অসম লোকসেৱা আয়োগৰ (APSC) Veterinary Officer / Block Veterinary Officer (Animal Husbandry & Veterinary Department) পৰীক্ষাৰ বিগত বৰ্ষৰ প্ৰশ্ন আৰু চৰকাৰী পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ টেকনিকেল প্ৰশ্নোত্তৰ (ব্যাখ্যাসহ) তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:
গোট ১: ক্লিনিকেল পশু চিকিৎসা আৰু মহামাৰী বিজ্ঞান (Veterinary Medicine & Epidemiology)
১. গৰু-ম’হৰ হিম’ৰেজিক চেপ্টিকিমিয়া বা গলফুলা (Haemorrhagic Septicaemia / HS) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰা মূল বেক্টেৰিয়াটো কি?
* (A) Pasteurella multocida Type B:2
* (B) Bacillus anthracis
* (C) Clostridium chauvoei
* (D) Brucella abortus
উত্তৰ: (A) Pasteurella multocida Type B:2
ব্যাখ্যা: ভাৰত আৰু অসমত বাৰিষা কালত হোৱা গলফুলা ৰোগৰ মুখ্য কাৰক হৈছে P. multocida ৰ এছিয়ান চিৰ’টাইপ B:2 (কাৰ্টাৰৰ টাইপ B)।
২. অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত গাহৰিৰ দেহত দেখা দিয়া মাৰাত্মক আফ্ৰিকান স্বাইন ফিভাৰ (African Swine Fever / ASF) ভাইৰাছটো কোনটো পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
* (A) Asfarviridae
* (B) Flaviviridae
* (C) Picornaviridae
* (D) Rhabdoviridae
উত্তৰ: (A) Asfarviridae
ব্যাখ্যা: ASF হৈছে Asfarviridae পৰিয়ালৰ একমাত্ৰ জ্ঞাত দ্বি-সূত্ৰী DNA (dsDNA) আৰ্ব’ভাইৰাছ, যিটো ওৰ্নিথ’ড’ৰছ (Soft tick) এঁঠেলুৰ দ্বাৰাও বিয়পিব পাৰে।
৩. গৰুৰ ব্ৰুচেল’ছিছ (Bovine Brucellosis) ৰোগত সাধাৰণতে গৰ্ভাৱস্থাৰ কোনটো সময়ত গৰ্ভপাত (Abortion) ঘটে?
* (A) প্ৰথম মাহত
* (B) গৰ্ভধাৰণৰ অন্তিম ত্ৰিমাসিকত
* (C) প্ৰথম সপ্তাহত
* (D) যিকোনো সময়তে
উত্তৰ: (B) গৰ্ভধাৰণৰ অন্তিম ত্ৰিমাসিকত (Last trimester / 5th to 7th month)
ব্যাখ্যা: Brucella abortus বেক্টেৰিয়াই অমৰাত থকা ইৰিথ্ৰিটল (Erythritol) শৰ্কৰাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ তীব্ৰ প্লেচেণ্টাইটিছ কৰে, যাৰ বাবে গৰ্ভাৱস্থাৰ শেষৰ ফালে গৰ্ভপাত হয়।
৪. ব্ল্যাককুৱাৰ্টাৰ বা জহৰবাদ (Blackleg) ৰোগত পোহনীয়া প্ৰাণীৰ ভৰিৰ মাংসপেশীত হাত দিলে কি শব্দ হয়?
* (A) পেপিলৰী শব্দ
* (B) ক্ৰেপিটেটিং শব্দ
* (C) কোনো শব্দ নহয়
* (D) ধাতৱীয় শব্দ
উত্তৰ: (B) ক্ৰেপিটেটিং শব্দ (Crepitating swelling)
ব্যাখ্যা: Clostridium chauvoei এ মাংসপেশীত গেছ সৃষ্টি কৰাৰ ফলত ফুলা অংশটোত টিপিলে শুকান পাত ভাঙি যোৱাৰ দৰে ক্ৰেপিটেচন পোৱা যায়।
৫. দুগ্ধৱতী গাইগৰুৰ কেটাইছিছ (Ketosis) চিনাক্ত কৰিবলৈ প্ৰস্ৰাৱত কি পৰীক্ষা কৰা হয়?
* (A) ৰথাৰাছ টেষ্ট
* (B) হাইনেচ টেষ্ট
* (C) বেনেডিক্ট টেষ্ট
* (D) বায়উৰেট টেষ্ট
উত্তৰ: (A) ৰথাৰাছ টেষ্ট (Rothera’s Test)
ব্যাখ্যা: ৰথাৰাছ পৰীক্ষাত ছডিয়াম নাইট্ৰ’প্ৰুচাইড ব্যৱহাৰ কৰি কিট’ন বডী (বিশেষকৈ এচিট’এচিটেট আৰু এচিট’ন) ধৰা পেলোৱা হয়, যিয়ে বেঙুনীয়া আঙুঠি গঠন কৰে।
গোট ২: পশু শল্য চিকিৎসা আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান (Surgery & Gynaecology)
৬. গৰুৰ পেটৰ ফ্লেংক অপাৰেচন (যেনে Caesarean Section বা Rumenotomy) কৰিবলৈ কোনটো লোকেন এনেচথেচিয়া পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) এপিডুৰেল এনেচথেচিয়া
* (B) প্ৰাক্ৰনিয়েল নাৰ্ভ ব্লক
* (C) পেৰাভাৰ্টিব্ৰেল নাৰ্ভ ব্লক
* (D) ইন্ট্ৰাভেনাচ এনাষ্ট্ৰেচিয়া
উত্তৰ: (C) পেৰাভাৰ্টিব্ৰেল নাৰ্ভ ব্লক (Paravertebral Nerve Block)
ব্যাখ্যা: T13, L1 আৰু L2 স্নায়ু অবশ কৰি সমগ্ৰ পেৰা-লাম্বাৰ ফ’চা অঞ্চল সংজ্ঞাহীন কৰা হয়।
৭. কৃট্ৰিম প্ৰজননত (Artificial Insemination) ব্যৱহৃত হিমায়িত শুক্ৰাণুৰ ষ্ট্ৰ’ (Semen Straw) ৰ ভিতৰত বায়ুৰ বুদবুদ কিয় ৰখা হয়?
* (A) গেছ বিনিময়ৰ বাবে
* (B) শুক্ৰাণু সজীৱ কৰিবলৈ
* (C) তৰলৰ প্ৰসাৰণ স্থান দিবলৈ
* (D) ভাহি থাকিবলৈ
উত্তৰ: (C) হিমায়িত কৰাৰ সময়ত তৰলৰ প্ৰসাৰণ স্থান দিবলৈ (Expansion space)
ব্যাখ্যা: তৰল নাইট্র’জেনত পনীয়া অংশ বৰফলৈ ৰূপান্তৰিত হওঁতে আয়তন বাঢ়ে; ঠাই নাপালে ষ্ট্ৰ’ ফাটি যাব পাৰে।
৮. পোৱালি জন্ম হোৱাৰ পাছত গাইগৰুৰ গৰ্ভফুল (Retention of Placenta / ROP) কিমান ঘণ্টাৰ ভিতৰত নপৰিলে অস্বাভাৱিক বুলি ধৰা হয়?
* (A) ১-২ ঘণ্টা
* (B) ৪ ঘণ্টা
* (C) ৮ ৰ পৰা ১২ ঘণ্টা
* (D) ২৪ ঘণ্টা
উত্তৰ: (C) ৮ ৰ পৰা ১২ ঘণ্টা (8 to 12 hours)
ব্যাখ্যা: স্বাভাৱিকতে পোৱালি জগোৱাৰ ৩-৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰত গৰ্ভফুল খহি পৰে; ১২ ঘণ্টাৰ পাছতো থাকিলে তাক জৰায়ু সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ চিকিৎসা কৰিব লাগে।
৯. গৰুৰ শিং কটাৰ (Dehorning) বাবে উপযুক্ত বয়স কিমান?
* (A) প্ৰথম ১-৩ সপ্তাহৰ ভিতৰত
* (B) ৬ মাহত
* (C) ১ বছৰত
* (D) ২ বছৰত
উত্তৰ: (A) প্ৰথম ১-৩ সপ্তাহৰ ভিতৰত (Horn bud stage)
ব্যাখ্যা: এই কম বয়সত শিং কপালৰ হাড়ৰ লগত সংলগ্ন নহয় বাবে কষ্টিং পটাছ বা বৈদ্যুতিক ডিহৰ্ণাৰেৰে বিষ নোহোৱাকৈ সহজে নষ্ট কৰিব পাৰি।
১০. মতা কুকুৰৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নলীৰ পাথৰ আঁতৰাবলৈ সাধাৰণতে কি অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা হয়?
