বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ চুম্বকীয় ক্ৰিয়া — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. পোহৰ বা বিদ্যুতৰ দৰে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ (Magnetic Field) এখনৰ:
(a) কেৱল দিশ আছে, মান নাই
(b) কেৱল মান আছে, দিশ নাই
(c) মান আৰু দিশ দুয়োটাই আছে
(d) কোনো ধৰণৰ মান বা দিশ নাই
উত্তৰ: (c) মান আৰু দিশ দুয়োটাই আছে (Both magnitude and direction – ই এটা ভেক্টৰ ৰাশি)

২. দণ্ড চুম্বক এডালৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰ (Magnetic field lines) ক’ৰ পৰা ওলাই ক’ত শেষ হয়?
(a) উত্তৰ মেৰুৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ মেৰুত শেষ হয়
(b) দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা ওলাই উত্তৰ মেৰুত শেষ হয়
(c) কেৱল কেন্দ্ৰৰ পৰা ওলায়
(d) মেৰুৰ পৰা ওলাই মেৰুতে মিলি যায়
উত্তৰ: (a) উত্তৰ মেৰুৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ মেৰুত শেষ হয় (চুম্বকটোৰ বাহিৰত)

৩. দণ্ড চুম্বক এডালৰ ভিতৰত চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰৰ দিশ কেনেকুৱা হয়?
(a) উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ
(b) দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা উত্তৰ মেৰুলৈ
(c) ওপৰৰ পৰা তললৈ
(d) কোনো দিশ নাথাকে
উত্তৰ: (b) দক্ষিণ মেৰুৰ পৰা উত্তৰ মেৰুলৈ (South Pole to North Pole)

৪. দুডাল চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰেখাই পৰস্পৰক কেতিয়াবা কাটেনে?
(a) হয়, কেন্দ্ৰত কাটে
(b) কেতিয়াও ইডাল সিডালক নাকাটে
(c) মেৰু অঞ্চলত কাটে
(d) চুম্বকত্ব বেছি হ’লে কাটে
উত্তৰ: (b) কেতিয়াও ইডাল সিডালক নাকাটে (কাৰণ কটা পইণ্টত চুম্বক শলাৰ দুটা দিশ থাকিব নোৱাৰে)

৫. বিদ্যুৎ কঢ়িয়াই নিয়া পোন পৰিবাহী এডালৰ চাৰিওফালে সৃষ্টি হোৱা চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰেখাবোৰৰ আকৃতি কেনেকুৱা?
(a) সৰল ৰেখা
(b) উপবৃত্তাকাৰ
(c) এককেন্দ্ৰিক বৃত্তাকাৰ
(d) ত্ৰিভুজাকাৰ
উত্তৰ: (c) এককেন্দ্ৰিক বৃত্তাকাৰ (Concentric circles)

৬. পোন পৰিবাহীৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰবাহৰ বাবে উৎপন্ন চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ জানিবলৈ কোনটো নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম
(b) সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম বা মেক্সৱেলৰ কৰ্ক-স্ক্ৰু নিয়ম
(c) ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়ম
(d) ওমৰ নিয়ম
উত্তৰ: (b) সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম বা মেক্সৱেলৰ কৰ্ক-স্ক্ৰু নিয়ম (Right-hand thumb rule)

৭. অন্তৰিত তামৰ তাঁৰৰ বহুতো বৃত্তাকাৰ পাক থকা চুঙা আকৃতিৰ কুণ্ডলীক কি বুলি কোৱা হয়?
(a) সঁজুলি
(b) ছলেনইড
(c) ৰিমেট
(d) আৰ্মেচাৰ
উত্তৰ: (b) ছলেনইড (Solenoid)

