AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ দ্বাদশ অধ্যায় পৰমাণু” (Atoms)-ৰ পৰা HS Final Exam-ৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ 30 টা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) আৰু ইয়াৰ শুদ্ধ উত্তৰসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

---

অধ্যায় ১২: পৰমাণু (৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ)

১/ আলফা কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষা ( α-particle scattering experiment) সৰ্বপ্ৰথম কোনে পৰিচালনা কৰিছিল?
(a) জে জে থমছন
(b) আৰ্নেষ্ট ৰাডাৰফৰ্ড
(c) নীলছ ব’ৰ
(d) জন ডাল্টন
উত্তৰ: (b) আৰ্নেষ্ট ৰাডাৰফৰ্ড (গাইগাৰ আৰু মাৰ্চডেনৰ সহযোগত)

২/ ৰাডাৰফৰ্ডৰ পৰীক্ষাত আলফা কণা বিচ্ছুৰণৰ বাবে কোনবিধ ধাতুৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
(a) এলুমিনিয়াম
(b) ৰূপ (Silver)
(c) সোণ
(d) তাম
উত্তৰ: (c) সোণ (Gold foil)

৩/ পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছ (Nucleus) কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?
(a) জে জে থমছন
(b) ৰাডাৰফৰ্ড
(c) চাডৱিক
(d) ব’ৰ
উত্তৰ: (b) ৰাডাৰফৰ্ড (Rutherford)

৪/ ইমপেক্ট পেৰামিটাৰ বা আঘাত প্ৰাচল (Impact Parameter, b) ৰ মান শূন্য (b=0) হ’লে আলফা কণা এটাৰ বিচ্ছুৰণ কোণ (Scattering angle) কিমান হ’ব?
(a) 0°
(b) 90°
(c) 180°
(d) 45°
উত্তৰ: (c) 180° (পোনপটিয়াকৈ উভতি আহিব)

৫/ ব’ৰৰ পৰমাণু আৰ্হি (Bohr’s Atomic Model) তলৰ কোনটোৰ বাবে প্ৰযোজ্য?
(a) কেৱল হাইড্ৰ’জেন পৰমাণু (H) আৰু হাইড্ৰ’জেন সদৃশ আয়ন (যেনে- He⁺, Li²⁺)
(b) সকলো জটিল পৰমাণুৰ বাবে
(c) কেৱল গধূৰ মৌলৰ বাবে
(d) আটাইবোৰ গেছীয় অণুৰ বাবে
উত্তৰ: (a) কেৱল হাইড্ৰ’জেন পৰমাণু আৰু হাইড্ৰ’জেন সদৃশ আয়ন

---

৬/ ব’ৰৰ কোৱাণ্টীকৰণ চৰ্ত (Bohr’s Quantization Condition) অনুসৰি সুস্থিৰ কক্ষপথত থকা ইলেক্ট্ৰন এটাৰ কৌণিক ভৰবেগ (L) কিহৰ অখণ্ড গুণিতক হয়?
(a) $\frac{h}{2\pi}$
(b) $\frac{2\pi}{h}$
(c) $\frac{h}{\pi}$
(d) $\frac{h}{4\pi}$
উত্তৰ: (a) $\frac{h}{2\pi}$(গাণিতিক ৰূপ: $mvr = \frac{nh}{2\pi})$

৭/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ n-তম কক্ষপথৰ ব্যাসাৰ্ধ $(r_n)$ মূল কোৱাণ্টাম সংখ্যা n ৰ সৈতে কেনেকৈ সলনি হয়?
(a) $r_n \propto n$
(b) $r_n \propto n^2$
(c) $r_n \propto \frac{1}{n}$
(d) $r_n \propto \frac{1}{n^2}$
উত্তৰ: (b) $r_n \propto n^2$

৮/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ প্ৰথম কক্ষপথৰ ব্যাসাৰ্ধক ব’ৰ ব্যাসাৰ্ধ (a₀) বোলা হয়। ইয়াৰ মান কিমান?
(a) 0.53 Å (বা 5.3 × 10⁻¹¹ m)
(b) 1.06 Å
(c) 0.53 nm
(d) 2.12 Å
উত্তৰ: (a) 0.53 Å

