মানুহৰ চকু আৰু বাৰেৰঙণীয়া পৃথিৱী — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. এজন সুস্থ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ স্পষ্ট দৰ্শনৰ নূন্যতম দূৰত্ব (Near point) কিমান?
(a) ২৫ মিটাৰ
(b) ২.৫ ছেমি
(c) ২৫ ছেমি
(d) অসীম
উত্তৰ: (c) ২৫ ছেমি (25 cm)

২. এজন সুস্থ মানুহৰ চকুৰ দূৰবিন্দু (Far point) ক’ত অৱস্থিত?
(a) ২৫ ছেমি দূৰত্বত
(b) ১ মিটাৰ দূৰত্বত
(c) অসীমত
(d) ২ ছেমি দূৰত্বত
উত্তৰ: (c) অসীমত (Infinity)

৩. চকুৰ লেন্সে ইয়াৰ ফ’কাচ দৈৰ্ঘ্য পৰিৱৰ্তন কৰি ওচৰৰ আৰু দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা কৰিব পৰা ক্ষমতাক কি বোলে?
(a) দৃষ্টিৰ ধাৰাবাহিকতা
(b) উপযোজন ক্ষমতা
(c) প্ৰতিসৰণ
(d) নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা
উত্তৰ: (b) উপযোজন ক্ষমতা (Power of Accommodation)

৪. চকুৰ লেন্সখনৰ ফ’কাচ দৈৰ্ঘ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত তলৰ কোনটো পেশীয়ে সহায় কৰে?
(a) আইৰিছ
(b) চিলিৱেৰী পেশী
(c) কৰ্নিয়া
(d) পিউপিল
উত্তৰ: (b) চিলিৱেৰী পেশী (Ciliary muscles)

৫. চকুৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰা পোহৰৰ পৰিমাণ কোনে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?
(a) চকুৰ মণি বা পিউপিল
(b) অক্ষিপট
(c) কৰ্নিয়া
(d) স্ফটিকীয় লেন্স
উত্তৰ: (a) চকুৰ মণি বা পিউপিল (Pupil – আইৰিছে ইয়াৰ আকাৰ সৰু-ডাঙৰ কৰে)

৬. চকুৰ একেবাৰে পিছফালে থকা পৰ্দা সদৃশ অংশ য’ত বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব গঠিত হয়, তাক কি বোলে?
(a) আইৰিছ
(b) কৰ্নিয়া
(c) অক্ষিপট বা ৰেটিনা (Retina)
(d) ক্ৰেটিন
উত্তৰ: (c) অক্ষিপট বা ৰেটিনা (Retina – ইয়াৰ প্ৰতিবিম্বটো সৎ আৰু ওলোটা হয়)

৭. মাইঅ’পিয়া বা নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা (Myopia) ৰোগত ভোগা মানুহ এজনে:
(a) ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু দূৰৰ বস্তু নেদেখে (Can see near objects clearly)
(b) দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু ওচৰৰ বস্তু নেদেখে
(c) ওচৰৰ বা দূৰৰ কোনো বস্তুৱেই স্পষ্টকৈ নেদেখে
(d) কেৱল ৰাতিহে দেখে
উত্তৰ: (a) ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু দূৰৰ বস্তু নেদেখে

৮. মাইঅ’পিয়া বা নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা দৃষ্টিদোষ দূৰ কৰিবলৈ কোনবিধ লেন্স ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) উত্তল লেন্স
(b) অৱতল লেন্স
(c) দ্বিপাক্ষিক লেন্স
(d) চুঙাকৃতি লেন্স
উত্তৰ: (b) অৱতল লেন্স (Concave lens)

৯. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া বা দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা (Hypermetropia) দৃষ্টিদোষ থকা মানুহ এজনে:
(a) ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে
(b) দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু ওচৰৰ বস্তু ভালদৰে নেদেখে
(c) কোনো বস্তুৱেই নেদেখে
(d) কেৱল দিনতহে দেখে
উত্তৰ: (b) দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু ওচৰৰ বস্তু ভালদৰে নেদেখে

