যোৱাত বাধা দিবলৈ
(c) ধূলি সোমাবলৈ নিদিবলৈ
(d) বাচনটো ধুনীয়া দেখিবলৈ
উত্তৰ: (b) ভিতৰত গ্ৰীণহাউচ প্ৰভাৱৰ সৃষ্টি কৰি তাপ ওলাই যোৱাত বাধা দিবলৈ (Trapping heat)

২৬. ভূ-তাপীয় শক্তি আহৰণৰ সৈতে জড়িত ‘তপ্ত স্থল’ (Hot Spots) সমূহ আচলতে কি?
(a) মৰুভূমিৰ এলেকা
(b) গলিত শিলাস্তৰ ওপৰলৈ ঠেলি অহা অঞ্চলসমূহ
(c) কয়লা খনি
(d) ছ’লাৰ পেনেল থকা ঠাই
উত্তৰ: (b) পৃথিৱীৰ খোলাৰ গভীৰতাত গলিত শিলাস্তৰ ওপৰলৈ ঠেলি অহা অঞ্চলসমূহ

২৭. বায়ু শক্তিৰ ফাৰ্ম বা উইণ্ডমিল স্থাপন কৰাৰ এক অন্যতম অসুবিধা হ’ল:
(a) ইয়াৰ পৰা ধোঁয়া ওলায়
(b) শব্দ প্ৰদূষণ কৰে
(c) মাটি নষ্ট কৰে
(d) পানী প্ৰদূষিত কৰে
উত্তৰ: (b) ই বৃহৎ এলেকা আগুৰি লয়, শব্দ প্ৰদূষণ কৰে আৰু চৰাই-চিৰিকতিৰ বাবে বিপদজনক হ’ব পাৰে

২৮. সৌৰ কুকাৰ এটাত সূৰ্যৰ ৰশ্মি গোট খুৱাই বা কেন্দ্ৰীভূত কৰি বাচনৰ ওপৰত পেলাবলৈ কোনটো অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) কাঁচৰ ঢাকনি
(b) ক’লা ৰং
(c) সমতল বা অৱতল দাপোণৰ প্ৰতিফলক
(d) কাঠৰ বাকচ
উত্তৰ: (c) সমতল বা অৱতল দাপোণৰ প্ৰতিফলক (Mirror reflector)

২৯. আমি ব্যৱহাৰ কৰা বেছিভাগ শক্তিৰ উৎসই (যেনে বায়ু, জৈৱ ভৰ, সাগৰীয় ঢৌ) পৰোক্ষ বা প্ৰত্যক্ষভাৱে কাৰ পৰা আহে?
(a) পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰ
(b) চন্দ্ৰ
(c) সূৰ্য
(d) কয়লা
উত্তৰ: (c) সূৰ্য (The Sun – সূৰ্যই হ’ল শক্তিৰ মূল উৎস)

৩০. সম্পৃক্ত হাইড্ৰ’কাৰ্বন যুক্ত গেছসমূহ (যেনে মিথেন)ক ইন্ধন হিচাপে শ্ৰেষ্ঠ বুলি ধৰা হয় কাৰণ ইহঁত:
(a) হালধীয়া ধোঁৱাযুক্ত শিখাৰে জ্বলে
(b) নীলা, ধোঁৱাহীন শিখাৰে জ্বলে আৰু সৰ্বাধিক তাপ দিয়ে
(c) খুব কম সময়ৰ বাবে জ্বলে
(d) জ্বলিলে ছাই উৎপন্ন কৰে
উত্তৰ: (b) নীলা, ধোঁৱাহীন শিখাৰে জ্বলে আৰু সৰ্বাধিক তাপ দিয়ে (Burns cleanly with high efficiency)

---

মন কৰিব: যিহেতু নতুন ব’ৰ্ডৰ নিয়ম অনুসৰি শক্তিৰ উৎসসমূহ (Chapter 14) আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা (Chapter 16) পাঠ্যক্ৰমৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আঁতৰাই দিয়া হৈছে, আপুনি আপোনাৰ চূড়ান্ত পৰীক্ষাৰ দিনটোলৈ বাকী থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়সমূহ (যেনে ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া, এছিড-ক্ষাৰক, ধাতু-অধাতু, কাৰ্বন যৌগ, জীৱন প্ৰক্ৰিয়া, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমন্বয়, বংশগতি, পোহৰ, মানুহৰ চকু, বিদ্যুৎ আদি) বেছিকৈ গুৰুত্ব দি পঢ়িব।