* (A) Urethrotomy (ইউৰেথ্ৰ’টমি)
* (B) Cystotomy
* (C) Nephrectomy
* (D) Gastrotomy
উত্তৰ: (A) Urethrotomy (ইউৰেথ্ৰ’টমি)
ব্যাখ্যা: প্ৰস্ৰাৱনলীত আৱদ্ধ কেলকুলাই (Calculi) আঁতৰাই প্ৰস্ৰাৱৰ পথ মুকলি কৰিবলৈ প্ৰি-স্ক্ৰ’টেল স্থানত ইউৰেথ্ৰ’টমি কৰা হয়।
গোট ৩: পশু ৰোগবিজ্ঞান আৰু পৰজীৱী বিজ্ঞান (Pathology & Parasitology)
১১. চবকা ৰোগত (Anthrax) আক্ৰান্ত মৃতদেহৰ তেজৰ দাগ চিনাক্ত কৰিবলৈ কি বিশেষ ষ্টেইনিং ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) গ্ৰাম ষ্টেইন
* (B) মেকফেডিয়ান ৰিয়েকচন
* (C) জেল-নিলচেন ষ্টেইন
* (D) গিমছা ষ্টেইন
উত্তৰ: (B) মেকফেডিয়ান ৰিয়েকচন (McFadyean’s reaction)
ব্যাখ্যা: পলিঅক্সিজেনযুক্ত মিথাইলিন ব্লুৰে ৰঞ্জিত কৰিলে বেক্টেৰিয়াটোৰ চাৰিওফালে গুলপীয়া ৰঙৰ কেপচুল (Pink capsule) স্পষ্টকৈ জিলিকি উঠে।
১২. গৰুৰ ৰক্তপ্ৰস্ৰাৱ (Babesiosis) ৰোগত লোহিত ৰক্তকণিকাৰ ভিতৰত কি আকৃতিৰ পৰজীৱী দেখা যায়?
* (A) কমা আকৃতিৰ
* (B) নাচপতি আকৃতিৰ যোৰা
* (C) গোলাকাৰ
* (D) সূতাৰ দৰে
উত্তৰ: (B) নাচপতি আকৃতিৰ যোৰা (Pear-shaped pairs)
ব্যাখ্যা: Babesia bigemina এ RBC ৰ ভিতৰত সূক্ষ্ম কোণ কৰি থকা নাচপতি আকৃতিৰ ট্রফ’জাইট যোৰা গঠন কৰে।
১৩. ছাগলী আৰু ভেড়াৰ দেহত পোৱা “ব্লাড-চাকাৰ” বা ৰক্তশোষক মাৰাত্মক পেটৰ কৃমিটো কি?
* (A) Haemonchus contortus
* (B) Moniezia expansa
* (C) Ascaris suum
* (D) Fasciola gigantica
উত্তৰ: (A) Haemonchus contortus (Barber’s pole worm)
ব্যাখ্যা: এব’মেচামত বাস কৰা এই কৃমিটোৱে প্ৰতিদিনে প্ৰচুৰ তেজ শুহি প্ৰাণীক তীব্ৰ ৰক্তহীনতা আৰু ডিঙিৰ তলত পানী জমা হোৱা “বটল জ’” (Bottle jaw) ৰোগ কৰে।
১৪. কুকুৰৰ চৰ্মৰোগ “ডেম’ডেক্টিক মেন্জ” (Demodectic Mange) সৃষ্টি কৰা পৰজীৱীটোৰ আকৃতি কেনেকুৱা?
* (A) চুৰাট বা চিগাৰ আকৃতিৰ (Cigar-shaped mite)
* (B) ঘূৰণীয়া
* (C) চেপেটা
* (D) ত্ৰিকোণীয়
উত্তৰ: (A) চুৰাট বা চিগাৰ আকৃতিৰ (Cigar-shaped mite)
ব্যাখ্যা: Demodex canis নামৰ মাইটবোৰ দেখাত চিগাৰৰ দৰে দীঘলীয়া আৰু ইহঁতে নোমৰ গুৰিবোৰত (Hair follicles) বাস কৰে।
১৫. এভিয়ান লিউকোচিছ বা মেৰেক্স ৰোগত (Marek’s Disease) কুকুৰাৰ কোনটো স্নায়ু অস্বাভাৱিকভাৱে ফুলি উঠে?
* (A) অপটিক নাৰ্ভ
* (B) ছায়েটিক নাৰ্ভ (Sciatic nerve)
* (C) ভেগাছ নাৰ্ভ
* (D) ফেচিয়েল নাৰ্ভ
উত্তৰ: (B) ছায়েটিক নাৰ্ভ (Sciatic nerve)
ব্যাখ্যা: মেৰেক্স ভাইৰাছে স্নায়ুত লিম্ফ’মা কৰি ছায়েটিক নাৰ্ভ ডাঙৰ কৰে, যাৰ বাবে কুকুৰাটোৱে এটা ভৰি আগলৈ আৰু আনটো পিছলৈ মেলি পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত হৈ পৰে।
গোট ৪: পশু ঔষধবিজ্ঞান আৰু বিষবিজ্ঞান (Pharmacology & Toxicology)
১৬. গৰু-ম’হৰ অন্ত্ৰ আৰু ৰুমেনৰ চলাচল সম্পূৰ্ণ স্তব্ধ হ’লে (Atony of rumen) গতিশীলতা আনিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পেৰাচিম্পাথেটিক ঔষধটো কি?
* (A) এট্ৰ’পিন
* (B) নিঅ’ষ্টিগমাইন (Neostigmine)
* (C) এড্রিনেলিন
* (D) ডেক্সামিথাছন
উত্তৰ: (B) নিঅ’ষ্টিগমাইন (Neostigmine)
ব্যাখ্যা: নিঅ’ষ্টিগমাইন হৈছে এণ্টি-ক’লিনেষ্টাৰেজ ঔষধ, যিয়ে এচিটাইলক’লিন বৃদ্ধি কৰি পাচনতন্ত্ৰৰ মসৃণ পেশী সংকুচিত কৰায়।
১৭. গৰ্ভৱতী জীৱ-জন্তুৰ দেহত তলৰ কোনটো ঔষধ প্ৰয়োগ কৰিলে গৰ্ভপাত (Abortion) হোৱাৰ তীব্ৰ আশংকা থাকে?
* (A) ডেক্সামিথাছন (Dexamethasone / Corticosteroids)
* (B) এম্পিচিলিন
* (C) পেৰাচিতামল
* (D) ভিটামিন B-কমপ্লেক্স
উত্তৰ: (A) ডেক্সামিথাছন (Dexamethasone / Corticosteroids)
ব্যাখ্যা: ক’ৰ্টিক’ষ্টেৰয়েডে জৰায়ুত প্ৰষ্টাগ্লেণ্ডিন নিঃসৰণ উদ্দীপিত কৰি প্ৰাকৃতিক প্ৰসৱৰ সংকেত অনুৰূপ কৰে, যাৰ ফলত অপৈণত গৰ্ভপাত ঘটে।
১৮. মেকুৰীৰ দেহত পেৰাচিতামল (Paracetamol) কিয় সম্পূৰ্ণ নিষিদ্ধ?
* (A) মেকুৰীৰ বৃক্ক সৰু
* (B) গ্লুকুৰনাইল ট্ৰান্সফাৰেজ এনজাইমৰ অভাৱৰ বাবে মাৰাত্মক বিষক্ৰিয়া হয়
* (C) পেটৰ বিষ হয়
* (D) টোপনি নহয়
উত্তৰ: (B) গ্লুকুৰনাইল ট্ৰান্সফাৰেজ এনজাইমৰ অভাৱৰ বাবে মাৰাত্মক বিষক্ৰিয়া হয়
ব্যাখ্যা: মেকুৰীৰ যকৃতত গ্লুকুৰ’নিডেক্সন ক্ষমতা নথকা বাবে পেৰাচিতামলে মাৰাত্মক মেটহিম’গ্লবিনেমিয়া আৰু যকৃত বিকল কৰি পেলায়।
১৯. চেলেনিয়াম (Selenium) বিষক্ৰিয়াত গৰুৰ খুৰা ফাটি যোৱা আৰু নেজৰ নোম সৰি পৰা অৱস্থাটোক কি বোলে?
