ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ (অধ্যায় ১) — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. তলৰ কোনটো ভৌতিক পৰিৱৰ্তন নহয়?
(a) পানী উতলি বাষ্প হোৱা
(b) বৰফ গলি পানী হোৱা
(c) পানীত নিমখ দ্ৰৱীভূত হোৱা
(d) তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ ৰ দহন
উত্তৰ: (d) তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ (LPG)ৰ দহন

২. Fe₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Fe — এই বিক্ৰিয়াটো এটা:
(a) সংযোজন বিক্ৰিয়া
(b) দ্বি-প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
(c) বিযোজন বিক্ৰিয়া
(d) প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (d) প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া

৩. লেড নাইট্ৰেট পাউদাৰ উত্তপ্ত কৰিলে কি ৰঙৰ গেছ নিৰ্গমন হয়?
(a) বগা
(b) মুগা
(c) সেউজীয়া
(d) হালধীয়া
উত্তৰ: (b) মুগা (নাইট্ৰ’জেন ডাই অক্সাইড গেছ)

৪. মেগনেছিয়াম ফিটা এডাল বায়ুত দহন কৰাৰ আগতে পৰিষ্কাৰ কৰা হয়, কাৰণ ইয়াৰ ওপৰত কিহৰ প্ৰলেপ থাকে?
(a) ক্ষাৰকীয় মেগনেছিয়াম কাৰ্বনেট
(b) মেগনেছিয়াম অক্সাইড
(c) মেগনেছিয়াম ছালফাইড
(d) মেগনেছিয়াম নাইট্ৰেট
উত্তৰ: (b) মেগনেছিয়াম অক্সাইড

৫. পানীৰ বিদ্যুৎ বিশ্লেষণত উৎপন্ন হোৱা হাইড্ৰ’জেন আৰু অক্সিজেনৰ আয়তনৰ অনুপাত হ’ল:
(a) ১:১
(b) ২:১
(c) ১:২
(d) ১:৮
উত্তৰ: (b) ২:১

৬. তলৰ কোনটো তাপবৰ্জী (Exothermic) প্ৰক্ৰিয়া?
(a) পোৰা চূণৰ সৈতে পানীৰ বিক্ৰিয়া
(b) এটা এচিডৰ লঘুকৰণ
(c) পানীৰ বাষ্পীভৱন
(d) (a) আৰু (b) দুয়োটা
উত্তৰ: (d) (a) আৰু (b) দুয়োটা

৭. কোনো এটা ৰাসায়নিক সমীকৰণ সন্তুলিত কৰোঁতে তলৰ কোনটো নিয়ম মানি চলা হয়?
(a) শক্তিৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ
(b) ভৰৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ
(c) স্থিৰ অনুপাত সূত্ৰ
(d) গুণিত অনুপাত সূত্ৰ
উত্তৰ: (b) ভৰৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ

৮. সূৰ্যৰ পোহৰত চিলভাৰ ক্ল’ৰাইড (AgCl) ধূসৰ বৰণৰ হোৱাৰ কাৰণ হ’ল:
(a) চিলভাৰ ক্ল’ৰাইডৰ বিযোজন ঘটি চিলভাৰ উৎপন্ন হোৱা
(b) চিলভাৰ ক্ল’ৰাইডৰ উৰ্ধপাতন
(c) চিলভাৰ ক্ল’রইডৰ ক্ল’ৰিন গেছলৈ ৰূপান্তৰ
(d) চিলভাৰ ক্ল’ৰাইডৰ জাৰণ
উত্তৰ: (a) চিলভাৰ ক্ল’ৰাইডৰ বিযোজন ঘটি চিলভাৰ উৎপন্ন হোৱা

৯. কপাৰ ছালফাইডৰ নীলা দ্ৰৱণত লোৰ গজাল ডুৱাই দিলে দ্ৰৱণটোৰ ৰং সেউজীয়া হয়। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল:
(a) আইৰণ ছালফেট গঠন হোৱা
(b) কপাৰ অক্সাইড গঠন হোৱা
(c) আইৰণ অক্সাইড গঠন হোৱা
(d) কোনো বিক্ৰিয়া নোহোৱা
উত্তৰ: (a) আইৰণ ছালফেট গঠন হোৱা

