AHSEC দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ একাদশ অধ্যায় বিকিৰণ আৰু পদাৰ্থৰ দ্বৈত প্ৰকৃতি (Dual Nature of Radiation and Matter)-ৰ পৰা HS Final Exam-ৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ 30 টা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) আৰু ইয়াৰ শুদ্ধ উত্তৰসমূহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

---

অধ্যায় ১১: বিকিৰণ আৰু পদাৰ্থৰ দ্বৈত প্ৰকৃতি (৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ)

১/ পোহৰ-বিদ্যুৎ ক্ৰিয়া (Photoelectric Effect) সৰ্বপ্ৰথম কোনে পৰীক্ষামূলকভাৱে পৰ্যৱেক্ষণ কৰিছিল?
(a) এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন
(b) হেনৰী হাৰ্টজ
(c) মেক্স প্লাংক
(d) লুই ডি ব্ৰগলি
উত্তৰ: (b) হেনৰী হাৰ্টজ

২/ পোহৰ-বিদ্যুৎ ক্ৰিয়াৰ সফল বাখ্যা আগবঢ়োৱাৰ বাবে কাক নোবেল বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল?
(a) হিলৰ্ড আৰু লেনিন
(b) এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন
(c) নীলছ ব’ৰ
(d) জে জে থমছন
উত্তৰ: (b) এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন (Albert Einstein)

৩/ ধাতুৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ইলেক্ট্ৰন মুক্ত কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা নূন্যতম শক্তিক কি বোলা হয়?
(a) গতিশক্তি
(b) স্থিতি শক্তি
(c) কাৰ্য ফলন
(d) আয়নন বিভৱ
উত্তৰ: (c) কাৰ্য ফলন ($Work Function, \phi_0$)

৪/ কাৰ্য ফলনৰ (Work Function) ব্যৱহাৰিক একক কি?
(a) জুল (Joule)
(b) ৱাট (Watt)
(c) ইলেক্ট্ৰন-ভল্ট ($electron-volt, \text{eV}$)
(d) ভল্ট
উত্তৰ: (c) ইলেক্ট্ৰন-ভল্ট $(electron-volt, \text{eV})$(টোকা: $1 \text{ eV} = 1.6 \times 10^{-19} \text{ J})$

৫/ ১ ইলেক্ট্ৰন-ভল্ট ($1\text{ eV}$) জুল এককত কিমানৰ সৈতে সমান?
(a) $1.6 \times 10^{-19} \text{ J}$
(b) $6.63 \times 10^{-34} \text{ J}$
(c) $9.1 \times 10^{-31} \text{ J}$
(d) $3 \times 10^8 \text{ J}$
উত্তৰ: (a) $1.6 \times 10^{-19} \text{ J}$

---

৬/ পোহৰ-বিদ্যুৎ নিঃসৰণ হ’বলৈ আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক তলৰ কোনটোকৈ বেছি হ’ব লাগিব?
(a) সৰ্বোচ্চ কম্পনাংক
(b) আৰম্ভণি কম্পনাংক বা দেহলী কম্পনাংক
(c) অনুনীতি কম্পনাংক
(d) শূন্য কম্পনাংক
উত্তৰ: (b) আৰম্ভণি কম্পনাংক বা দেহলী কম্পনাংক ($Threshold Frequency, \nu_0$)

৭/ পোহৰ-বিদ্যুৎ ধাৰা বা সোঁত (Photoelectric current) তলৰ কোনটোৰ সৈতে পোনপটিয়াকৈ সমানুপাতিক?
(a) আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক (Frequency)
(b) আপতিত পোহৰৰ তীব্ৰতা (Intensity)
(c) ধাতুৰ কাৰ্য ফলন
(d) ইলেক্ট্ৰনৰ ভৰ
উত্তৰ: (b) আপতিত পোহৰৰ তীব্ৰতা (Intensity)

