AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ প্ৰথম অধ্যায় বিদ্যুৎ আধান আৰু ক্ষেত্ৰ (Electric Charges and Fields)-ৰ পৰা HS Final Exam-ৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ 30 টা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) আৰু ইয়াৰ শুদ্ধ উত্তৰসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

---

অধ্যায় ১: বিদ্যুৎ আধান আৰু ক্ষেত্ৰ (৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ)

১/ বিদ্যুৎ আধানৰ SI একক কি?
(a) এম্পিয়াৰ (Ampere)
(b) ভল্ট (Volt)
(c) কুলম্ব (Coulomb)
(d) ওম (Ohm)
উত্তৰ: (c) কুলম্ব

২/ এটা ইলেক্ট্ৰনৰ আধানৰ মান কিমান?
(a) $1.6 \times 10^{-19}\text{ C}$
(b) $-1.6 \times 10^{-19}\text{ C}$
(c) $9.1 \times 10^{-31}\text{ C}$
(d) $1.6 \times 10^{-18}\text{ C}$
উত্তৰ: (b) $-1.6 \times 10^{-19}\text{ C}$

৩/ আধানৰ কোৱাণ্টীকৰণ (Quantization of charge) সূত্ৰটো হ’ল—
(a) $Q = \frac{n}{e}$
(b) $Q = ne$
(c) $Q = \frac{e}{n}$
(d) $Q = n^2 e$
উত্তৰ: (b) $Q = ne$

৪/ ১ কুলম্ব ($1\text{ C}$) আধানত থকা ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা হ’ল—
(a) $6.25 \times 10^{18}$
(b) $6.25 \times 10^{19}$
(c) $1.6 \times 10^{19}$
(d) $9.1 \times 10^{31}$
উত্তৰ: (a) $6.25 \times 10^{18}$

৫/ কুলম্বৰ সূত্ৰ অনুসৰি দুটা বিন্দু আধানৰ মাজৰ বিদ্যুৎ বল তলৰ কোনটোৰ সৈতে ব্যস্তানুপাতিক?
(a) আধান দুটাৰ দূৰত্বৰ সৈতে
(b) আধান দুটাৰ দূৰত্বৰ বৰ্গৰ সৈতে
(c) আধান দুটাৰ গুণফলৰ সৈতে
(d) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) আধান দুটাৰ দূৰত্বৰ বৰ্গৰ সৈতে

---

৬/ শূন্য মাধ্যমৰ বিদ্যুৎভেদ্যতা ($\varepsilon_0$) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{N m}^2 \text{C}^{-2}$
(b) $\text{C}^2 \text{N}^{-1} \text{m}^{-2}$
(c) $\text{N C}^{-1} \text{m}^2$
(d) $\text{F m}^{-1}$
উত্তৰ: (b) $\text{C}^2 \text{N}^{-1} \text{m}^{-2}$

৭/ শূন্য মাধ্যমত$\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}$ স্থিৰাংকৰ মান কিমান?
(a) $9 \times 10^9 \text{ N m}^2 \text{C}^{-2}$
(b) $8$$.85 \times 10^{-12} \text{ C}^2 \text{N}^{-1} \text{m}^{-2}$
(c) $9 \times 10^{-9} \text{ N m}^2 \text{C}^{-2}$
(d) $1.6 \times 10^{-19} \text{ N m}^2 \text{C}^{-2}$
উত্তৰ: (a) $9 \times 10^9 \text{ N m}^2 \text{C}^{-2}$

৮/ বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাৱল্য (Electric field intensity) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{N C}$
(b) $\text{N C}^{-1}$
(c) $\text{V m}$
(d) $\text{C N}^{-1}$
উত্তৰ: (b) $\text{N C}^{-1}$

৯/ বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ এখন কি ৰাশি?
(a) স্কেলাৰ ৰাশি
(b) ভেক্টৰ ৰাশি
(c) টেনছৰ ৰাশি
(d) এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) ভেক্টৰ ৰাশি

১০/ এটা বিন্দু আধান q ৰ পৰা r দূৰত্বত বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাৱল্য (E) কেনেকৈ সলনি হয়?
(a) $E \propto r$
(b) $E \propto \frac{1}{r}$
(c) $E \propto \frac{1}{r^2}$
(d) $E \propto r^2$
উত্তৰ: (c) $E \propto \frac{1}{r^2}$

---

১১/ এখন সুষম বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰত এটা বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু ক (Electric dipole) স্থাপন কৰিলে ইয়াৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা মুঠ বল (Net force) কিমান হ’ব?
(a) সৰ্বোচ্চ
(b) শূন্য
(c) ঋণাত্মক
(d) আধানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব
উত্তৰ: (b) শূন্য