৮. এটা ছলেনইডৰ ভিতৰৰ অংশত চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ কেনেকুৱা হয়?
(a) সকলো বিন্দুতে সমান অৰ্থাৎ সুষম
(b) মূৰৰ ফালে বেছি হয়
(c) মাজভাগত শূন্য হয়
(d) অসম হয়
উত্তৰ: (a) সকলো বিন্দুতে সমান অৰ্থাৎ সুষম (Uniform at all points – ৰেখাবোৰ পৰস্পৰ সমান্তৰাল হয়)

৯. ছলেনইডৰ ভিতৰত কোমল লোৰ টুকুৰা এটা ৰাখি তীব্ৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ সহায়ত ইয়াক চুম্বকত পৰিণত কৰিলে তাক কি বোলে?
(a) স্থায়ী চুম্বক
(b) বিদ্যুৎ চুম্বক
(c) প্ৰাকৃতিক চুম্বক
(d) ডাইনাম’
উত্তৰ: (b) বিদ্যুৎ চুম্বক (Electromagnet)

১০. চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ এখনত থকা বিদ্যুৎবাহী পৰিবাহী এডালৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বলৰ মান আটাইতকৈ বেছি ক’ত হয়?
(a) যেতিয়া প্ৰবাহৰ দিশ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশৰ সৈতে সমান্তৰাল হয়
(b) যেতিয়া প্ৰবাহৰ দিশ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশৰ সৈতে লম্ব হয়
(c) যেতিয়া কোণটো ০ ডিগ্ৰী হয়
(d) সকলো অৱস্থাতে সমান
উত্তৰ: (b) যেতিয়া প্ৰবাহৰ দিশ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশৰ সৈতে লম্ব (90 Degree) হয়

---

১১. চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত বিদ্যুৎবাহী পৰিবাহীৰ ওপৰত প্ৰযুক্ত বলৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কোনটো নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়ম
(b) ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম
(c) মেক্সৱেলৰ নিয়ম
(d) সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ নিয়ম
উত্তৰ: (a) ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়ম (Fleming’s Left-hand Rule)

১২. ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়মত তৰ্জনী আঙুলিটোৱে (Forefinger) কিহৰ দিশ সূচায়?
(a) বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ
(b) চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ
(c) বল বা গতিৰ দিশ
(d) আধানৰ দিশ
উত্তৰ: (b) চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ দিশ (Direction of magnetic field)

১৩. ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়মত মধ্যমা আঙুলিটোৱে (Middle finger) কিহৰ দিশ বুজায়?
(a) চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ
(b) প্ৰবাহৰ দিশ
(c) বলৰ দিশ
(d) ৰোধৰ দিশ
উত্তৰ: (b) প্ৰবাহৰ দিশ (Direction of electric current)

১৪. বৈদ্যুতিক শক্তি আৰু যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ঘূৰ্ণন সঁজুলিবিধ হ’ল:
(a) বৈদ্যুতিক মটৰ
(b) জেনেৰেটৰ
(c) ভল্টমিটাৰ
(d) এমিটাৰ
উত্তৰ: (a) বৈদ্যুতিক মটৰ (Electric Motor)

১৫. বৈদ্যুতিক মটৰত ব্যৱহাৰ হোৱা স্প্লিট ৰিং (Split rings) বা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আঙঠি কেইটাৰ মূল কাম কি?
(a) প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা
(b) কমিউটেটৰ হিচাপে কাম কৰি কুণ্ডলীত প্ৰবাহৰ দিশ বিপৰীত কৰা
(c) ৰোধ বৃদ্ধি কৰা
(d) মটৰটো বন্ধ কৰা
উত্তৰ: (b) কমিউটেটৰ (Commutator) হিচাপে কাম কৰি কুণ্ডলীত প্ৰবাহৰ দিশ বিপৰীত কৰা

১৬. পৰিৱৰ্তনশীল চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ সহায়ত এটা কুণ্ডলীত বিদ্যুৎ প্ৰবাহ আৱিষ্ট কৰা (উৎপন্ন কৰা) পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) বিদ্যুৎ বিশ্লেষণ
(b) বিদ্যুৎ চুম্বকীয় আৱেশ
(c) উদাসীনকৰণ
(d) পাৰ্শ্বীয় অপসৰণ
উত্তৰ: (b) বিদ্যুৎ চুম্বকীয় আৱেশ (Electromagnetic Induction – ইয়াক মাইকেল ফেৰাডেই আৱিষ্কাৰ কৰিছিল)

