Here are the 30 most important Multiple Choice Questions (MCQs) for Class 10 Science, Chapter 13: Our Environment (referred to as Chapter 15 in older textbooks), designed according to the SEBA/ASSEB Assam Board syllabus for your upcoming HSLC examination.
প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা (Sustainable Management of Natural Resources) অধ্যায়টো নতুন NCERT/SEBA (ASSEB)ৰ শেহতীয়া পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে বাদ দিয়া হৈছে (Dropped/Omitted)। বৰ্তমান এই অধ্যায়টোৰ পৰা HSLC পৰীক্ষাত কোনো প্ৰশ্ন নাহে [Dropped/Omitted]।
যিহেতু SEBA ব’ৰ্ডে নতুন পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰিছে, আপোনাৰ সুবিধাৰ বাবে দশম শ্ৰেণীৰ অন্তিমটো তথা পৰিৱেশ বিজ্ঞান অংশৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় “আমাৰ পৰিৱেশ” (Our Environment) ৰ পৰা 30 টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:
আমাৰ পৰিৱেশ (Our Environment) — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ
১. তলৰ কোনটো জৈৱ-নৱীকৰণযোগ বা জীৱনষ্টকাৰী (Biodegradable) জাৱৰৰ গোট?
(a) প্লাষ্টিক, কাঁচ, পলিথিন
(b) গছৰ পাত, পাচলিৰ বাকলি, চামৰা
(c) আলুৰ বাকলি, প্লাষ্টিকৰ পুতলা, নাইলন
(d) কাঁচৰ বটল, কাগজ, এলুমিনিয়াম
উত্তৰ: (b) গছৰ পাত, পাচলিৰ বাকলি, চামৰা
২. তলৰ কোনটো অজৈৱ-নৱীকৰণযোগ বা জীৱঅনাশতকাৰী (Non-biodegradable) পদাৰ্থ?
(a) ঊণৰ কাপোৰ
(b) কাঠ
(c) ডি.ডি.টি. আৰু প্লাষ্টিক
(d) শুকান গোবৰ
উত্তৰ: (c) ডি.ডি.টি. (DDT) আৰু প্লাষ্টিক
৩. এটা পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত (Ecosystem) থকা জৈৱিক কাৰকসমূহৰ উদাহৰণ হ’ল:
(a) মাটি, পানী, বতাহ
(b) উষ্ণতা, আৰ্দ্ৰতা, পোহৰ
(c) উৎপাদক, উপভোক্তা, বিয়োজক
(d) খনিজ লৱণ আৰু শিল
উত্তৰ: (c) উৎপাদক, উপভোক্তা, বিয়োজক (Plants, Animals, Microorganisms)
৪. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ এটাত সেউজীয়া উদ্ভিদসমূহক কি বুলি কোৱা হয়?
(a) উপভোক্তা
(b) উৎপাদক
(c) বিয়োজক
(d) পৰজীৱী
উত্তৰ: (b) উৎপাদক (Producers – কাৰণ ইহঁতে নিজে খাদ্য তৈয়াৰ কৰে)
৫. তলৰ কোনটো এটা মানৱ-নিৰ্মিত বা কৃত্ৰিম পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ (Artificial Ecosystem) উদাহৰণ?
(a) অৰণ্য
(b) হ্ৰদ
(c) খেতিপথাৰ
(d) সাগৰ
উত্তৰ: (c) খেতিপথাৰ বা একুৱেৰিয়াম (Crop fields / Aquarium)
৬. খাদ্য শৃংখল (Food Chain) এডালত জীৱবিলাকে পুষ্টি আহৰণ কৰা প্ৰতিটো স্তৰক কি বোলে?
(a) উৎপাদক স্তৰ
(b) পৌষ্টিক স্তৰ
(c) শক্তি স্তৰ
(d) জৈৱ স্তৰ
উত্তৰ: (b) পৌষ্টিক স্তৰ (Trophic level)
৭. খাদ্য শৃংখল এডালত দ্বীতিয় পৌষ্টিক স্তৰটো সদায় কাৰ দ্বাৰা গঠিত হয়?