১০. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া বা দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা ৰোগ সংশোধনৰ বাবে কোনবিধ লেন্সৰ প্ৰয়োজন?
(a) অৱতল লেন্স
(b) উত্তল লেন্স
(c) সমতল কাঁচ
(d) কোনোখনো নহয়
উত্তৰ: (b) উত্তল লেন্স (Convex lens)

---

১১. বয়সস্থ মানুহৰ ওচৰৰ আৰু দূৰৰ দুয়োবিধ বস্তু চাব নোৱাৰা প্ৰেছবায়’পিয়া (Presbyopia) ৰোগ সংশোধন কৰিবলৈ কেনেকুৱা লেন্স ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) বাইফ’কেল বা দ্বিপাক্ষিক লেন্স
(b) কেৱল উত্তল লেন্স
(c) কেৱল অৱতল লেন্স
(d) কণ্টেক্ট লেন্স
উত্তৰ: (a) বাইফ’কেল বা দ্বিপাক্ষিক লেন্স (Bifocal lens – যাৰ ওপৰ অংশ অৱতল আৰু তলৰ অংশ উত্তল হয়)

১২. বগা পোহৰৰ ৰশ্মি এটা প্ৰিজমৰ (Prism) মাজেৰে পাৰ হৈ যাওঁতে ই সাতটা সাতৰঙী বৰ্ণালীত বিভক্ত হৈ পৰা পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) পোহৰৰ প্ৰতিফলন
(b) পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ
(c) পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ
(d) পোহৰৰ বিক্ষেপণ
উত্তৰ: (c) পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ (Dispersion of light)

১৩. কাঁচৰ প্ৰিজমৰ মাজেৰে বগা পোহৰ পাৰ হৈ গ’লে বৰ্ণালীৰ কোনটো ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ বেছি বেঁকা বা চ্যুত (Bent/Deviated) হয়?
(a) ৰঙা
(b) হালধীয়া
(c) বেঙুনীয়া
(d) সেউজীয়া
উত্তৰ: (c) বেঙুনীয়া (Violet – কাৰণ ইয়াৰ তৰংগ দৈৰ্ঘ্য আটাইতকৈ কম)

১৪. প্ৰিজমৰ মাজেৰে যোৱা বগা পোহৰৰ বৰ্ণালীত কোনটো ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ কম বেঁকা (Least deviated) হয়?
(a) সেউজীয়া
(b) হালধীয়া
(c) নীলা
(d) ৰঙা (Red – কাৰণ ইয়াৰ তৰংগ দৈৰ্ঘ্য আটাইতকৈ বেছি)

১৫. আকাশত মেঘ থকাৰ সময়ত সূৰ্যৰ বিপৰীত দিশত ৰামধেনু (Rainbow) সৃষ্টি হোৱাৰ মূল কাৰণটো হ’ল পানীৰ টোপালৰ দ্বাৰা পোহৰৰ:
(a) কেৱল প্ৰতিফলন
(b) কেৱল প্ৰতিসৰণ
(c) প্ৰতিসৰণ, বিচ্ছুৰণ আৰু অভ্যন্তৰীণ প্ৰতিফলন
(d) কেৱল অৱশোষণ
উত্তৰ: (c) প্ৰতিসৰণ, বিচ্ছুৰণ আৰু অভ্যন্তৰীণ প্ৰতিফলন

১৬. ৰাতিৰ আকাশত তৰাবোৰে তিৰবিৰাই থকাৰ (Twinkling of stars) প্ৰধান কাৰণ কি?
(a) বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণ
(b) তৰাবোৰৰ নিজা পোহৰৰ ধিমিক-ধামাক ক্ৰিয়া
(c) পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ
(d) ডাৱৰৰ গতি
উত্তৰ: (a) বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণ (Atmospheric refraction)