১০. তলৰ বিক্ৰিয়াটোত জাৰিত হোৱা পদাৰ্থটো বাছি উলিওৱা:
CuO + H₂ → Cu + H₂O
(a) CuO
(b) H₂
(c) Cu
(d) H₂O
উত্তৰ: (b) H₂

---

১১. চৰ্বিযুক্ত খাদ্যবস্তু বহু সময় ধৰি ৰাখি থলে ইয়াৰ সোৱাদ আৰু গোন্ধ সলনি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(a) মামৰে ধৰা
(b) ক্ষয়ীভৱন
(c) চৰ্বিৰ দুৰ্গন্ধিতা (Rancidity)
(d) বিজাৰণ
উত্তৰ: (c) চৰ্বিৰ দুৰ্গন্ধিতা (Rancidity)

১২. আলুৰ চিপছৰ পেকেটত জাৰণ ৰোধ কৰিবলৈ কোনটো গেছ ভৰোৱা হয়?
(a) অক্সিজেন
(b) নাইট্ৰ’জেন
(c) হাইড্ৰ’জেন
(d) ক্ল’ৰিন
উত্তৰ: (b) নাইট্ৰ’জেন

১৩. চূণশিল (Limestone) গৰম কৰিলে পোৰা চূণ (CaO) আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড ওলায়। এইটো কি ধৰণৰ বিক্ৰিয়া?
(a) তাপশোষী বিযোজন বিক্ৰিয়া
(b) তাপবৰ্জী সংযোজন বিক্ৰিয়া
(c) প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
(d) দ্বি-প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (a) তাপশোষী বিযোজন বিক্ৰিয়া

১৪. ঘৰৰ বেৰ বগা কৰিবলৈ (Whitewashing) তলৰ কোনটো দ্ৰৱ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) CaO
(b) Ca(OH)₂
(c) CaCO₃
(d) Ca(HCO₃)₂
উত্তৰ: (b) Ca(OH)₂ (কলিচূণৰ পানী)

১৫. বেৰত চূণ সনাৰ ২-৩ দিনৰ পিছত বেৰখন তিৰবিৰাই উঠে, কাৰণ তাত কিহৰ তৰপ গঠন হয়?
(a) CaO
(b) Ca(OH)₂
(c) CaCO₃
(d) CaSO₄
উত্তৰ: (c) CaCO₃ (কেলচিয়াম কাৰ্বনেট)

১৬. শ্বসন (Respiration) কেনে ধৰণৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া?
(a) তাপশোষী বিক্ৰিয়া
(b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া
(c) বিযোজন বিক্ৰিয়া
(d) প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া

১৭. লোৰ বস্তুত মামৰে ধৰাটো (Rusting of Iron) এটা কি প্ৰক্ৰিয়া?
(a) কেৱল জাৰণ
(b) কেৱল বিজাৰণ
(c) ৰেডক্স বিক্ৰিয়া (জাৰণ-বিজাৰণ)
(d) প্ৰতিস্থাপন
উত্তৰ: (c) ৰেডক্স বিক্ৰিয়া (জাৰণ-বিজাৰণ)

১৮. তলৰ কোনটো বিক্ৰিয়াত অধঃক্ষেপ (Precipitate) উৎপন্ন হয়?
(a) সংযোজন বিক্ৰিয়া
(b) বিযোজন বিক্ৰিয়া
(c) দ্বি-প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
(d) সৰল প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (c) দ্বি-প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া

১৯. ছডিয়াম ছালফেট আৰু বেৰিয়াম ক্ল’ৰাইডৰ দ্ৰৱ মিহলালে পোৱা বগা অধঃক্ষেপটো কিহৰ?
(a) NaCl
(b) BaSO₄
(c) BaCl₂
(d) Na₂SO₄
উত্তৰ: (b) BaSO₄ (বেৰিয়াম ছালফেট)