১৭. বৰ্তনী এটাত ক্ষণস্থায়ী আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ উপস্থিতি ধৰা পেলাবলৈ কোনটো সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) এমিটাৰ
(b) গেলভেন’মিটাৰ
(c) ভল্টমিটাৰ
(d) ৰেজীষ্টৰ
উত্তৰ: (b) গেলভেন’মিটাৰ (Galvanometer)

১৮. পৰিবাহী এডালৰ গতি আৰু আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ কোনটো নিয়ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ফ্লেমিঙৰ বাওঁহাতৰ নিয়ম
(b) ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম
(c) ওমৰ নিয়ম
(d) মেক্সৱেলৰ নিয়ম
উত্তৰ: (b) ফ্লেমিঙৰ সোঁহাতৰ নিয়ম (Fleming’s Right-hand Rule)

১৯. আমাৰ ঘৰত ব্যৱহাৰ কৰা মূল লাইটৰ সংযোগ লাইনৰ (Main supply) বিভৱভেদৰ মান সাধাৰণতে কিমান ভল্ট হয়?
(a) 110 V
(b) 220 V
(c) 440 V
(d) 5 A
উত্তৰ: (b) 220 V (লগতে ইয়াৰ কম্পনাংক ৫০ হাৰ্টজ, 50 Hz হয়)

২০. ঘৰুৱা বৰ্তনী সজ্জাত লাইভ তাঁৰ (Live wire বা জীৱন্ত তাঁৰ) ডালৰ অন্তৰক আৱৰণখন সাধাৰণতে কি ৰঙৰ হয়?
(a) ক’লা
(b) সেউজীয়া
(c) ৰঙা
(d) হালধীয়া
উত্তৰ: (c) ৰঙা (Red – নিউট্ৰেল তাঁৰডাল ক’লা আৰু আৰ্থিং তাঁৰডাল সেউজীয়া হয়)

---

২১. লাইভ তাঁৰ আৰু নিউট্ৰেল তাঁৰ দুডালৰ মাজৰ বিভৱভেদ আমাৰ দেশত কিমান ধৰা হয়?
(a) 0 V
(b) 220 V
(c) 110 V
(d) 440 V
উত্তৰ: (b) 220 V

২২. ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বা যন্ত্ৰপাতিসমূহ লিক হোৱা কাৰেণ্টৰ পৰা বা শ্বক খোৱাৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মাটিত পুতি থোৱা তাঁৰডালক কি বোলে?
(a) লাইভ তাঁৰ
(b) নিউট্ৰেল তাঁৰ
(c) ভূমি সংলগ্ন তাঁৰ বা আৰ্থিং তাঁৰ
(d) ফিউজ তাঁৰ
উত্তৰ: (c) ভূমি সংলগ্ন তাঁৰ বা আৰ্থিং তাঁৰ (Earth wire)

২৩. কোনো কাৰণত লাইভ তাঁৰ আৰু নিউট্ৰেল তাঁৰ পোনপটীয়াকৈ পৰস্পৰ স্পৰ্শ কৰিলে বৰ্তনীৰ ৰোধ প্ৰায় শূন্য হয় আৰু তীব্ৰ প্ৰবাহ চালিত হয়। এই পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) অভাৰলোডিং
(b) হ্ৰস্ববৰ্তন বা চৰ্ট-চাৰ্কিট
(c) আৱেশ
(d) উদাসীনকৰণ
উত্তৰ: (b) হ্ৰস্ববৰ্তন বা চৰ্ট-চাৰ্কিট (Short-circuit)