৯/ কক্ষপথত থকা ইলেক্ট্ৰন এটাৰ গতিশক্তি (K) আৰু মুঠ স্থিতি শক্তি (U) ৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো হ’ল—
(a) K = U
(b) K = $– \frac{U}{2}$
(c) K = –$2U$
(d) U = $– \frac{K}{2}$
উত্তৰ: (b) $K = – \frac{U}{2}$ ( অৰ্থাৎ স্থিতি শক্তি ঋণাত্মক আৰু গতিশক্তিৰ দুগুণ)

১০/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ ভূমি অৱস্থাত বা প্ৰথম কক্ষপথত থকা ইলেক্ট্ৰনৰ মুঠ শক্তি (Total energy) কিমান?
(a) $0 eV$
(b) -13.6 eV
(c) +13.6 eV
(d) -3.4 eV
উত্তৰ: (b) -13.6 eV

---

১১/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ n-তম কক্ষপথত থকা ইলেক্ট্ৰনৰ মুঠ শক্তিৰ সূত্ৰটো হ’ল—
(a) $E_n = – \frac{13.6}{n^2} \text{ eV}$
(b) $E_n = – \frac{13.6}{n} \text{ eV}$
(c) $E_n = -13.6 \times n^2 \text{ eV}$
(d) $E_n = 0 \text{ eV}$
উত্তৰ: (a) $E_n = – \frac{13.6}{n^2} \text{ eV}$

১২/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ প্ৰথম উদ্দীপিত অৱস্থাৰ (First Excited State, n=2) শক্তি কিমান?
(a) -13.6 eV
(b) -3.4 eV
(c) -1.51 eV
(d) +3.4 eV
উত্তৰ: (b) -3.4 eV(যিহেতু$E_2 = \frac{-13.6}{2^2} = -3.4 \text{ eV})$

১৩/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুক ভূমি অৱস্থাৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আয়নিত কৰিবলৈ (Ionisation Energy) প্ৰয়োজন হোৱা নূন্যতম শক্তি কিমান?
(a) -13.6 eV
(b) +13.6 eV
(c) 10.2 eV
(d) 3.4 eV
উত্তৰ: (b) +13.6 eV

১৪/ হাইড্ৰ’জেন বৰ্ণালীৰ (Hydrogen Spectrum) কোনটো শ্ৰেণী দৃশ্যমান পোহৰৰ অঞ্চলত (Visible region) পৰে?
(a) লাইমেন শ্ৰেণী (Lyman series)
(b) বামাৰ শ্ৰেণী (Balmer series)
(c) পাছেন শ্ৰেণী (Paschen series)
(d) ব্ৰেকেট শ্ৰেণী
উত্তৰ: (b) বামাৰ শ্ৰেণী (Balmer series)

১৫/ হাইড্ৰ’জেন বৰ্ণালীৰ লাইমেন শ্ৰেণীটো (Lyman series) কোনটো অঞ্চলত পোৱা যায়?
(a) অবলোহিত অঞ্চল
(b) দৃশ্যমান অঞ্চল
(c) অতিবেঙুনীয়া অঞ্চল
(d) এক্স-ৰে অঞ্চল
উত্তৰ: (c) অতিবেঙুনীয়া অঞ্চল (Ultraviolet region)

---

১৬/ হাইড্ৰ’জেন বৰ্ণালীৰ পাছেন (Paschen), ব্ৰেকেট (Brackett) আৰু ফুণ্ড (Pfund) শ্ৰেণীবোৰ কোনটো অঞ্চলত পৰে?
(a) অতিবেঙুনীয়া
(b) দৃশ্যমান
(c) অবলোহিত অঞ্চল
(d) মাইক্ৰ’তৰংগ অঞ্চল
উত্তৰ: (c) অবলোহিত অঞ্চল (Infrared region)

১৭/ ৰিডবাৰ্গ স্থিৰাংকৰ (Rydberg Constant, R) মান কিমান?
(a) 1.097 × 10⁷ m⁻¹
(b) 6.63 × 10⁻³⁴ m⁻¹
(c) 8.85 × 10⁻¹² m⁻¹
(d) 1.097 × 10⁻⁷ m⁻¹
উত্তৰ: (a) 1.097 × 10⁷ m⁻¹

১৮/ বামাৰ শ্ৰেণীৰ আটাইতকৈ চুটি বা নূন্যতম তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ (Shortest wavelength/Series limit) সূত্ৰটো হ’ল—
(a) $\frac{1}{\lambda} = \frac{R}{2^2}$
(b) $\frac{1}{\lambda} = \frac{R}{1^2}$
(c) $\frac{1}{\lambda} = \frac{R}{3^2}$
(d)$λ = 0$
উত্তৰ: (a) $\frac{1}{\lambda} = \frac{R}{2^2}$ (যেতিয়া ইলেক্ট্ৰন n=∞ ৰ পৰা n=2 লৈ জাঁপ মাৰে) $\lambda = \frac{4}{R})$