* (A) এলকালি ৰোগ বা ব্লাইণ্ড ষ্টেগাৰ্ছ (Alkali disease / Blind staggers)
* (B) গ্ৰাছ টিটেনি
* (C) মিল্ক ফিভাৰ
* (D) ৰিকেট
উত্তৰ: (A) এলকালি ৰোগ বা ব্লাইণ্ড ষ্টেগাৰ্ছ (Alkali disease / Blind staggers)
ব্যাখ্যা: অত্যধিক চেলেনিয়াম থকা ঘাঁহ খালে প্ৰাণীৰ খুৰাৰ কেৰাটিন নষ্ট হৈ খুৰা সুলকি পৰে।
২০. কুকুৰৰ জাইলাজিন (Xylazine) বিষক্ৰিয়া বা অতিমাত্ৰা নিচাক কাটিবলৈ ব্যৱহৃত নিৰ্দিষ্ট এণ্টাগ’নিষ্টটো কি?
* (A) এট্ৰ’পিন
* (B) এটিপামেজল বা ইয়’হিম্বিন (Atipamezole / Yohimbine)
* (C) নেলক্স’ন
* (D) ভিটামিন K
উত্তৰ: (B) এটিপামেজল বা ইয়’হিম্বিন (Atipamezole / Yohimbine)
ব্যাখ্যা: ইহঁত \alpha_2-এড্রিনাৰ্জিক এণ্টাগ’নিষ্ট, যিয়ে জাইলাজিনৰ নিচাযুক্ত প্ৰভাৱ তৎক্ষণাত নাইকিয়া কৰে।
গোট ৫: পশুপালন, পুষ্টি আৰু দুগ্ধ বিজ্ঞান (LPM, Nutrition & Dairy Science)
২১. দুগ্ধৱতী গাইগৰুৰ বাবে উপযুক্ত কেলচিয়াম আৰু ফছফৰাছৰ অনুপাত (Ca:P) কিমান হোৱা উচিত?
* (A) ১:১
* (B) ২:১ (2:1 বা 1.5:1)
* (C) ৪:১
* (D) ১:৩
উত্তৰ: (B) ২:১ (2:1 বা 1.5:1)
ব্যাখ্যা: হাৰৰ সুস্থতা আৰু সঠিক গাখীৰ উৎপাদনৰ বাবে কেলচিয়াম সদায় ফছফৰাছতকৈ দুগুণ অনুপাতত থাকিব লাগে।
২২. উৎকৃষ্ট মানৰ চাইलेज (Silage) ৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত শস্যবিধ কি আৰু ইয়াৰ আদৰ্শ \text{pH} কিমান?
* (A) মাকৈ (Maize), \text{pH: 3.8 to 4.2}
* (B) মাহজাতীয় শস্য, \text{pH: 6.5}
* (C) ধানখেৰ, \text{pH: 7.0}
* (D) সৰিয়হ খেৰ, \text{pH: 5.5}
উত্তৰ: (A) মাকৈ (Maize), \text{pH: 3.8 to 4.2}
ব্যাখ্যা: মাকৈত প্ৰচুৰ পৰিমাণে দ্ৰৱণীয় শৰ্কৰা থাকে, যাৰ পৰা লেকটিক এচিড বেক্টেৰিয়াই ক্ষিপ্ৰভাৱে \text{pH} ৪ লৈ নমাই চাইলেজ সংৰক্ষণ কৰে।
২৩. গাখীৰত ক্ৰীম পৃথক কৰিবলৈ গাখীৰখিনি কিমান উষ্ণতালৈ গৰম কৰা হয়?
* (A) ২০^\circ\text{C}
* (B) ৪০^\circ\text{C} ৰ পৰা ৪৫^\circ\text{C}
* (C) ৮০^\circ\text{C}
* (D) ১০০$^\circ\text{C}$
উত্তৰ: (B) ৪০^\circ\text{C} ৰ পৰা ৪৫^\circ\text{C}
ব্যাখ্যা: এই উষ্ণতাত গাখীৰৰ সান্দ্ৰতা হ্ৰাস পায় আৰু চৰ্বিৰ কণাবোৰ জুলীয়া অৱস্থাত সহজে চেন্ট্ৰিফিউগেল বলত পৃথক হৈ আহে।
২৪. ভাৰতীয় খাদ্য সুৰক্ষা মান নিৰ্ধাৰক প্ৰাধিকৰণৰ (FSSAI) নিয়ম অনুসৰি অসম আৰু সমগ্ৰ ভাৰতত গৰুৰ গাখীৰত ন্যূনতম কিমান ফ্যাট (Fat) আৰু SNF থাকিব লাগে?
* (A) Fat: 3.2%, SNF: 8.3% (বা 3.5% Fat & 8.5% SNF ৰাজ্যভেদে)
* (B) Fat: 6.0%, SNF: 9.0%
* (C) Fat: 1.5%, SNF: 8.0%
* (D) Fat: 4.5%, SNF: 8.0%
উত্তৰ: (A) Fat: 3.2% (ৰ পৰা 3.5%), SNF: 8.3% (ৰ পৰা 8.5%)
ব্যাখ্যা: ম’হৰ গাখীৰৰ বাবে এই মান নূন্যতম ৬% ফ্যাট আৰু ৯% SNF (Solid Not Fat)।
২৫. ইউৰিয়া চিটাগুড় খনিজ ব্লক (UMMB) তৈয়াৰ কৰোঁতে বাইণ্ডাৰ (Binder) হিচাপে কি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) নিমখ
* (B) কেলচিয়াম অক্সাইড বা চুণ (Quicklime / \text{CaO})
* (C) ইউৰিয়া
* (D) পানী
উত্তৰ: (B) কেলচিয়াম অক্সাইড বা চুণ (Quicklime / \text{CaO})
ব্যাখ্যা: চুণে মিশ্ৰণটোক টান কৰি গোট বন্ধাত সহায় কৰে যাতে গৰুৱে কামুৰি নাখাই কেৱল জিভাৰে চেলেকি খাব পাৰে।
গোট ৬: জনস্বাস্থ্য, জুন’চিছ আৰু আইন (Veterinary Public Health & Jurisprudence)
২৬. জন্তুৰ পৰা মানুহলৈ সংক্ৰমিত হোৱা “মাল্টা ফিভাৰ” বা “আনডুলেণ্ট ফিভাৰ”ৰ কাৰক কি?
* (A) Brucella melitensis বা abortus
* (B) Salmonella
* (C) Mycobacterium
* (D) Coxiella burnetii
উত্তৰ: (A) Brucella melitensis বা abortus
ব্যাখ্যা: আক্ৰান্ত জীৱ-জন্তুৰ কেঁচা গাখীৰ খালে বা গৰ্ভফুল স্পৰ্শ কৰিলে মানুহৰ এই দীৰ্ঘদিনীয়া উঠা-নমা জ্বৰ (Undulant fever) হয়।
২৭. মাংস পৰীক্ষাত (Meat Inspection) গাহৰিৰ মাংসত “মিজলী প’ৰ্ক” (Measly Pork) দেখা পোৱাটো কি পৰজীৱীৰ চিষ্ট?
* (A) Taenia solium ৰ পলু (Cysticercus cellulosae)
* (B) Taenia saginata
* (C) Echinococcus
* (D) Trichinella spiralis
উত্তৰ: (A) Taenia solium ৰ পলু (Cysticercus cellulosae)
ব্যাখ্যা: এই আধা সিজোৱা মাংস খালে মানুহৰ পেটত ফিটা কৃমি আৰু মগজুত নিউৰ’চিষ্টিচাৰক’চিছ হ’ব পাৰে।
২৮. জন্তুৰ প্ৰতি নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন (Prevention of Cruelty to Animals Act / PCA Act) কোন চনত গৃহীত হৈছিল?
* (A) ১৯৬০ চনত (1960)
* (B) ১৯৭২ চনত
* (C) ১৯৮৬ চনত
* (D) ২০০০ চনত
উত্তৰ: (A) ১৯৬০ চনত (1960)
ব্যাখ্যা: জীৱ-জন্তুক অযথা কষ্ট আৰু নিৰ্যাতনৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ১৯৬০ চনত ভাৰত চৰকাৰে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ আইনখন বলবৎ কৰে।
২৯. ঘোঁৰাৰ মাৰাত্মক গ্লেণ্ডাৰ্ছ (Glanders) ৰোগ ধৰা পেলাবলৈ কৰা ফিল্ড টেষ্টটো কি?