(a) তৃণভোজী প্ৰাণী
(b) মঙহহাৰী প্ৰাণী
(c) উৎপাদক
(d) বিয়োজক
উত্তৰ: (a) তৃণভোজী প্ৰাণী (Herbivores)
৮. লিন্ডেমেনৰ ১০% শক্তি প্ৰবাহৰ নিয়ম অনুসৰি এটা পৌষ্টিক স্তৰৰ পৰা পৰৱৰ্তী উচ্চ পৌষ্টিক স্তৰলৈ কিমান শতাংশ শক্তি স্থানান্তৰিত হয়?
(a) ১০০%
(b) ৫০%
(c) ১০%
(d) ১%
উত্তৰ: (c) ১০%
৯. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ এটাত শক্তিৰ প্ৰবাহ (Flow of energy) সদায় কেনেকুৱা হয়?
(a) একমুখী
(b) দ্বিমুখী
(c) চক্ৰাকাৰ
(d) বহুমুখী
উত্তৰ: (a) একমুখী (Unidirectional – সূৰ্যৰ পৰা উৎপাদকলৈ আৰু উপভোক্তালৈ গতি কৰে, ওলোটা নহয়)
১০. বিভিন্ন খাদ্য শৃংখল পৰস্পৰ সংযোগ হৈ সৃষ্টি কৰা জটীল জালিকা সদৃশ গঠনক কি বোলে?
(a) শক্তি পিৰামিড
(b) খাদ্য জাল
(c) পৌষ্টিক জাল
(d) জীৱমণ্ডল
উত্তৰ: (b) খাদ্য জাল (Food Web)
১১. খাদ্য শৃংখলৰ জৰিয়তে ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (যেনে কীটনাশক DDT) ক্ৰমান্বয়ে উচ্চ স্তৰৰ জীৱৰ দেহত জমা হৈ সৰ্বাধিক মাত্ৰা পোৱা পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) জৈৱিক আৱৰ্তন
(b) জৈৱিক বিবৰ্ধন
(c) ইউট্ৰ’ফিকেচন
(d) প্ৰদূষণ
উত্তৰ: (b) জৈৱিক বিবৰ্ধন (Biomagnification – খাদ্য শৃংখলৰ শীৰ্ষত থকা মানুহ বা বাঘৰ দেহত ই সৰ্বাধিক হয়)
১২. সৌৰশক্তিৰ কিমান শতাংশ সেউজীয়া উদ্ভিদে ধৰি ৰাখি খাদ্য শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে?
(a) ১০%
(b) ১% (1%)
(c) ১০০%
(d) ৫০%
উত্তৰ: (b) ১%
১৩. বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰৰ স্তৰত থকা অ’জন গেছৰ (Ozone) অণু এটা কিমানটা অক্সিজেন পৰমাণুৰে গঠিত?
(a) ২ টা
(b) ৩ টা
(c) ৪ টা
(d) ১ টা
উত্তৰ: (b) ৩ টা (O₃)
১৪. বায়ুমণ্ডলৰ ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়েৰত থকা অ’জন তৰপটৌৱে সূৰ্যৰ পৰা অহা কোনটো ক্ষতিকাৰক ৰশ্মি পৃথিৱীলৈ অহাত বাধা দিয়ে?
(a) অবলোহিত ৰশ্মি (Infrared)
(b) অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মি
(c) এক্স-ৰে
(d) দৃশ্যমান পোহৰ
উত্তৰ: (b) অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মি (Ultraviolet / UV rays – ই মানুহৰ ছালৰ কৰ্কট ৰোগ বা কেঞ্চাৰ কৰিব পাৰে)
১৫. অ’জন তৰপটো দ্ৰুতভাৱে ক্ষয় কৰাৰ বাবে দায়ী মুখ্য মানৱ-নিৰ্মিত ৰাসায়নিক পদাৰ্থবিধ কি?