১৯/ কক্ষপথত আৱৰ্তন কৰি থকা ইলেক্ট্ৰনৰ বেগ ($v_n$) মূল কোৱাণ্টাম সংখ্যা n ৰ সৈতে কেনেকৈ সলনি হয়?
(a) $v_n \propto n$
(b) $v_n \propto \frac{1}{n}$
(c) $v_n \propto n^2$
(d) $v_n \propto \frac{1}{n^2}$
উত্তৰ: (b) $v_n \propto \frac{1}{n}$ ( অৰ্থাৎ কক্ষপথৰ সংখ্যা বাঢ়িলে ইলেক্ট্ৰনৰ বেগ কমে)

২০/ ৰাডাৰফৰ্ডৰ পৰমাণু আৰ্হিৰ প্ৰধান ত্ৰুটিটো কি আছিল?
(a) ই নিউক্লিয়াছৰ উপস্থিতি বাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।
(b) ই পৰমাণুৰ সুস্থিৰতা (Stability) আৰু ৰৈখিক বৰ্ণালীৰ বাখ্যা দিব নোৱাৰিলে।
(c) ই ইলেক্ট্ৰনৰ আধান জুখিব নোৱাৰিলে।
(d) ই আলফা কণাৰ ধৰ্ম বাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।
উত্তৰ: (b) ই পৰমাণুৰ সুস্থিৰতা আৰু ৰৈখিক বৰ্ণালীৰ বাখ্যা দিব নোৱাৰিলে।(চিৰপ্ৰতিষ্ঠিত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ মতে ঘূৰি থকা ইলেক্ট্ৰনে শক্তি বিকিৰণ কৰি নিউক্লিয়াছত পৰিব লাগিছিল)

---

২১/ ব’ৰৰ আৰ্হি অনুসৰি সুস্থিৰ কক্ষপথত থকা অৱস্থাত ইলেক্ট্ৰনে—
(a) ধাৰাবাহিকভাৱে শক্তি বিকিৰণ কৰে
(b) শক্তি শোষণ কৰে
(c) কোনো শক্তি বিকিৰণ বা শোষণ নকৰে
(d) নিউক্লিয়াছৰ ভিতৰলৈ সোমাই যায়
উত্তৰ: (c) কোনো শক্তি বিকিৰণ বা শোষণ নকৰে (Energy remains constant)

২২/ ব’ৰৰ কক্ষপথৰ কোৱাণ্টীকৰণ চৰ্তক লুই ডি ব্ৰগলিয়ে কিহৰ সহায়ত বাখ্যা কৰিছিল?
(a) কণা আৰ্হিৰ সহায়ত
(b) ইলেক্ট্ৰনৰ সুস্থিৰ অপ্ৰবেগী তৰংগ
(c) এক্স-ৰে ব্যতিচাৰৰ দ্বাৰা
(d) বিদ্যুত-চুম্বকীয় তৰংগৰ দ্বাৰা
উত্তৰ: (b) ইলেক্ট্ৰনৰ সুস্থিৰ অপ্ৰবেগী তৰংগ বা স্থানু তৰংগ ধাৰণাৰে(য’ত 2π r = nλ)

২৩/ এটা আলফা কণাৰ আধান এটা প্ৰট’নৰ আধানৰ কিমান গুণ?
(a) সমান
(b) দুগুণ
(c) চাৰিগুণ
(d) আধা
উত্তৰ: (b) দুগুণ (2e) (টোকা: ইয়াৰ ভৰ প্ৰট’নৰ চাৰিগুণ হয়)

২৪/ হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৰ প্ৰথম কক্ষপথৰ পৰা দ্বিতীয় কক্ষপথলৈ ইলেক্ট্ৰন এটা উদ্দীপিত কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা উত্তেজনা শক্তি (Excitation Energy) কিমান?
(a) 13.6 eV
(b) 3.4 eV
(c) 10.2 eV
(d) 1.51 eV
উত্তৰ: (c) 10.2 eV(যিহেতু Δ E = E₂ – E₁ = -3.4 – (-13.6) = 10.2 eV)