১২/ এখন সুষম বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ E ত এটা বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু  p ৰাখিলে ইয়াৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা টৰ্ক ($\tau$) ৰ প্ৰকাশৰাশি হ’ল—
(a) $\tau = p \cdot E$
(b) $\tau = p \times E$
(c) $\tau = \frac{p}{E}$
(d) $\tau = pE^2$
উত্তৰ: (b) $\tau = p \times E$

১৩/ বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু  ভ্ৰামক (Electric dipole moment) ৰ SI একক কি?
(a) কুলম্ব-মিটাৰ$(\text{C m}$)
(b) কুলম্ব/মিটাৰ $(\text{C/m})$
(c) নিউটন/কুলম্ব$(\text{N/C})$
(d) জুল/কুলম্ব $(\text{J/C})$
উত্তৰ: (a) কুলম্ব-মিটাৰ $(\text{C m})$

১৪/ বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু  ভ্ৰামকৰ দিশ কোনফালে হয়?
(a) ধনাত্মক আধানৰ পৰা ঋণাত্মক আধানলৈ
(b) ঋণাত্মক আধানৰ পৰা ধনাত্মক আধানলৈ
(c) দিশহীন
(d) বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ লম্বভাৱে
উত্তৰ: (b) ঋণাত্মক আধানৰ পৰা ধনাত্মক আধানলৈ

১৫/ বিদ্যুৎ ফ্লাক্স (Electric Flux) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{N C}^{-1}$
(b) $\text{N m}^2 \text{C}^{-1}$
(c) $\text{N m C}^{-1}$
(d) $\text{C m}^{-2}$
উত্তৰ: (b) $\text{N m}^2 \text{C}^{-1}$

---

১৬/ গাউছৰ সূত্ৰ (Gauss’s Law) অনুসৰি কোনো বন্ধ পৃষ্ঠৰ মাজেৰে যোৱা মুঠ বিদ্যুৎ ফ্লাক্স হ’ল—
(a) $\phi = \frac{q}{\varepsilon_0}$
(b) $\phi = q \cdot \varepsilon_0$
(c) $\phi = \frac{\varepsilon_0}{q}$
(d) $\phi = 0$
উত্তৰ: (a) $\phi = \frac{q}{\varepsilon_0}$

১৭/ এটা পৰিবাহীৰ ভিতৰত সুস্থিৰ বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ (Electrostatic field) ৰ মান সদায়—
(a) সৰ্বোচ্চ
(b) সৰ্বনিম্ন
(c) শূন্য
(d) মাধ্যমৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল
উত্তৰ: (c) শূন্য

১৮/ এটা সুষমভাৱে আহিত ফোঁপোলা গোলকীয় খোলাৰ (Spherical shell) ভিতৰত যিকোনো বিন্দুত বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ মান হ’ব—
(a) শূন্য
(b) বহিৰ্মুখী
(c) পৃষ্ঠৰ মানৰ সমান
(d) অসীম
উত্তৰ: (a) শূন্য

১৯/ এটা অসীম দৈৰ্ঘ্যৰ সৰল ৰৈখিক আহিত পৰিবাহীৰ বাবে r দূৰত্বত বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ তলৰ কোনটোৰ সৈতে সমানুপাতিক?
(a) $E \propto \frac{1}{r}$
(b) $E \propto \frac{1}{r^2}$
(c) $E \propto r$
(d) $E \propto \frac{1}{r^3}$
উত্তৰ: (a) $E \propto \frac{1}{r}$

২০/ এখন অসীম সমতল পাতৰ (Infinite plane sheet) বাবে ইয়াৰ ওচৰৰ বিন্দুত বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ মান—
(a) $E = \frac{\sigma}{2\varepsilon_0}$
(b) $E = \frac{\sigma}{\varepsilon_0}$
(c) $E = \frac{2\sigma}{\varepsilon_0}$
(d) $E = 0$
উত্তৰ: (a) $E = \frac{\sigma}{2\varepsilon_0}$

---

২১/ বিদ্যুৎ বলৰেখা সম্পৰ্কে তলৰ কোনটো মন্তব্য অসত্য?
(a) বলৰেখাবোৰ ধনাত্মক আধানৰ পৰা ওলাই ঋণাত্মক আধানত শেষ হয়।
(b) দুডাল বিদ্যুৎ বলৰেখাই কেতিয়াও কটা-কটি নকৰে।
(c) বিদ্যুৎ বলৰেখাবোৰে বন্ধ মেৰু গঠন কৰে।
(d) বলৰেখাৰ ঘনতাই বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাবল্য সূচায়।
উত্তৰ: (c) বিদ্যুৎ বলৰেখাবোৰে বন্ধ মেৰু (closed loops) গঠন কৰে।(টোকা: কেৱল চুম্বকীয় বলৰেখাহে বন্ধ মেৰু হয়)