১৭. বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণৰ বাবেই আচলতে সূৰ্যোদয় হোৱাৰ কিমান সময় পূৰ্বে আমি সূৰ্যটোক দেখা পাওঁ?
(a) ১ মিনিট
(b) ২ মিনিট
(c) ৪ মিনিট
(d) ৫ মিনিট
উত্তৰ: (b) ২ মিনিট (2 minutes – একেদৰে সূৰ্যাস্তৰ পিছতো ২ মিনিটলৈ সূৰ্য দেখা পোৱা যায়)

১৮. অতি ক্ষুদ্ৰ ধূলিকণা বা বায়ুমণ্ডলৰ গেছৰ অণুৰ দ্বাৰা পোহৰৰ ৰশ্মি চাৰিওফালে সিঁচৰিত হৈ পৰা পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) বিচ্ছুৰণ
(b) বিক্ষেপণ
(c) প্ৰতিসৰণ
(d) প্ৰতিফলন
উত্তৰ: (b) বিক্ষেপণ (Scattering of light)

১৯. হাবিৰ ঘন গছৰ পাতৰ ফাঁকেৰে পোহৰ আহিলে বা ধূলিময় বন্ধ কোঠাত পোহৰৰ ৰশ্মিৰ গতিপথ স্পষ্টকৈ জিলিকি উঠা পৰিঘটনাটোক কি বোলে?
(a) টিণ্ডেল প্ৰভাৱ
(b) ৰামন প্ৰভাৱ
(c) স্নেলৰ প্ৰভাৱ
(d) ডপলাৰ প্ৰভাৱ
উত্তৰ: (a) টিণ্ডেল প্ৰভাৱ (Tyndall Effect)

২০. পৰিষ্কাৰ দুপৰীয়া আকাশৰ ৰং নীলা দেখা পোৱাৰ প্ৰধান কাৰণটো হ’ল বায়ুত থকা অণুবিলাকে:
(a) ৰঙা ৰঙৰ পোহৰ বেছি বিক্ষেপিত কৰে
(b) কম তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ নীলা ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ষেপিত কৰে
(c) সকলো ৰং শুহি লয়
(d) নীলা পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰে
উত্তৰ: (b) কম তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ নীলা ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ষেপিত কৰে

---

২১. সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্তৰ সময়ত সূৰ্যটোক ৰঙা (Reddish) দেখা যোৱাৰ কাৰণ কি?
(a) ৰঙা পোহৰ আমাৰ চকুত পৰে
(b) সূৰ্যটো সেই সময়ত গৰম হৈ থাকে
(c) পৃথিৱীৰ ছাঁ সূৰ্যত পৰে
(d) কেৱল বিচ্ছুৰণৰ বাবে
উত্তৰ: (a) নীলা আৰু কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰবোৰ বায়ুমণ্ডলত বেছিকৈ সিঁচৰিত বা বিক্ষেপিত হৈ আঁতৰি যায় আৰু কেৱল ৰঙা পোহৰ আমাৰ চকুত পৰে

২২. কোনো বায়ুমণ্ডল নথকা মহাকাশচাৰী এজনে আকাশখন কেনেকুৱা দেখিব?
(a) নীলা
(b) বগা
(c) ক’লা
(d) ৰঙা
উত্তৰ: (c)Black – কাৰণ তাত পোহৰৰ কোনো বিক্ষেপণ নঘটে

২৩. বিপদৰ সংকেত (Danger signals) হিচাপে সদায় ৰঙা ৰঙৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ কাৰণটো কি?
(a) ৰঙা ৰং দেখিবলৈ ধুনীয়া
(b) ৰঙা ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ কম বিক্ষেপিত হয়
(c) ইয়াৰ বেগ আটাইতকৈ কম
(d) ই চকুৰ অনিষ্ট নকৰে
উত্তৰ: (b) কুঁৱলী বা ধোঁৱাৰ দ্বাৰা ৰঙা ৰঙৰ পোহৰ আটাইতকৈ কম বিক্ষেপিত হয় আৰু দূৰৰ পৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়