(a) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
(b) ক্ল’ৰ’ফ্ল’ৰ’কাৰ্বন
(c) মিথেন
(d) নাইট্ৰাছ অক্সাইড
উত্তৰ: (b) ক্ল’ৰ’ফ্ল’ৰ’কাৰ্বন (CFCs – ই ৰেফ্ৰিজাৰেটৰ আৰু অগ্নি নিৰ্বাপক যন্ত্ৰত ব্যৱহাৰ হয়)
১৬. ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিৱেশ কাৰ্যসূচী (UNEP) এ কিমান চনত CFC ৰ উৎপাদন ১৯৮৬ চনৰ মাত্ৰাতে সীমিত ৰাখিবলৈ এক চুক্তি কৰিছিল?
(a) ১৯৮০
(b) ১৯৮৭
(c) ১৯৯২
(d) ২০০০
উত্তৰ: (b) ১৯৮৭ (1987 – ইয়াক মণ্ট্ৰিয়েল প্ৰ’ট’কল বুলিও জনা যায়)
১৭. তলৰ কোনটো খাদ্য শৃংখলৰ সঠিক ক্ৰম?
(a) ঘাঁহ → সাপ → ফৰিং → ভেকুলী
(b) ঘাঁহ → ফৰিং → ভেকুলী → সাপ
(c) হৰিণ → ঘাঁহ → বাঘ → শিয়াল
(d) কুকুৰনেচিয়া → হৰিণ → বাঘ → ঘাঁহ
উত্তৰ: (b) ঘাঁহ → ফৰিং → ভেকুলী → সাপ (Grass → Grasshopper → Frog → Snake)
১৮. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত মৃত উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ দেহ পচন ঘটাই মাটিলৈ পুনৰাবৰ্তন কৰা জীৱসমূহক (যেনে বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ) কি বোলে?
(a) উৎপাদক
(b) প্ৰাথমিক উপভোক্তা
(c) বিয়োজক বা পচনকাৰী
(d) সৰ্বভক্ষী
উত্তৰ: (c) বিয়োজক বা পচনকাৰী (Decomposers)
১৯. তলৰ কোনটো জীৱই খাদ্য শৃংখলত সৰ্বভক্ষী (Omnivore) হিচাপে কাম কৰে?
(a) গৰু
(b) বাঘ
(c) মানুহ
(d) হৰিণ
উত্তৰ: (c) মানুহ বা কাউৰী (Human / Crow)
২০. তলৰ কোনটো গেছ মুখ্য গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি (Greenhouse gas) ৰ বাবে দায়ী?
(a) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
(b) অক্সিজেন
(c) নাইট্ৰ’জেন
(d) আৰ্গন
উত্তৰ: (a) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড (CO₂)
২১. তলৰ কোনটো গোটত কেৱল জীৱঅনাশতকাৰী (Non-biodegradable) জাৱৰ আছে?
(a) কাগজ, কাঠ, চামৰা
(b) পলিথিন বেগ, প্লাষ্টিকৰ খেলনা, কাঁচৰ টুকুৰা
(c) শাক-পাচলি, কেক, নেমুৰ ৰস
(d) ঊণৰ সূতা, কপাহ, গৰুৰ গোবৰ
উত্তৰ: (b) পলিথিন বেগ, প্লাষ্টিকৰ খেলনা, কাঁচৰ টুকুৰা
২২. এখন পুখুৰীৰ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত ক্ষুদ্ৰ উদ্ভিদ প্লৱকসমূহ (Phytoplankton) কোনটো স্তৰত পৰে?
(a) উৎপাদক
(b) উপভোক্তা
(c) বিয়োজক
(d) কোনোটি নহয়
উত্তৰ: (a) উৎপাদক (Producers)
২৩. এখন অৰণ্যৰ খাদ্য শৃংখলত বাঘ সাধাৰণতে কোনটো পৌষ্টিক স্তৰত থাকে?