* (A) মলিন টেষ্ট (Mallein Test / Intra-palpebro-palpebral test)
* (B) টিউবাৰকুলিন টেষ্ট
* (C) ৱিডাল টেষ্ট
* (D) শ্বিক টেষ্ট
উত্তৰ: (A) মলিন টেষ্ট (Mallein Test)
ব্যাখ্যা: Burkholderia mallei ৰ পৰা আহৰণ কৰা মলিন চকুৰ তলৰ পতাত ইনজেকচন দিলে চকু ফুলি পুঁজ ওলোৱাটোৱে ৰোগ পজিটিভ বুজায়।
৩০. ভাৰতত পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান শিক্ষাৰ মানদণ্ড নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পঞ্জীয়ন কৰা সৰ্বোচ্চ সংস্থাটো কি?
* (A) Veterinary Council of India (VCI)
* (B) ICAR
* (C) Animal Welfare Board
* (D) Medical Council of India
উত্তৰ: (A) Veterinary Council of India (VCI)
ব্যাখ্যা: ১৯৮৪ চনৰ ভাৰতীয় পশু চিকিৎসা পৰিষদ আইন (IVC Act, 1984) অনুসৰি সমগ্ৰ দেশত পশু চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ আৰু পঞ্জীয়ন VCI ৰ অধীনত পৰিচালিত হয়।
অসম লোকসেৱা আয়োগৰ (APSC) Veterinary Officer / Block Veterinary Officer পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে আৰু ৪০ টা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ টেকনিকেল প্ৰশ্নোত্তৰ (ব্যাখ্যাসহ) তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:
গোট ১: ক্লিনিকেল পশু চিকিৎসা আৰু সংক্ৰামক ৰোগ (Clinical Medicine & Infectious Diseases)
৩১. গৰু-ম’হৰ খোৰোৱা ৰোগ বা বভাইন এফিম্বাৰেল ফিভাৰক (Bovine Ephemeral Fever / BEF) সাধাৰণতে কি নামেৰে জনা যায়?
* (A) ৩-দিনীয়া জ্বৰ (Three-day sickness)
* (B) ৭-দিনীয়া জ্বৰ
* (C) গাখীৰ জ্বৰ
* (D) মাড ফিভাৰ
উত্তৰ: (A) ৩-দিনীয়া জ্বৰ (Three-day sickness)
ব্যাখ্যা: ই এটা পতংগবাহিত ৰেবড’ভাইৰাছজনিত ৰোগ, য’ত প্ৰাণীটোৰ হঠাতে তীব্ৰ জ্বৰ উঠে আৰু পেশীৰ আড়ষ্টতাৰ ফলত ৩ দিনমান খোৰাই খোজ কাঢ়ে।
৩২. ছাগলী আৰু ভেড়াৰ মাৰাত্মক পেষ্টি ডেছ পেটিটছ ৰুমিনেন্টছ (Peste des Petits Ruminants / PPR) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰা ভাইৰাছটো কি?
* (A) মৰ্বিলিভাইৰাছ (Morbillivirus)
* (B) পেৰাপক্সভাইৰাছ
* (C) পেষ্টিভাইৰাছ
* (D) এণ্টেৰ’ভাইৰাছ
উত্তৰ: (A) মৰ্বিলিভাইৰাছ (Morbillivirus)
ব্যাখ্যা: পেৰামিক্স’ভাইৰিডি পৰিয়ালৰ মৰ্বিলিভাইৰাছে ছাগলীৰ মুখত ঘা, নিউমোনিয়া আৰু তীব্ৰ পেটচলা ৰোগ কৰে (ইয়াক “ছাগলীৰ ৰিণ্ডাৰপেষ্ট” বুলিও কোৱা হয়)।
৩৩. কুকুৰৰ পাৰভ’ভাইৰাছ (Canine Parvovirus) সংক্ৰমণৰ মুখ্য ক্লিনিকেল লক্ষণটো কি?
* (A) তীব্ৰ স্নায়ৱিক লক্ষণ
* (B) ফাউল-স্মেলিং ৰক্তাক্ত পাতল মল আৰু বমি (Foul-smelling bloody diarrhoea & vomiting)
* (C) চকুৰ কুকুৰীকণা
* (D) জণ্ডিচ
উত্তৰ: (B) ফাউল-স্মেলিং ৰক্তাক্ত পাতল মল আৰু বমি (Foul-smelling bloody diarrhoea & vomiting)
ব্যাখ্যা: পাৰভ’ভাইৰাছে অন্ত্ৰৰ ক্ৰিপ্ট কোষ আৰু অস্থিমজ্জা ধ্বংস কৰে, ফলত তীব্ৰ ৰক্তক্ষৰণজনিত পেটচলা আৰু লিউক’পেনিয়া (শ্বেতৰক্তকণিকা হ্ৰাস) হয়।
৩৪. ঘোঁৰাৰ দেহত হোৱা নিউৰ’লজিকেল ৰোগ ‘বৰ্ণ ডিজিজ’ (Borna Disease) কি ভাইৰাছৰ বাবে হয়?
* (A) বৰ্ণাভাইৰিডি (Bornaviridae)
* (B) ৰেবড’ভাইৰিডি
* (C) হাৰ্পিছভাইৰিডি
* (D) ৰেট্ৰ’ভাইৰিডি
উত্তৰ: (A) বৰ্ণাভাইৰিডি (Bornaviridae)
ব্যাখ্যা: ই মগজুত প্ৰদাহ ঘটাই ঘোঁৰাৰ অস্বাভাৱিক আচৰণ আৰু পক্ষাঘাত কৰে।
৩৫. গৰুৰ ভিটামিন \text{B}_1 (থায়ামিন) ৰ নাটনিৰ ফলত মগজুৰ কাৰ্যক্ষমতা লোপ পোৱা অৱস্থাটোক কি বোলে?
* (A) পলিঅ’এনচেফাল’মেলেচিয়া (Polioencephalomalacia / PEM / Cerebrocortical necrosis)
* (B) হাইপ’কেলচিমিয়া
* (C) ৰিকেশ্ব
* (D) স্কৰ্ভি
উত্তৰ: (A) পলিঅ’এনচেফাল’মেলেচিয়া (Polioencephalomalacia / PEM)
ব্যাখ্যা: ৰুমেনত থায়ামিনেজ এনজাইম বা ছালফাৰৰ আধিক্যৰ ফলত থায়ামিন ধ্বংস হয় আৰু মগজুৰ কৰ্টেক্স স্ফীত হৈ তৰলীকৰণ হয়; প্ৰাণীক ওপৰমুৱা হৈ তৰা চোৱাৰ দৰে (Star-gazing posture) দেখা যায়।
গোট ২: পশু শল্য চিকিৎসা আৰু এনাস্থেচিয়া (Surgery & Anaesthesiology)
৩৬. গৰুৰ উৰ্দ্ধমুখী পেটেলা আবদ্ধতা বা চৰণ টান হোৱা ৰোগত (Upward Fixation of Patella / Stringhalt in cattle) কি শল্য চিকিৎসা কৰা হয়?