৮/ নিৰোধক বিভৱ বা স্তব্ধকাৰী বিভৱে ($Stopping Potential, V_0$) ইলেক্ট্ৰনৰ কিহৰ জোখ দিয়ে?
(a) সৰ্বোচ্চ স্থিতি শক্তি
(b) সৰ্বোচ্চ গতিশক্তি ($Maximum Kinetic Energy, K_{max}$)
(c) গড় বেগ
(d) আধানৰ পৰিমাণ
উত্তৰ: (b) সৰ্বোচ্চ গতিশক্তি ($Maximum Kinetic Energy, K_{max}$)(যিহেতু $K_{max} = eV_0$)

৯/ মুক্ত হোৱা ফটো-ইলেক্ট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ গতিশক্তি তলৰ কোনটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
(a) আপতিত পোহৰৰ তীব্ৰতা (Intensity)
(b) আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক (Frequency) আৰু ধাতুৰ প্ৰকৃতি
(c) পোহৰ আপতিত হোৱা সময়ৰ ওপৰত
(d) এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক (Frequency) আৰু ধাতুৰ প্ৰকৃতি(তীব্ৰতাৰ ওপৰত গতিশক্তি নিৰ্ভৰ নকৰে)

১০/ আইনষ্টাইনৰ পোহৰ-বিদ্যুৎ সমীকৰণটো হ’ল—
(a) $h\nu = \phi_0 + K_{max}$
(b) $K_{max} = h\nu – h\nu_0$
(c) $eV_0 = h\nu – \phi_0$
(d) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ
উত্তৰ: (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ

---

১১/ আইনষ্টাইনৰ মতে পোহৰ শক্তিৰ সৰু সৰু টোপোলা বা পেকেট হিচাপে প্ৰসাৰিত হয়, এই পেকেটবোৰক কি বোলা হয়?
(a) ইলেক্ট্ৰন
(b) প্ৰট’ন
(c) ফ’টন
(d) পজিট্ৰন
উত্তৰ: (c) ফ’টন (Photon)

১২/ এটা ফ’টনৰ শক্তি (E) ৰ সূত্ৰ হ’ল—
(a) $E = h\nu$
(b) $E = \frac{hc}{\lambda}$
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ
(d) E = mc
উত্তৰ: (c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ(য‘ত h প্লাংকৰ স্থিৰাংক)

১৩/ শূন্য মাধ্যমত গতি কৰি থকা এটা ফ’টনৰ সুস্থিৰ ভৰ (Rest mass) কিমান?
(a) $9.1 \times 10^{-31} \text{ kg}$
(b) অসীম
(c) শূন্য
(d) $1.67 \times 10^{-27} \text{ kg}$
উত্তৰ: (c) শূন্য(ফ‘টন কেতিয়াও সুস্থিৰ অৱস্থাত নাথাকে)

১৪/ প্লাংকৰ স্থিৰাংকৰ (Planck’s Constant, h) মান কিমান?
(a) $6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$
(b) $6.63 \times 10^{-34} \text{ J/s}$
(c) $3 \times 10^8 \text{ m/s}$
(d) $1.6 \times 10^{-19} \text{ J s}$
উত্তৰ: (a) $6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$

১৫/ এটা ফ’টনৰ ৰৈখিক ভৰবেগ (p) তলৰ কোনটো সূত্ৰই বুজায়?
(a) $p = \frac{h}{\lambda}$
(b) $p = \frac{E}{c}$
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ
(d) $p = h\nu$
উত্তৰ: (c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ

---

১৬/ পদাৰ্থৰ তৰংগ প্ৰকৃতি বা দ্বৈত প্ৰকৃতিৰ ধাৰণা (Dual nature of matter) কোনে আগবঢ়াইছিল?
(a) হাইগেনচ
(b) লুই ডি ব্ৰগলি
(c) মেক্স ৱেল
(d) থমছন
উত্তৰ: (b) লুই ডি ব্ৰগলি (Louis de Broglie)

১৭/ ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ (de Broglie Wavelength, $\lambda$) সূত্ৰটো হ’ল—
(a) $\lambda = \frac{h}{p}$
(b) $\lambda = \frac{h}{mv}$
(c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ
(d) $\lambda = \frac{p}{h}$
উত্তৰ: (c) (a) আৰু (b) দুয়োটাই শুদ্ধ