২৫/ পৰমাণুৰ আকাৰ বা ব্যাসাৰ্ধ কোনটো ক্ৰমৰ হয়?
(a) 10⁻¹⁰ m (বা 1 Å)
(b) 10⁻¹⁵ m (বা 1 fm)
(c) 10⁻⁶ m
(d) 10⁻⁹ m
উত্তৰ: (a) 10⁻¹⁰ m (টোকা: নিউক্লিয়াছৰ আকাৰ 10⁻¹⁵ m ক্ৰমৰ হয়)

---

২৬/ কোনটো ট্ৰেনজিচন বা জাঁপৰ বাবে হাইড্ৰ’জেন পৰমাণুৱে আটাইতকৈ কম তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ (সৰ্বোচ্চ শক্তিৰ) ফ’টন নিৰ্গত কৰিব?
(a) n=2 ৰ পৰা n=1
(b) n=4 ৰ পৰা n=3
(c) n=3 ৰ পৰা n=2
(d) n=2 ৰ পৰা n=3
উত্তৰ: (a) n=2 ৰ পৰা n=1 (কাৰণ এই দুটা স্তৰৰ মাজৰ শক্তিৰ পাৰ্থক্য আটাইতকৈ বেছি)

২৭/ হাইড্ৰ’জেন সদৃশ আয়ন He⁺ ৰ প্ৰথম কক্ষপথৰ শক্তি কিমান হ’ব?
(a) -13.6 eV
(b) -54.4 eV
(c) -3.4 eV
(d) +54.4 eV
উত্তৰ: (b) -54.4 eV(যিহেতু শক্তি $E \propto Z^2$। হিলিয়ামৰ বাবে Z=2, গতিকে -13.6 × 2² = -54.4 eV)

২৮/ আলফা কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাত আটাইতকৈ কম দূৰত্বলৈ যোৱা অৱস্থাক কি বোলা হয়?
(a) ইমপেক্ট পেৰামিটাৰ
(b) নিকটতম উপগম দূৰত্ব
(c) ব’ৰ ব্যাসাৰ্ধ
(d) সৰ্বোচ্চ দূৰত্ব
উত্তৰ: (b) নিকটতম উপগম দূৰত্ব (Distance of Closest Approach, r₀) (য’ত আলফা কণাৰ সমগ্ৰ গতিশক্তি স্থিতি শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়)

২৯/ পৰমাণু এটা বৈদ্যুতিকভাৱে—
(a) ধনাত্মক আধানযুক্ত
(b) ঋণাত্মক আধানযুক্ত
(c) নিৰপেক্ষ (Neutral)
(d) আধানহীন কিন্তু ধ্ৰুৱীয়
উত্তৰ: (c) নিৰপেক্ষ (Neutral) (কাৰণ নিউক্লিয়াছৰ মুঠ ধনাত্মক আধান আৰু চাৰিওফালে ঘূৰি থকা ইলেক্ট্ৰনৰ মুঠ ঋণাত্মক আধান সমান হয়)

৩০/ তলৰ কোনটো ব’ৰৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতা বা ত্ৰুটি?
(a) ই কেৱল এটা ইলেক্ট্ৰন থকা প্ৰণালীৰ বাবে প্ৰযোজ্য, বহু-ইলেক্ট্ৰন যুক্ত পৰমাণুৰ বাবে নহয়।
(b) ই বৰ্ণালী ৰেখাৰ সূক্ষ্ম গঠন (Fine structure) বা তীব্ৰতা বাখ্যা কৰিব নোৱাৰে।
(c) ই জিমেন প্ৰভাৱ (Zeeman effect) আৰু ষ্টাৰ্ক প্ৰভাৱ বাখ্যা কৰিব নোৱাৰে।
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা ব’ৰৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতা।
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা ব’ৰৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতা।

---

পৰীক্ষাৰ বিশেষ গাইড: এই অধ্যায়ৰ পৰা ব’ৰৰ কক্ষপথৰ ব্যাসাৰ্ধ আৰু শক্তিৰ প্ৰকাশৰাশি উলিওৱা প্ৰমাণ, হাইড্ৰ’জেন বৰ্ণালীৰ চিত্ৰ (Energy level diagram) আৰু লাইমেন/বামাৰ শ্ৰেণীৰ তৰংগদৈৰ্ঘ্য উলিওৱা অংক ফাইনাল পৰীক্ষাত প্ৰায়েই আহে।