* (A) মেডিয়েল পেটেলাৰ ডেচম’টমি (Medial Patellar Desmotomy / MPD)
* (B) লেটাৰেল টেনেকটমি
* (C) ক্ৰুচিয়েট ৰিপেয়াৰ
* (D) ফিমাৰ কটমি
উত্তৰ: (A) মেডিয়েল পেটেলাৰ ডেচম’টমি (Medial Patellar Desmotomy / MPD)
ব্যাখ্যা: থিয় হৈ থকা অৱস্থাত মেডিয়েল লিগামেণ্টডাল ব্লেডেৰে কাটি দিলে আঁঠুৰ জইণ্টটো মুক্ত হয় আৰু গৰুটোৱে ভৰিটো স্বাভাৱিকভাৱে পেলাব পাৰে।
৩৭. পেটৰ অপাৰেচনৰ পিছত অন্ত্ৰৰ ভিতৰৰ অংশ বন্ধ কৰিবলৈ কি চিলাই (Suture pattern) ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) কাচিং আৰু কনেল চিলাই (Cushing and Connell sutures)
* (B) মেট্ৰেছ চিলাই
* (C) পুৰণি চিলাই
* (D) ফিগাৰ অৱ এইট
উত্তৰ: (A) কাচিং আৰু কনেল চিলাই (Cushing and Connell sutures)
ব্যাখ্যা: কাচিং আৰু কনেল হৈছে ইনভাৰ্টিং (ভিতৰমুৱা) চিলাই, যিয়ে অন্ত্ৰৰ বাহিৰৰ চেৰ’চা দুখন জোৰা লগোৱাত ছিদ্ৰৰোধক (Leak-proof) ছীল প্ৰদান কৰে।
৩৮. কুকুৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ পূৰ্বে লালতি আৰু ব্ৰংকিয়েল ক্ষৰণ কমাবলৈ কি প্ৰাক-সংজ্ঞাহাৰক (Pre-anaesthetic) ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) এট্ৰ’পিন ছালফেট বা গ্লাইক’পাইৰ’লেট (Atropine sulphate / Glycopyrrolate)
* (B) জাইলাজিন
* (C) কিটামিন
* (D) ডায়াজিপাম
উত্তৰ: (A) এট্ৰ’পিন ছালফেট বা গ্লাইক’পাইৰ’লেট (Atropine sulphate / Glycopyrrolate)
ব্যাখ্যা: ই পেৰাচিম্পাথেটিক মাছকাৰিনিক এণ্টাগ’নিষ্ট, যিয়ে লালতি শুকাই ৰাখে আৰু ভেগাছ স্নায়ুৰ বাবে হোৱা হৃদস্পন্দন হ্ৰাস (Bradycardia) প্ৰতিৰোধ কৰে।
৩৯. কুকুৰৰ জৰায়ুত পুঁজ জমা হোৱা অৱস্থা “পায়’মেট্ৰা” (Pyometra) ৰ বাবে স্থায়ী আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য শল্য চিকিৎসা কি?
* (A) অভাৰিঅ’হিষ্টাৰেকটমি (Ovariohysterectomy / Spaying)
* (B) কেৱল এণ্টিবায়’টিক প্ৰয়োগ
* (C) ডাইলেচন এণ্ড কিউৰেটেজ
* (D) পেৰাচেন্টেচিছ
উত্তৰ: (A) অভাৰিঅ’হিষ্টাৰেকটমি (Ovariohysterectomy / Spaying)
ব্যাখ্যা: ডিম্বাশয় আৰু সংক্ৰমিত জৰায়ু অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই পেলালে পুনৰ পায়’মেট্ৰা হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।
৪০. ৰুমেনোটমি (Rumenotomy) অপাৰেচন কৰোঁতে গৰুৰ কোনটো স্থানত ছাল কটা হয়?
* (A) সোঁফালৰ ফ্লেংক
* (B) বাওঁফালৰ পেৰা-লাম্বাৰ ফ’চা (Left paralumbar fossa)
* (C) বক্ষদেশৰ তলত
* (D) নাভীৰ ঠিক ওপৰত
উত্তৰ: (B) বাওঁফালৰ পেৰা-লাম্বাৰ ফ’চা (Left paralumbar fossa)
ব্যাখ্যা: জাবৰ-কটা জন্তুৰ ৰুমেনটো উদৰ গহ্বৰৰ বাওঁফালে থাকে বাবে বাওঁ পেৰা-লাম্বাৰ ফ’চাৰ মাজেৰে ৰুমেনত সহজে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি।
গোট ৩: পশু প্ৰজনন আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান (Theriogenology & Obstetrics)
৪১. গাইগৰুৰ ডিম্বাশয়ত ফলিকল পকাৰ পাছতো ফাটি নোযোৱাকৈ ফলিকুলাৰ চিষ্ট (Follicular Cyst) হ’লে কি হৰম’ন ইনজেকচন দিয়া হয়?
* (A) GnRH বা hCG (লুটিয়েনাইজিং হৰম’ন কাৰ্যকাৰিতা থকা)
* (B) ইষ্ট্ৰজেন
* (C) প্ৰজেষ্টেৰন
* (D) প্ৰলেক্টিন
উত্তৰ: (A) GnRH বা hCG
ব্যাখ্যা: GnRH বা hCG এ পিটুইটাৰীৰ পৰা LH মুক্ত কৰায় বা পোনে পোনে ডিম্বাশয়ৰ ফলিকলটো লুটিয়েনাইজ (Luteinization) কৰি ভাঙি দিয়ে।
৪২. গাইগৰুৱে প্ৰসৱৰ সময়ত পোৱালি ওলাই অহাৰ আটাইতকৈ স্বাভাৱিক ভ্ৰূণীয় উপস্থাপনা (Normal Presentation & Posture) কি?
* (A) অগ্ৰৱৰ্তী উপস্থাপনা, পিঠি ওপৰমুৱা আৰু মূৰটো দুয়োখন আগভৰিৰ মাজত (Anterior longitudinal, dorso-sacral, extended head & forelimbs)
* (B) পশ্চাদ্বৰ্তী উপস্থাপনা
* (C) ওলোটা উপস্থাপনা
* (D) কুকুৰৰ দৰে বহা অৱস্থা
উত্তৰ: (A) অগ্ৰৱৰ্তী উপস্থাপনা, পিঠি ওপৰমুৱা আৰু মূৰটো দুয়োখন আগভৰিৰ মাজত
ব্যাখ্যা: এই স্থিতিত ভ্ৰূণে শ্ৰোণি খালৰ মাজেৰে আটাইতকৈ কম বাধাৰে ওলাই আহিব পাৰে।
৪৩. গাইগৰুৰ বাবে Ovsynch প্ৰ’ট’কলত হৰম’ন প্ৰয়োগৰ সঠিক অনুক্ৰমটো কি?
* (A) GnRH \to (৭ দিন পাছত) \text{PGF}_{2\alpha} \to (৪৮ ঘণ্টা পাছত) GnRH \to নিৰ্দিষ্ট সময়ত AI
* (B) \text{PGF}_{2\alpha} \to \text{GnRH} \to \text{Estrogen}
* (C) প্ৰজেষ্টেৰন \to \text{PGF}_{2\alpha}
* (D) কেৱল অক্সিটচিন
উত্তৰ: (A) GnRH \to (৭ দিন পাছত) \text{PGF}_{2\alpha} \to (৪৮ ঘণ্টা পাছত) GnRH \to নিৰ্দিষ্ট সময়ত AI
ব্যাখ্যা: এই সময়োচিত কৃট্ৰিম প্ৰজনন (Timed AI) প্ৰক্ৰিয়াত গৰম নিৰীক্ষণ নকৰাকৈয়ে নিৰ্দিষ্ট দিনত ডিম্বস্ফোটন ঘটাই সফলভাৱে গাভিনী কৰোৱা হয়।
৪৪. মাইকী কুকুৰৰ (Bitch) ঋতুচক্ৰৰ কোনটো দশাত যোনিৰ এক্সফ’লিয়েটিভ চাইট’লজিত (Vaginal cytology) ৮০-৯০% কৰ্ণিফাইড বা এনিউক্লিয়েটেড চুপাৰফিচিয়েল কোষ দেখা যায়?
* (A) প্ৰ’ইষ্ট্ৰাছ
* (B) ইষ্ট্ৰাছ বা সঙ্গমৰ সময় (Estrus)
* (C) ডায়েষ্ট্ৰাছ
* (D) এনেষ্ট্ৰাছ
উত্তৰ: (B) ইষ্ট্ৰাছ বা সঙ্গমৰ সময় (Estrus)
ব্যাখ্যা: ইষ্ট্ৰজেনৰ প্ৰভাৱ সৰ্বোচ্চ হোৱাৰ বাবে যোনিৰ কোষবোৰ কেৰাটিনাইজড আৰু নিউক্লিয়াচহীন হৈ পৰে, যিয়ে প্ৰজননৰ বাবে সঠিক সময় নিৰ্দেশ কৰে।
৪৫. ঘোঁৰাৰ দেহত গৰ্ভধাৰণৰ ৯০-১০০ দিনৰ সময়ত গৰ্ভাৱস্থা নিশ্চিত কৰিবলৈ তেজত কি পৰীক্ষা কৰা হয়?