১৮/ এটা গতিশীল কণাৰ গতিশক্তি (K) হ’লে ইয়াৰ ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্য হ’ব—
(a) $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$
(b) $\lambda = \frac{h}{2mK}$
(c) $\lambda = \frac{\sqrt{2mK}}{h}$
(d) $\lambda = \frac{h}{\sqrt{mK}}$
উত্তৰ: (a) $\lambda = \frac{h}{\sqrt{2mK}}$

১৯/ V ভল্ট বিভৱভেদৰ দ্বাৰা ত্বৰান্বিত কৰা এটা ইলেক্ট্ৰনৰ ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ চুটি সূত্ৰটো হ’ল—
(a) $\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \text{ Å}$ (বা $\text{nm}$ ত $\frac{1.227}{\sqrt{V}})$
(b) $\lambda = \frac{1.227}{V} \text{ nm}$
(c) $\lambda = 12.27 \sqrt{V} \text{ nm}$
(d)$\lambda = 0$
উত্তৰ: (a)$\lambda = \frac{12.27}{\sqrt{V}} \text{ Å}$

২০/ পোহৰ-বিদ্যুৎ ক্ৰিয়াই পোহৰৰ কোনটো প্ৰকৃতিক সমৰ্থন কৰে?
(a) তৰংগ প্ৰকৃতি (Wave nature)
(b) কণা প্ৰকৃতি (Particle nature)
(c) অনুদৈৰ্ঘ্য প্ৰকৃতি
(d) এটাও নহয়
উত্তৰ: (b) কণা প্ৰকৃতি (Particle nature) (টোকা: ব্যতিচাৰ আৰু অপবৰ্তনে তৰংগ প্ৰকৃতি বুজায়)

---

২১/ তলৰ কোনটো পৰীক্ষাই ইলেক্ট্ৰনৰ তৰংগ প্ৰকৃতি (Wave nature of electron) প্ৰমাণ কৰিছিল?
(a) হাৰ্টজৰ পৰীক্ষা
(b) ডেভিছন-গাৰ্মাৰৰ পৰীক্ষা
(c) মিলিকানৰ তেল বিন্দু পৰীক্ষা
(d) থমছনৰ পৰীক্ষা
উত্তৰ: (b) ডেভিছন-গাৰ্মাৰৰ পৰীক্ষা (Davisson-Germer Experiment)

২২/ যদি আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক দুগুণ কৰা হয়, তেন্তে ফটো-ইলেক্ট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ গতিশক্তি কি হ’ব?
(a) দুগুণ হ’ব
(b) আধা হ’ব
(c) দুগুণতকৈ বেছি হ’ব
(d) অপৰিৱৰ্তিত থাকিব
উত্তৰ: (c) দুগুণতকৈ বেছি হ’ব $(K_{max} = h\nu – \phi_0$ ) অনুসৰি কাৰ্য ফলন স্থিৰ থকা বাবে)

২৩/ তলৰ কোনবিধ ধাতুৰ কাৰ্য ফলন (Work function) আটাইতকৈ কম, যাৰ বাবে ই পোহৰৰ প্ৰতি অতি সংৱেধনশীল?
(a) প্লেটিনাম
(b) তাম
(c) চিজিয়াম
(d) লোহা
উত্তৰ: (c) চিজিয়াম (Cesium) (প্ৰায় ২.১৪ eV, ই ক্ষাৰ ধাতু)

২৪/ তলৰ কোনবিধ ধাতুৰ কাৰ্য ফলন আটাইতকৈ বেছি?
(a) ছ’ডিয়াম
(b) পটাছিয়াম
(c) প্লেটিনাম
(d) কেলচিয়াম
উত্তৰ: (c) প্লেটিনাম (Platinum)(প্ৰায় ৫.৬৫ eV)

২৫/ নিৰোধক বিভৱ বা স্তব্ধকাৰী বিভৱ ($V_0$) আৰু আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংক ($\nu$) ৰ লেখচিত্ৰডালৰ (Graph) নতি বা ঢাল (Slope) কিহৰ সমান?
(a) h
(b) $\frac{h}{e}$
(c) $\frac{e}{h}$
(d) $\phi_0$
উত্তৰ: (b) $\frac{h}{e}$