২০. কপাৰ পাউদাৰ গৰম কৰিলে ইয়াৰ ওপৰত ক’লা ৰঙৰ প্ৰলেপ পৰে। এই ক’লা পদাৰ্থটো হ’ল:
(a) CuO
(b) Cu₂O
(c) Cu(OH)₂
(d) CuCO₃
উত্তৰ: (a) CuO (কপাৰ অক্সাইড)

---

২১. তলৰ কোনটো ধাতু সহজে ক্ষয়প্ৰাপ্ত (Corrosion) নহয়?
(a) লো (Iron)
(b) তাম (Copper)
(c) সোণ (Gold)
(d) ৰূপ (Silver)
উত্তৰ: (c) সোণ (Gold)

২২. ৰাসায়নিক সমীকৰণ এটাত বিক্ৰিয়ক আৰু বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থৰ জলীয় দ্ৰৱক দেখুৱাবলৈ কি চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) (s)
(b) (l)
(c) (g)
(d) (aq)
উত্তৰ: (d) (aq)

২৩. প্ৰাকৃতিক গেছ (মিথেন)ৰ দহন হ’ল এটা:
(a) তাপশোষী বিক্ৰিয়া
(b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া
(c) বিযোজন বিক্ৰিয়া
(d) জৈৱিক বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া

২৪. উদ্ভিদজাত পদাৰ্থৰ পচন ঘটি সাৰ হোৱা বিক্ৰিয়াটো কিহৰ উদাহৰণ?
(a) তাপশোষী বিক্ৰিয়া
(b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া
(c) প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
(d) দ্বি-প্ৰতিস্থাপন বিক্ৰিয়া
উত্তৰ: (b) তাপবৰ্জী বিক্ৰিয়া

২৫. তলৰ কোনটো ৰাসায়নিক সমীকৰণ সন্তুলিত (Balanced)?
(a) H₂ + O₂ → H₂O
(b) Mg + O₂ → MgO
(c) Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂
(d) Fe + H₂O → Fe₃O₄ + H₂
উত্তৰ: (c) Zn + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂

২৬. কোনো এটা পদাৰ্থই অক্সিজেন হেৰুৱালে বা হাইড্ৰ’জেন লাভ কৰিলে তাক কি বোলে?
(a) জাৰণ (Oxidation)
(b) বিজাৰণ (Reduction)
(c) ক্ষয়ীভৱন
(d) কোনোটো নহয়
উত্তৰ: (b) বিজাৰণ (Reduction)

২৭. ৰূপৰ অলংকাৰ বায়ুত মুকলিকৈ থৈ দিলে ক’লা পৰি যায়। ইয়াৰ কাৰণ কিহৰ তৰপ গঠন হোৱা?
(a) ৰূপৰ অক্সাইড
(b) চিলভাৰ ছালফাইড
(c) চিলভাৰ কাৰ্বনেট
(d) চিলভাৰ নাইট্ৰেট
উত্তৰ: (b) চিলভাৰ ছালফাইড (Ag₂S)

২৮. তামৰ বাচনত পৰা সেউজীয়া প্ৰলেপটো আচলতে কি?
(a) কপাৰ অক্সাইড
(b) ক্ষাৰকীয় কপাৰ কাৰ্বনেট
(c) কপাৰ ছালফেট
(d) কপাৰ নাইট্ৰেট
উত্তৰ: (b) ক্ষাৰকীয় কপাৰ কাৰ্বনেট

২৯. চিলভাৰ ব্ৰ’মাইড (AgBr) তলৰ কোনটো কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) ফটোগ্ৰাফী
(b) ঔষধি প্ৰস্তুতকৰণ
(c) সাৰ প্ৰস্তুতকৰণ
(d) কাপোৰ ধুবলৈ
উত্তৰ: (a) ফটোগ্ৰাফী (ক’লা-বগা ফটোগ্ৰাফী)

৩০. তলৰ কোনটো ধাতুই লঘু হাইড্ৰ’ক্লৰিক এচিডৰ সৈতে তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰি হাইড্ৰ’জেন গেছ মুক্ত কৰে?
(a) কপাৰ (Cu)
(b) জিংক (Zn)
(c) ৰূপ (Ag)
(d) সোণ (Au)
উত্তৰ: (b) জিংক (Zn)