* (A) ইষ্ট্ৰন ছালফেট (Estrone sulphate)
* (B) প্ৰজেষ্টেৰন
* (C) eCG
* (D) কেলচিয়াম
উত্তৰ: (A) ইষ্ট্ৰন ছালফেট (Estrone sulphate)
ব্যাখ্যা: জীৱিত ভ্ৰূণ আৰু অমৰাই একেলগে ইষ্ট্ৰন ছালফেট উৎপাদন কৰে; ই তেজত থাকিলে ভ্ৰূণ সুস্থ অৱস্থাত থকাটো নিশ্চিত কৰে।
গোট ৪: পশু ৰোগবিজ্ঞান আৰু কলাবিজ্ঞান (Pathology & Histology)
৪৬. গৰুৰ জহৰবাদ (Blackleg) ৰোগত পেশী পচি যোৱাৰ পাছত কেনেকুৱা গোন্ধ ওলায়?
* (A) পচা কেঁহা মাখনৰ গোন্ধ (Rancid butter odour)
* (B) মিঠা ফলৰ গোন্ধ
* (C) এমোনিয়াৰ গোন্ধ
* (D) কোনো গোন্ধ নাথাকে
উত্তৰ: (A) পচা কেঁহা মাখনৰ গোন্ধ (Rancid butter odour)
ব্যাখ্যা: Clostridium chauvoei এ মাংসপেশীত বিউটাইৰিক এচিড কিণ্বন কৰে, যাৰ ফলত গেলা মাখনৰ দৰে তীব্ৰ কেঁহা গোন্ধ বাহিৰ হয়।
৪৭. কুক্কুট বা কুকুৰাৰ দেহত ভিটামিন E আৰু চেলেনিয়ামৰ অভাৱত হোৱা “মগজু কোমল হোৱা” ৰোগটোক কি বোলে?
* (A) এনচেফাল’মেলেচিয়া বা ক্ৰেজী চিক ডিজিজ (Crazy chick disease / Nutritional Encephalomalacia)
* (B) গাউট
* (C) পেৰ’চিছ
* (D) কাৰ্লড ট’ পেৰালাইচিছ
উত্তৰ: (A) এনচেফাল’মেলেচিয়া বা ক্ৰেজী চিক ডিজিজ (Crazy chick disease)
ব্যাখ্যা: কোষ আৱৰণৰ লিপিড পেৰ’ক্সিডেচনৰ বাবে চেৰিভেলামৰ ভাস্কুলাৰ ক্ষতি হয় আৰু কুকুৰাৰ পোৱালিয়ে গতিৰ ভাৰসাম্য হেৰুৱাই বলীয়াৰ দৰে কৰে।
৪৮. যক্ষ্মা (Tuberculosis) ৰোগৰ হিষ্ট’পেথ’লজিত গ্ৰেনুল’মাৰ কেন্দ্ৰস্থলত দেখা পোৱা বহু-নিউক্লিয়াছযুক্ত বিশাল কোষবোৰক কি বোলে?
* (A) লেংহান্স জেইণ্ট চেল (Langhans giant cells)
* (B) টিউটন জেইণ্ট চেল
* (C) অষ্টিঅ’ক্লাষ্ট
* (D) প্লাজমা চেল
উত্তৰ: (A) লেংহান্স জেইণ্ট চেল (Langhans giant cells)
ব্যাখ্যা: এপিথেলিয়ইড মেক্ৰ’ফেজবোৰ একত্ৰিত হৈ ঘোঁৰাৰ খুৰাৰ আকাৰত (Horseshoe pattern) নিউক্লিয়াছ সজাই লেংহান্স জেইণ্ট চেল গঠন কৰে।
৪৯. ঘোঁৰাৰ তেজ পৰীক্ষা কৰোঁতে লোহিত ৰক্তকণিকাবোৰ এটাৰ ওপৰত আনটো মুদ্ৰাৰ দৰে শাৰী পতা পৰিঘটনাক কি বোলে?
* (A) ৰৌলেক্স ফৰ্মেচন (Rouleaux formation)
* (B) এগ্লুটিনেচন
* (C) হিম’লাইচিছ
* (D) ক্ৰেনেশ্যন
উত্তৰ: (A) ৰৌলেক্স ফৰ্মেচন (Rouleaux formation)
ব্যাখ্যা: ঘোঁৰাৰ প্লাজমাত ফাইব্ৰিন’জেনৰ মাত্ৰা স্বাভাৱিকতেই বেছি হোৱা বাবে ইহঁতৰ তেজৰ স্লাইডত লোহিত ৰক্তকণিকাৰ ৰৌলেক্স গঠন অতি স্পষ্ট আৰু স্বাভাৱিক।
৫০. কুকুৰৰ সংক্ৰামক কেনাইন হেপাটাইটিছ (ICH) ৰোগত যকৃতৰ কোষে কি ধৰণৰ ইনক্লুজন বডী প্ৰদৰ্শন কৰে?
* (A) ইন্ট্ৰা-নিউক্লিয়াৰ ইনক্লুজন বডী (Intranuclear inclusion bodies / Cowdry type A)
* (B) ইন্ট্ৰা-চাইট’প্লাজমিক
* (C) নেগ্ৰি বডী
* (D) বলিঞ্জাৰ বডী
উত্তৰ: (A) ইন্ট্ৰা-নিউক্লিয়াৰ ইনক্লুজন বডী (Intranuclear inclusion bodies)
ব্যাখ্যা: কেনাইন এডিন’ভাইৰাছ-১ (CAV-1) এ যকৃতৰ হেপাট’চাইট আৰু এণ্ড’থেলিয়েল কোষৰ নিউক্লিয়াছৰ ভিতৰত ইনক্লুজন গঠন কৰে।
গোট ৫: পশু ঔষধবিজ্ঞান আৰু থেৰাপিউটিক্স (Pharmacology & Therapeutics)
৫১. গৰু-ম’হৰ দেহত বিষ আৰু প্ৰদাহ উপশমৰ বাবে ব্যৱহৃত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সুৰক্ষিত NSAID টো কি?
* (A) মেলক্সিকাম (Meloxicam)
* (B) ডাইক্ল’ফেনাক
* (C) এচপিৰিন
* (D) ফেব্ৰিচিন
উত্তৰ: (A) মেলক্সিকাম (Meloxicam)
ব্যাখ্যা: মেলক্সিকাম হৈছে নিৰ্বাচিত COX-2 অৱৰোধক, যিয়ে পাকস্থলীৰ ক্ষতি নকৰাকৈ বিষ উপশম কৰে আৰু ই শগুণৰ বাবেও ক্ষতিকাৰক নহয়।
৫২. পোহনীয়া জীৱ-জন্তুৰ অঙ্গ-সংৰোপণ বা কেঞ্চাৰ ৰোগৰ চিকিৎসাত কোনটো এণ্টিবায়’টিকৰ এণ্টি-টিউমাৰ গুণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
* (A) ডক্স’ৰুবিচিন (Doxorubicin)
* (B) পেনিসিলিন
* (C) ষ্ট্ৰেপ্ট’মাইচিন
* (D) অক্সিটেট্ৰাচাইক্লিন
উত্তৰ: (A) ডক্স’ৰুবিচিন (Doxorubicin)
ব্যাখ্যা: ডক্স’ৰুবিচিন হৈছে এটা এনথ্ৰাচাইক্লিন শ্ৰেণীৰ চাইট’টক্সিক এণ্টিবায়’টিক, যি কুকুৰৰ লিম্ফ’মা চিকিৎসাত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হয়।
৫৩. পশুৰ চকুৰ কৰ্ণিয়াত ঘাঁ বা আলচাৰ (Corneal Ulcer) হ’লে তলৰ কোনটো ঔষধ কেতিয়াও প্ৰয়োগ কৰিব নালাগে?
* (A) ক’ৰ্টিক’ষ্টেৰইড মলম (Corticosteroid eye drops)
* (B) চিপ্র’ফ্লক্সাচিন
* (C) এট্ৰ’পিন
* (D) কৃট্ৰিম চকুলো
উত্তৰ: (A) ক’ৰ্টিক’ষ্টেৰইড মলম (Corticosteroid eye drops)
ব্যাখ্যা: ষ্টেৰইডে কোলাজেনেজ এনজাইম সক্ৰিয় কৰি কৰ্ণিয়াৰ ঘাঁ দ কৰি পেলায়, যাৰ ফলত কৰ্ণিয়া ফুটা হৈ অন্ধত্ব আহিব পাৰে।
৫৪. ছাগলীৰ এনথেমেণ্টিক (কৃমিনাশক) ঔষধ প্ৰয়োগ কৰোঁতে মন কৰিবলগীয়া কথাটো কি?