২৪. এটা বৰ্তনীত বহুতো উচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন সঁজুলি একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিলে বা অত্যাধিক লোড ল’লে তাঁৰবোৰ উত্তপ্ত হৈ পৰা ক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(a) চৰ্ট চাৰ্কিট
(b) অভাৰলোডিং
(c) ফেৰাডে প্ৰভাৱ
(d) গেলভেনাইজেশ্যন
উত্তৰ: (b) অভাৰলোডিং (Overloading)

২৫. হ্ৰস্ববৰ্তন (Short-circuit) বা অভাৰলোডিংৰ সময়ত হ’ব পৰা বিপদৰ পৰা ঘৰুৱা বৰ্তনীটোক ৰক্ষা কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সুৰক্ষা সঁজুলিবিধ হ’ল:
(a) এমিটাৰ
(b) ভল্টমিটাৰ
(c) ফিউজ (Fuse)
(d) সুইচ
উত্তৰ: (c) ফিউজ (Fuse)

২৬. তলৰ কোনজন বিজ্ঞানীয়ে প্ৰথম প্ৰমাণ কৰিছিল যে বিদ্যুৎ প্ৰবাহে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি কৰে?
(a) মাইকেল ফেৰাডে
(b) হান্স ক্ৰীষ্টিয়ান ওৱেৰষ্টেড
(c) আইজাক নিউটন
(d) আণ্ড্ৰে মেৰী এম্পিয়াৰ
উত্তৰ: (b) হান্স ক্ৰীষ্টিয়ান ওৱেৰষ্টেড (H.C. Oersted – ১৮২০ চনত)

২৭. এটা অলটাৰনেটিং কাৰেণ্ট বা পৰিৱৰ্তী প্ৰবাহ (AC) ৰ মূল বৈশিষ্ট্যটো হ’ল:
(a) ই সদায় এক দিশতে গতি কৰে
(b) ই নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে নিজৰ দিশ পৰিৱৰ্তন কৰে
(c) ইয়াৰ মান সদায় শূন্য হয়
(d) ই বেটেৰীৰ পৰা পোৱা যায়
উত্তৰ: (b) ই নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে নিজৰ দিশ পৰিৱৰ্তন কৰে

২৮. বেটেৰী বা কোষৰ পৰা পোৱা প্ৰবাহ, যাৰ দিশ কেতিয়াও সলনি নহয় আৰু এক দিশতে বৈ থাকে, তাক কি বোলে?
(a) পৰিৱৰ্তনশীল প্ৰবাহ (AC)
(b) প্ৰত্যক্ষ প্ৰবাহ বা একমুখী প্ৰবাহ
(c) আৱিষ্ট প্ৰবাহ
(d) কোনোটি নহয়
উত্তৰ: (b) প্ৰত্যক্ষ প্ৰবাহ বা একমুখী প্ৰবাহ (DC – Direct Current)

২৯. আমাৰ ভাৰতবৰ্ষত ব্যৱহাৰ কৰা AC প্ৰবাহে প্ৰতি ছেকেণ্ডত কিমান বাৰ দিশ সলনি কৰে?
(a) ৫০ বাৰ
(b) ১০০ বাৰ
(c) ২০ বাৰ
(d) ৬০ বাৰ
উত্তৰ: (b) ১০০ বাৰ (কাৰণ কম্পনাংক 50 Hz, গতিকে এটা সম্পূৰ্ণ চক্ৰত ২ বাৰ দিশ সলনি হয়; গতিকে ৫০ × ২ = ১০০ বাৰ)

৩০. কুণ্ডলী এটাত আৱিষ্ট বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ মান আটাইতকৈ বেছি কৰিবলৈ তলৰ কোনটো পদ্ধতি ফলপ্ৰসূ?
(a) কুণ্ডলীৰ পাকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিলে
(b) শক্তিশালী চুম্বক ব্যৱহাৰ কৰিলে
(c) কুণ্ডলী বা চুম্বকৰ আপেক্ষিক গতি তীব্ৰ কৰিলে
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা পদ্ধতি কৰিলে
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা পদ্ধতি কৰিলে