২৪. চকুৰ লেন্সখন বয়স বঢ়াৰ লগে লগে ঘোলা বা গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰা দৃষ্টিদোষটোক কি বোলে?
(a) কেটেৰেক্ট বা চকুৰ ছানি পৰা ৰোগ
(b) মাইঅ’পিয়া
(c) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া
(d) কণা ৰোগ
উত্তৰ: (a) কেটেৰেক্ট বা চকুৰ ছানি পৰা ৰোগ (Cataract – ইয়াক অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰা ভাল কৰিব পাৰি)

২৫. মানুহৰ চকুত থকা ফট’সংবেদি বা পোহৰ সংবেদি কোষসমূহ ক’ত পোৱা যায়?
(a) কৰ্নিয়াত
(b) আইৰিছত
(c) অক্ষিপট বা ৰেটিনাত
(d) চকুৰ মণিত
উত্তৰ: (c) অক্ষিপট বা ৰেটিনাত (Retina – য’ত দণ্ডাকৃতি (Rods) আৰু শংকু আকৃতিৰ (Cones) কোষ থাকে)

২৬. চকুৰ কোনটো অংশই চকুৰ ৰং (যেনে নীলা, ক’লা বা মুগা চকু) নিৰ্ধাৰণ কৰে?
(a) কৰ্নিয়া
(b) আইৰিছ
(c) পিউপিল
(d) ৰেটিনা
উত্তৰ: (b) আইৰিছ (Iris)

২৭. চকুৰ সন্মুখত থকা স্বচ্ছ আৱৰণখন য’ৰ মাজেৰে পোহৰ চকুৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে আৰু বেছিভাগ প্ৰতিসৰণ ইয়াৰ উপৰিভাগতে ঘটে, তাক কি বোলে?
(a) আইৰিছ
(b) কৰ্নিয়া
(c) ৰেটিনা
(d) অপটিক নাৰ্ভ
উত্তৰ: (b) কৰ্নিয়া (Cornea)

২৮. দুখন প্ৰিজম ওলোটাকৈ এটাৰ পিছত এটাকৈ ৰাখিলে (Recombination) দ্বিতীয় প্ৰিজমখনৰ পৰা কি পোহৰ ওলাই আহিব?
(a) সাতটা ৰঙৰ পোহৰ
(b) কেৱল ৰঙা পোহৰ
(c) বগা পোহৰ
(d) সেউজীয়া পোহৰ
উত্তৰ: (c) বগা পোহৰ (White light)

২৯. চকুৰ অক্ষিপট বা ৰেটিনাই সৃষ্টি কৰা বৈদ্যুতিক সংকেতসমূহ মগজুলৈ কঢ়িয়াই নিয়া স্নায়ুডালৰ নাম কি?
(a) চিলিৱেৰী স্নায়ু
(b) অক্ষি স্নায়ু
(c) মেৰু স্নায়ু
(d) কপালৰ স্নায়ু
উত্তৰ: (b) অক্ষি স্নায়ু (Optic Nerve)

৩০. গ্ৰহবোৰে তৰাৰ দৰে তিৰবিৰাই নাথাকে, কাৰণ:
(a) সিহঁতৰ নিজা পোহৰ নাই
(b) সিহঁত পৃথিৱীৰ বহুত ওচৰত থাকে
(c) সিহঁত বহুত ডাঙৰ
(d) সিহঁত স্থিৰ হৈ থাকে
উত্তৰ: (b) সিহঁত পৃথিৱীৰ বহুত ওচৰত থাকে আৰু এটা বহল পোহৰৰ উৎস হিচাপে কাম কৰে বাবে গড় পৰিৱৰ্তন শূন্য হয়