* (A) ছাগলীক গৰুতকৈ দুগুণ পালি (Dose) প্ৰয়োজন হয়
* (B) আধা পালি লাগে
* (C) ছাগলীক কৃমিনাশক দিব নালাগে
* (D) একেই মাত্ৰা
উত্তৰ: (A) ছাগলীক গৰুতকৈ দুগুণ পালি (Dose) প্ৰয়োজন হয়
ব্যাখ্যা: ছাগলীৰ যকৃতৰ মেটাবলিজম অতি ক্ষিপ্ৰ হোৱা বাবে বেছিভাগ কৃমিনাশক ঔষধ (যেনে এলবেণ্ডাজল, আইভাৰমেকটিন) গৰুৰ মাত্ৰাতকৈ প্ৰায় ১.৫ ৰ পৰা ২ গুণ বেছি দিব লগা হয়।
৫৫. কুকুৰৰ কাণৰ খজুৱতি আৰু খহু (Otitis externa) চিকিৎসাত ব্যৱহৃত কাণৰ ড্ৰপসমূহত সাধাৰণতে কি উপাদানৰ মিশ্ৰণ থাকে?
* (A) এণ্টিবায়’টিক, এণ্টিফাংগেল আৰু ষ্টেৰইড (Antibiotic + Antifungal + Corticosteroid)
* (B) কেৱল নিমখ পানী
* (C) পানী আৰু এলক’হল
* (D) ডেটল
উত্তৰ: (A) এণ্টিবায়’টিক, এণ্টিফাংগেল আৰু ষ্টেৰইড
ব্যাখ্যা: কাণৰ ঘাঁত সাধাৰণতে বেক্টেৰিয়া, ভেঁকুৰ (Malassezia pachydermatis) আৰু প্ৰদাহ একেলগে থাকে বাবে এই তিনিওটাৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ হয়।
গোট ৬: পশুপালন, পুষ্টি আৰু খাদ্য ব্যৱস্থাপনা (Animal Nutrition & LPM)
৫৬. গৰু-ম’হৰ খাদ্যত অপ্ৰটিন নাইট্ৰ’জেন (Non-Protein Nitrogen / NPN) হিচাপে ইউৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰোঁতে মুঠ খাদ্য মিশ্ৰণৰ কিমান শতাংশতকৈ বেছি হ’ব নালাগে?
* (A) ১% (মুঠ খাদ্যৰ ১% বা দানা খাদ্যৰ ৩%)
* (B) ১০%
* (C) ১৫%
* (D) ৫%
উত্তৰ: (A) ১% (মুঠ খাদ্যৰ ১% বা দানা খাদ্যৰ ৩%)
ব্যাখ্যা: ইয়াতকৈ বেছি দিলে ৰুমেনত হঠাতে অতিৰিক্ত এমোনিয়া গেছ উৎপন্ন হৈ প্ৰাণীটোৰ বিষক্ৰিয়া আৰু মৃত্যু ঘটে।
৫৭. গৰু-ম’হৰ ওহাৰৰ আকাৰ ডাঙৰ আৰু বেছি গাখীৰ পোৱাৰ উদ্দেশ্যে পোৱালি জগোৱাৰ কেইসপ্তাহমান পূৰ্বে অধিক পুষ্টিকৰ দানা খুওৱা পদ্ধতিক কি বোলে?
* (A) ষ্টিমিং আপ (Steaming-up)
* (B) ফ্লাচিং
* (C) ক্ৰীপ ফিডিং
* (D) ৱিনিং
উত্তৰ: (A) ষ্টিমিং আপ (Steaming-up)
ব্যাখ্যা: প্ৰসৱৰ ২-৩ সপ্তাহ আগতে পুষ্টিকৰ খাদ্য বঢ়াই দিলে ওহাৰৰ কলা পুনৰুজ্জীৱিত হয় আৰু গাভিনীৰ শক্তি সঞ্চিত হয়।
৫৮. ব্ৰইলাৰ কুকুৰাৰ খাদ্যত “ষ্ট্ৰাইটেলিন বা এণ্টিবায়টিক গ্ৰ’থ প্ৰম’টাৰ” ব্যৱহাৰৰ মূল উদ্দেশ্য কি আছিল?
* (A) খাদ্য ৰূপান্তৰ অনুপাত (Feed Conversion Ratio / FCR) উন্নত কৰা
* (B) কণী পৰা বৃদ্ধি কৰা
* (C) পাখি সৰা বন্ধ কৰা
* (D) ওজন কমোৱা
উত্তৰ: (A) খাদ্য ৰূপান্তৰ অনুপাত (Feed Conversion Ratio / FCR) উন্নত কৰা
ব্যাখ্যা: অন্ত্ৰৰ অপকাৰী বেক্টেৰিয়া দমন কৰি পুষ্টি শোষণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ ই সহায় কৰে (বৰ্তমান এণ্টিবায়’টিক ৰেজিষ্টেন্সৰ বাবে বহু দেশত নিষিদ্ধ)।
৫৯. পোহনীয়া প্ৰাণীৰ দেহত চৰ্বি আৰু কোষৰ আৱৰণ সংৰক্ষণৰ বাবে কোন দুটা উপাদান একেলগে “ছিনাৰ্জিষ্টিক” (Synergistic) ভাৱে কাম কৰে?
* (A) ভিটামিন E আৰু চেলেনিয়াম (Vitamin E & Selenium)
* (B) ভিটামিন A আৰু জিংক
* (C) কেলচিয়াম আৰু আইৰন
* (D) ভিটামিন C আৰু তাম
উত্তৰ: (A) ভিটামিন E আৰু চেলেনিয়াম (Vitamin E & Selenium)
ব্যাখ্যা: ভিটামিন E য়ে কোষৰ আৱৰণত আৰু চেলেনিয়ামযুক্ত গ্লুটাথায়ন পেৰ’ক্সিডেজ এনজাইমে চাইট’প্লাজমত মুক্ত মূলক (Free radicals) ধ্বংস কৰি এণ্টি-অক্সিডেণ্ট সুৰক্ষা দিয়ে।
৬০. হাঁহ পালনত কুকুৰাতকৈ অধিক গুৰুত্ব দিবলগীয়া পৰিৱেশীয় দিশটো কি?
* (A) মাইক’টক্সিন বা এফ্লাটক্সিনৰ (Aflatoxin) প্ৰতি হাঁহ অতিমাত্ৰা সংবেদনশীল
* (B) হাঁহে শুকান খাদ্য খাব নোৱাৰে
* (C) হাঁহক সদায় গৰম লাগে
* (D) পানী নাপালে কণী নিদিয়ে
উত্তৰ: (A) মাইক’টক্সিন বা এফ্লাটক্সিনৰ (Aflatoxin) প্ৰতি হাঁহ অতিমাত্ৰা সংবেদনশীল
ব্যাখ্যা: ভেঁকুৰ লগা পুৰণি খাদ্য খালে হাঁহৰ যকৃত ক্ষিপ্ৰভাৱে নষ্ট হয়; কুকুৰাতকৈ হাঁহৰ দেহত এফ্লাটক্সিন বিষক্ৰিয়া বহুগুণে বেছি হয়।
গোট ৭: পশু চিকিৎসা জনস্বাস্থ্য আৰু খাদ্য স্বাস্থ্যবিধি (Public Health & Food Hygiene)
৬১. কুকুৰৰ দ্বাৰা মানুহলৈ সংক্ৰমিত হোৱা হাইডাটিড চিষ্ট (Hydatidosis) প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কুকুৰক কোনটো ঔষধ নিয়মীয়াকৈ খুৱাব লাগে?
* (A) প্ৰাজিকুৱাণ্টেল (Praziquantel)
* (B) পেনিসিলিন
* (C) ছালফা দৰৱ
* (D) পেৰাচিতামল
উত্তৰ: (A) প্ৰাজিকুৱাণ্টেল (Praziquantel)
ব্যাখ্যা: প্ৰাজিকুৱাণ্টেলে কুকুৰৰ অন্ত্ৰত থকা Echinococcus granulosus নামৰ ক্ষুদ্ৰ ফিটা কৃমি সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰে।
৬২. কণীৰ বাকলিৰ মাজেৰে প্ৰৱেশ কৰি মানুহৰ পেটৰ বিষ আৰু ফুড পইজনিং কৰা মূল বেক্টেৰিয়াটো কি?