---

২৬/ ফটো-ইলেক্ট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ গতিশক্তি আৰু আপতিত পোহৰৰ কম্পনাংকৰ লেখচিত্ৰডালৰ (Graph) নতি বা ঢাল (Slope) কিহৰ সমান?
(a) ইলেক্ট্ৰনৰ আধান (e)
(b) প্লাংকৰ স্থিৰাংক (h)
(c) কাৰ্য ফলন $(\phi_0)$
(d) নিৰোধক বিভৱ
উত্তৰ: (b) প্লাংকৰ স্থিৰাংক (h)

২৭/ যদি এটা ইলেক্ট্ৰন আৰু এটা প্ৰট’নৰ ভৰবেগ (Momentum) সমান হয়, তেন্তে কাৰ ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্য বেছি হ’ব?
(a) ইলেক্ট্ৰনৰ
(b) প্ৰট’নৰ
(c) দুয়োৰে তৰংগদৈৰ্ঘ্য সমান হ’ব
(d) ই সিহঁতৰ আধানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব
উত্তৰ: (c) দুয়োৰে তৰংগদৈৰ্ঘ্য সমান হ’ব (যিহেতু $\lambda = \frac{h}{p},$ গতিকে ভৰবেগ সমান হ‘লে তৰংগদৈৰ্ঘ্যও সমান হয়)

২৮/ যদি এটা ইলেক্ট্ৰন আৰু এটা প্ৰট’নৰ গতিশক্তি (Kinetic Energy) সমান হয়, তেন্তে কাৰ ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্য বেছি হ’ব?
(a) ইলেক্ট্ৰনৰ
(b) প্ৰট’নৰ
(c) দুয়োৰে সমান হ’ব
(d) ভৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে
উত্তৰ: (a) ইলেক্ট্ৰনৰ (যিহেতু $\lambda \propto \frac{1}{\sqrt{m}},$ইলেক্ট্ৰনৰ ভৰ কম বাবে ইয়াৰ তৰংগদৈৰ্ঘ্য বেছি হ‘ব)

২৯/ পোহৰ-বিদ্যুৎ কোষ বা ফটোচেল (Photoelectric cell) তলৰ কোনটো নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে?
(a) পোহৰৰ অপবৰ্তন
(b) পোহৰ-বিদ্যুৎ ক্ৰিয়া
(c) এক্স-ৰে উৎপাদন
(d) ৰমন প্ৰভাৱ
উত্তৰ: (b) পোহৰ-বিদ্যুৎ ক্ৰিয়া (Photoelectric effect)

৩০/ তলৰ কোনটো ধৰ্ম ফ’টনৰ বাবে প্ৰযোজ্য নহয়?
(a) ই বিদ্যুৎ নিৰপেক্ষ বা আধানহীন।
(b) ইয়াৰ শক্তি কম্পনাংকৰ সমানুপাতিক।
(c) ই বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ দ্বাৰা বিক্ষেপিত হয়।
(d) এখন পৃষ্ঠত আপতিত হ’লে ই চাপ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে।
উত্তৰ: (c) ই বিদ্যুৎ ক্ষেত্ৰৰ দ্বাৰা বিক্ষেপিত হয়।(অশুদ্ধ কথা, কাৰণ ফ’টন আধানহীন বাবে কোনো ক্ষেত্ৰই ইয়াক বিক্ষেপিত কৰিব নোৱাৰে)

---

পৰীক্ষাৰ চুটি গাইড: এই অধ্যায়ৰ পৰা আইনষ্টাইনৰ পোহৰ-বিদ্যুৎ সমীকৰণৰ বাখ্যা, ডি ব্ৰগলি তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ গাণিতিক অংক $(\lambda = \frac{h}{mv})$ আৰু ফটো-ইলেক্ট্ৰিক ক্ৰিয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ ফাইনাল পৰীক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।