(a) প্ৰাথমিক স্তৰ
(b) দ্বিতীয় স্তৰ
(c) তৃতীয় বা চতুৰ্থ উচ্চ স্তৰ
(d) উৎপাদক স্তৰ
উত্তৰ: (c) তৃতীয় বা চতুৰ্থ উচ্চ স্তৰ (Top Carnivore)
২৪. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত খনিজ মৌল বা পুষ্টিদ্ৰব্যৰ প্ৰবাহ কেনেকুৱা হয়?
(a) একমুখী
(b) চক্ৰাকাৰ
(c) বহুমুখী
(d) কোনো সোঁত নাথাকে
উত্তৰ: (b) চক্ৰাকাৰ (Cyclic – কাৰণ মাতিৰ পৰা উদ্ভিদলৈ আৰু বিয়োজকৰ জৰিয়তে পুনৰ মাটিলৈ আহে)
২৫. পাকঘৰৰ পৰা ওলোৱা শাক-পাচলি বা ফল-মূলৰ পেলনীয়া অংশক জীৱনষ্টকাৰী পদ্ধতিৰে সাৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(a) গেলভেনাইজেশ্যন
(b) কম্প’ষ্টিং বা খত প্ৰস্তুতকৰণ (c) দহন
(d) ৰিজাকচন
উত্তৰ: (b) কম্প’ষ্টিং বা খত প্ৰস্তুতকৰণ (Composting)
২৬. প্লাষ্টিক বা পলিথিন পুৰি পেলালে বায়ুমণ্ডলত কোনটো গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়?
(a) জল প্ৰদূষণ
(b) বায়ু প্ৰদূষণ আৰু বিষাক্ত গেছ নিৰ্গমন
(c) মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি
(d) এছিড বৰষুণ নাইকীয়া হোৱা
উত্তৰ: (b) বায়ু প্ৰদূষণ আৰু বিষাক্ত গেছ নিৰ্গমন
২৭. সূৰ্যৰ পৰা অহা অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মিয়ে অক্সিজেন অণু ভাঙি প্ৰথমতে কি উৎপন্ন কৰে?
(a) অ’জন
(b) স্বতন্ত্ৰ অক্সিজেন পৰমাণু
(c) পানী
(d) হাইড্ৰ’জেন
উত্তৰ: (b) স্বতন্ত্ৰ অক্সিজেন পৰমাণু (O + O)
২৮. কোনো এক অঞ্চলৰ সকলো জীৱ আৰু তাৰ চাৰিওফালৰ জড় পৰিৱেশ লগ হৈ সৃষ্টি কৰা তন্ত্ৰটোক কি বোলা হয়?
(a) সমাজ
(b) পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ
(c) পৰিয়াল
(d) নগৰ
উত্তৰ: (b) পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ (Ecosystem)
২৯. চিকিৎসালয়ৰ পৰা ওলোৱা বৰ্জিত পদাৰ্থ যেনে ছিৰিঞ্জ, বেণ্ডেজ আদি নিষ্কাশন কৰাৰ আটাইতকৈ নিৰাপদ পদ্ধতিটো হ’ল:
(a) মুকলি ঠাইত পেলোৱা
(b) পুখুৰীত উটুৱাই দিয়া
(c) উচ্চ উষ্ণতাত ভস্মীকৰণ কৰা
(d) মাটিত পুতি থোৱা
উত্তৰ: (c) উচ্চ উষ্ণতাত ভস্মীকৰণ কৰা (Incineration)
৩০. পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩টা ‘R’ (3 R’s) ৰ ধাৰণাটো হ’ল:
(a) Reduce, Recycle, Reuse (হ্ৰাস কৰা, পুনৰাবৰ্তন কৰা, পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা)
(b) Read, Write, Run
(c) Repair, Remove, Replace
(d) React, Recover, Relax
উত্তৰ: (a) Reduce, Recycle, Reuse