* (A) Salmonella enteritidis
* (B) Streptococcus
* (C) Bacillus cereus
* (D) Clostridium tetani
উত্তৰ: (A) Salmonella enteritidis
ব্যাখ্যা: চেলম’নেলাই কণীৰ বাকলিৰ বিন্ধাৰে অথবা কণী গঠনৰ সময়তেই ভিতৰত সোমাই সংক্ৰমণ ঘটায়; সেয়ে কেঁচা কণী খোৱাটো বিপদজনক।
৬৩. কছাইখানাত (Abattoir) বধ কৰাৰ পূৰ্বে জীৱ-জন্তুক জিৰণি দিয়া আৰু পানী খাবলৈ দিয়াৰ (Lairage period) মূল বৈজ্ঞানিক কাৰণ কি?
* (A) মাংসপেশীত গ্লাইক’জেনৰ মাত্ৰা অক্ষুণ্ণ ৰখা যাতে Rigor mortis ত সঠিক লেকটিক এচিড (\text{pH} \approx 5.5) গঠিত হয়
* (B) ওজন বৃদ্ধি কৰা
* (C) জন্তুক শান্ত কৰা
* (D) গা ধোৱা
উত্তৰ: (A) মাংসপেশীত গ্লাইক’জেনৰ মাত্ৰা অক্ষুণ্ণ ৰখা যাতে Rigor mortis ত সঠিক লেকটিক এচিড (\text{pH} \approx 5.5) গঠিত হয়
ব্যাখ্যা: ভাগৰুৱা জন্তু বধ কৰিলে মাংসত লেকটিক এচিড নহয় আৰু মাংস সোনকালে পচি ক’লা পৰে (DFD meat – Dark, Firm, Dry)।
৬৪. দুগ্ধ পামত গাখীৰ খিৰোৱাৰ পাছতেই ওহাৰৰ বাটবোৰ বীজাণুনাশক তৰলত ডুবাই দিয়া প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
* (A) টিট ডিপিং (Teat Dipping / Post-milking teat dip)
* (B) ষ্ট্ৰিপিং
* (C) ৱাছিং
* (D) ব্ৰাছিং
উত্তৰ: (A) টিট ডিপিং (Teat Dipping / Post-milking teat dip)
ব্যাখ্যা: গাখীৰ খিৰোৱাৰ পাছত বাটৰ বিন্ধাটো প্ৰায় ৩০ মিনিট খোলা থাকে; ০.৫% আয়’ডিন বা ক্ল’ৰহেক্সিডিনত বাট ডুবাই দিলে পৰিৱেশৰ পৰা মেষ্টাইটিছৰ বীজাণু সোমাব নোৱাৰে।
৬৫. পোহনীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা মানুহলৈ সংক্ৰমিত হোৱা লেপ্ট’স্পাইৰ’ছিছ (Leptospirosis) ৰোগৰ বীজাণু প্ৰধানকৈ কিহৰ দ্বাৰা বিয়পে?
* (A) আক্ৰান্ত এন্দুৰ বা জন্তুৰ প্ৰস্ৰাৱেৰে দূষিত পানী আৰু খাদ্যৰ দ্বাৰা
* (B) মহে কামোৰাৰ ফলত
* (C) বায়ুৰ দ্বাৰা
* (D) চুলিৰ সংস্পৰ্শত
উত্তৰ: (A) আক্ৰান্ত এন্দুৰ বা জন্তুৰ প্ৰস্ৰাৱেৰে দূষিত পানী আৰু খাদ্যৰ দ্বাৰা
ব্যাখ্যা: Leptospira interrogans বেক্টেৰিয়া ছালৰ সৰু কটা-ছিঙা বা শ্লেষ্মা আৱৰণেৰে শৰীৰত সোমাই যকৃত আৰু বৃক্ক ধ্বংস কৰে (Weil’s disease)।
গোট ৮: পশু বংশগতি, প্ৰজনন আৰু নীতিগত আইন (Genetics, Breeding & Jurisprudence)
৬৬. এটা মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট চৰিত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি একাধিক প্ৰজন্ম ধৰি কৰা নিৰ্বাচন পদ্ধতিক কি বোলে?
* (A) টেণ্ডেম নিৰ্বাচন (Tandem selection)
* (B) ইনডেক্স নিৰ্বাচন
* (C) মুক্ত নিৰ্বাচন
* (D) সমান্তৰাল নিৰ্বাচন
উত্তৰ: (A) টেণ্ডেম নিৰ্বাচন (Tandem selection)
ব্যাখ্যা: টেণ্ডেম পদ্ধতিত প্ৰথমে এটা চৰিত্ৰ (যেনে গাখীৰ উৎপাদন) উন্নত কৰি লৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আন এটা চৰিত্ৰত (যেনে গাখীৰৰ চৰ্বি) গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৬৭. অসমত থলুৱা গৰুৰ সৈতে সংকৰ প্ৰজননৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বিদেশী দুগ্ধজাত গাইৰ শুক্ৰাণু সাধাৰণতে কি জাতৰ হয়?
* (A) জাৰ্চি আৰু হলষ্টিন ফ্ৰিজিয়ান (Jersey & Holstein Friesian / HF)
* (B) ব্ৰাহ্মণ
* (C) বিয়েৰ
* (D) হেয়াৰফ’ৰ্ড
উত্তৰ: (A) জাৰ্চি আৰু হলষ্টিন ফ্ৰিজিয়ান (Jersey & Holstein Friesian / HF)
ব্যাখ্যা: অসমৰ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবে জাৰ্চি সংকৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত আৰু উপত্যকাৰ ব্যৱসায়িক পামসমূহৰ বাবে HF সংকৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৬৮. ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কীয় পশুৰ মাজত (যেনে পিতা-কন্যা বা ভাই-ভনী) প্ৰজনন কৰোৱালে (Close Inbreeding) পামখনত কি বিসংগতি দেখা দিয়ে?
* (A) ইনব্ৰীডিং ডিপ্রেশ্যন (Inbreeding depression – উৎপাদন আৰু প্ৰজনন ক্ষমতা হ্ৰাস)
* (B) হাইব্ৰিড ভিগৰ
* (C) উৎপাদন বৃদ্ধি
* (D) ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি
উত্তৰ: (A) ইনব্ৰীডিং ডিপ্রেশ্যন (Inbreeding depression)
ব্যাখ্যা: নিবিড় প্ৰজননৰ ফলত ক্ষতিকাৰক অপ্ৰকট (Recessive) জিনবোৰ প্ৰকাশ পায় আৰু জীৱনশক্তি হ্ৰাস পায়।
৬৯. আদালতত বা বীমা দাবীৰ সময়ত জন্তুৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি কি?
* (A) দাঁতৰ গঠন আৰু ক্ষয় নিৰীক্ষণ (Dentition)
* (B) শিংৰ আঙুঠি চাই
* (C) ওজন জুখি
* (D) নোমৰ ৰং চাই
উত্তৰ: (A) দাঁতৰ গঠন আৰু ক্ষয় নিৰীক্ষণ (Dentition)
ব্যাখ্যা: সম্মুখৰ ইনচাইজৰ দাঁত গজা আৰু ক্ষয় যোৱাৰ নিৰ্দিষ্ট বয়স থাকে (যেনে গৰুৰ ২ বছৰত প্ৰথম এযোৰ স্থায়ী দাঁত ওলায়)।
৭০. ভাৰতত গৰু আৰু অন্যান্য পশুধনক ৰেলযোগে বা ট্ৰাকেৰে কঢ়িয়াই নিয়াৰ সময়ত কিমান সময়ৰ মূৰে মূৰে পানী আৰু জিৰণি দিয়াটো নিয়ম?
* (A) প্ৰতি ১২ ঘণ্টাত এবাৰকৈ খাদ্য আৰু পানী যোগান ধৰিব লাগে (প্ৰতি ২৪ ঘণ্টাত বাধ্যতামূলক জিৰণি)
* (B) কোনো জিৰণি নালাগে
* (C) ৩ দিনৰ মূৰত
* (D) কেৱল যাত্ৰাৰ অন্তত
উত্তৰ: (A) প্ৰতি ১২ ঘণ্টাত এবাৰকৈ খাদ্য আৰু পানী যোগান ধৰিব লাগে
ব্যাখ্যা: Transport of Animals Rules, 1978 অনুসৰি জীৱ-জন্তুক কঢ়িয়াওঁতে খাদ্য, পানী আৰু স্থানৰ বৈজ্ঞানিক মাপকাঠি মানি চলাটো আইনগতভাৱে বাধ্যতামূলক।