২২/ কোনো এটা আধানযুক্ত বস্তুৰ ভৰ (Mass) কি হ’ব যদি ইয়াক ঋণাত্মকভাৱে আহিত কৰা হয়?
(a) বৃদ্ধি পাব
(b) হ্ৰাস পাব
(c) একেই থাকিব
(d) প্ৰথমে বৃদ্ধি পাব, পিছত হ্ৰাস পাব
উত্তৰ: (a) বৃদ্ধি পাব(ইলেক্ট্ৰন গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ভৰ সামান্য বাঢ়ে)

২৩/ কাঁচৰ দণ্ড এডাল ৰেচমেৰে ঘঁহিলে কাঁচৰ দণ্ডডালে লাভ কৰা আধান হ’ব—
(a) ধনাত্মক
(b) ঋণাত্মক
(c) শূন্য
(d) পৰিৱৰ্তনশীল
উত্তৰ: (a) ধনাত্মক

২৪/ দুটা বিন্দু আধানৰ মাজৰ দূৰত্ব আধা $(\frac{1}{2})$ কৰিলে সিহঁতৰ মাজৰ বিদ্যুৎ বল কিমান হ’ব?
(a) ২ গুণ
(b) ৪ গুণ
(c) ১/৪ গুণ
(d) অপৰিৱৰ্তিত থাকিব
উত্তৰ: (b) ৪ গুণ

২৫/ আপেক্ষিক বিদ্যুৎভেদ্যতা বা পৰাবৈদ্যুতিক ধ্ৰুৱক ($\varepsilon_r$বা K) ৰ একক হ’ল—
(a) $\text{C}^2 \text{N}^{-1} \text{m}^{-2}$
(b) $\text{N m}^2 \text{C}^{-2}$
(c) ই এককবিহীন
(d) $\text{N/C}$
উত্তৰ: (c) ই এককবিহীন

---

২৬/ ৰৈখিক আধান ঘনত্ব (Linear charge density, $\lambda$) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{C/m}$
(b) $\text{C/m}^2$
(c) $\text{C/m}^3$
(d) $\text{C}\cdot\text{m}$
উত্তৰ: (a) $\text{C/m}$

২৭/ পৃষ্ঠ আধান ঘনত্ব (Surface charge density, $\sigma$) ৰ SI একক হ’ল—
(a) $\text{C/m}$
(b) $\text{C/m}^2$
(c) $\text{C/m}^3$
(d) $\text{C}\cdot\text{m}^2$
উত্তৰ: (b) $\text{C/m}^2$

২৮/ বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ E ত থকা q আধানৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বিদ্যুৎ বল (F) ৰ মান হ’ল—
(a) $F = \frac{E}{q}$
(b) $F = qE$
(c) $F = \frac{q}{E}$
(d) $F = q^2E$
উত্তৰ: (b) $F = qE$

২৯/ এটা চুটি বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু অক্ষীয় বিন্দুত (Axial point) দূৰত্ব r ৰ সৈতে বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰ কেনেকৈ সলনি হয়?
(a) $E \propto \frac{1}{r}$
(b) $E \propto \frac{1}{r^2}$
(c) $E \propto \frac{1}{r^3}$
(d) $E \propto \frac{1}{r^4}$
উত্তৰ: (c) $E \propto \frac{1}{r^3}$

৩০/ কোনো এটা বন্ধ পৃষ্ঠৰ ভিতৰত এটা বিদ্যুৎ দ্বিমেৰু (Electric dipole) ৰাখিলে পৃষ্ঠখনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা মুঠ বিদ্যুৎ ফ্লাক্স কিমান হ’ব?
(a) অসীম
(b) শূন্য
(c) $\frac{q}{\varepsilon_0}$
(d) $\frac{2q}{\varepsilon_0}$
উত্তৰ: (b) শূন্য (কাৰণ দ্বিমেৰু মুঠ আধান $+q – q = 0$ হয় )

---

পৰীক্ষাৰ সুন্দৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে আপুনি এই প্ৰশ্নবোৰৰ গাণিতিক সূত্ৰ আৰু ধাৰণাসমূহ ভালদৰে বুজি ল’ব।