অধ্যায় ৪: গতিৰ সূত্ৰসমূহ (Laws of Motion)

১. পদাৰ্থৰ জড়তা (Inertia) তলৰ কোনটো ৰাশিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
(ক) বেগ
(খ) ভৰ
(গ) ত্বৰণ
(ঘ) আয়তন
উত্তৰ: (খ) ভৰ (Mass)

২. নিউটনৰ গতিৰ প্ৰথম সূত্ৰটোৱে কিহৰ ধাৰণা দিয়ে?
(ক) বল আৰু জড়তা
(খ) কাৰ্য
(গ) শক্তি
(ঘ) ভৰবেগ
উত্তৰ: (ক) বল আৰু জড়তা

৩. চলি থকা বাছ এখন হঠাৎ ৰৈ দিলে যাত্ৰীসকল আগফালৈ হালি পৰে। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল—
(ক) স্থিতি জড়তা
(খ) গতি জড়তা
(গ) দিশ জড়তা
(ঘ) মহাকৰ্ষণ বল
উত্তৰ: (খ) গতি জড়তা (Inertia of motion)

৪. বলৰ গুণগত সংজ্ঞা (Qualitative definition) নিউটনৰ কোনটো সূত্ৰৰ পৰা পোৱা যায়?
(ক) প্ৰথম সূত্ৰ
(খ) দ্বিতীয় সূত্ৰ
(গ) তৃতীয় সূত্ৰ
(ঘ) মহাকৰ্ষণ সূত্ৰ
উত্তৰ: (ক) প্ৰথম সূত্ৰ

৫. ভৰবেগ (Momentum) ৰ মাত্ৰীয় সংকেত তলৰ কোনটো?
(ক) $[M L T^{-1}]$
(খ) $[M L T^{-2}]$
(গ) $[M L^2 T^{-2}]$
(ঘ) $[M L^{-1} T^{-1}]$
উত্তৰ: (ক) $[M L T^{-1}]$

৬. নিউটনৰ গতিৰ দ্বিতীয় সূত্ৰৰ গাণিতিক ৰূপটো হ’ল—
(ক) F = mv
(খ) F = ma
(গ) F = m/a
(ঘ) F = $dM/dt$
উত্তৰ: (খ) F = ma (যেতিয়া ভৰ ধ্ৰুৱক থাকে)

৭. বলৰ পৰিমাণ বা জোখ নিউটনৰ কোনটো সূত্ৰৰ পৰা পোৱা যায়?
(ক) প্ৰথম সূত্ৰ
(খ) দ্বিতীয় সূত্ৰ
(গ) তৃতীয় সূত্ৰ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) দ্বিতীয় সূত্ৰ

৮. ১ নিউটন (1 N) বল কিমান ডাইন (dyne) ৰ সমান?
(ক) $১০^৩$ডাইন
(খ)$১০^৫$ ডাইন
(গ) $১০^৭$ডাইন
(ঘ) $১০^{-৫}$ডাইন
উত্তৰ: (খ) $১০^৫$ ডাইন

৯. ক্ৰিয়া আৰু প্ৰতিক্ৰিয়া বল (Action and Reaction forces)—
(ক) একেটা বস্তুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰে
(খ) বেলেগ বেলেগ বস্তুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰে
(গ) পৰস্পৰক সমূলি নষ্ট কৰে
(ঘ) সমান নহয়
উত্তৰ: (খ) বেলেগ বেলেগ বস্তুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰে

১০. বন্দুকৰ পৰা গুলী ফুটালে বন্দুকটো পিছফালে ঠেলা খাই আহে (Recoil)। ইয়াৰ কাৰণ—
(ক) ভৰবেগৰ সংৰক্ষণ সূত্ৰ
(খ) নিউটনৰ তৃতীয় সূত্ৰ
(গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা
(ঘ) কেৱল শক্তিৰ সংৰক্ষণ
উত্তৰ: (গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা

১১. এটা অতি কম সময়ৰ বাবে ক্ৰিয়া কৰা বৃহৎ বলক কি বোলা হয়?
(ক) ঘৰ্ষণ বল
(খ) ঘাত বল
(গ) অভিকেন্দ্ৰ বল
(ঘ) স্পৰ্শ বল
উত্তৰ: (খ) ঘাত বল (Impulsive force)

১২. বলৰ ঘাত (Impulse) তলৰ কোনটো ৰাশিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সমান?
(ক) বেগ
(খ) ত্বৰণ
(গ) ভৰবেগ
(ঘ) গতিশক্তি
উত্তৰ: (গ) ভৰবেগ (Change in momentum)

১৩. কোনো বাহ্যিক বল প্ৰয়োগ নকৰিলে এটা তন্ত্ৰৰ (System) মুঠ ৰৈখিক ভৰবেগ—
(ক) বৃদ্ধি পায়
(খ) হ্ৰাস পায়
(গ) সংৰক্ষিত হৈ থাকে
(ঘ) শূন্য হয়
উত্তৰ: (গ) সংৰক্ষিত হৈ থাকে (Constant)

১৪. ঘৰ্ষণ বল (Frictional force) সদায় বস্তুৰ গতিৰ—
(ক) একে দিশত ক্ৰিয়া কৰে
(খ) বিপৰীত দিশত ক্ৰিয়া কৰে
(গ) লম্ব দিশত ক্ৰিয়া কৰে
(ঘ) কোনো নিৰ্দিষ্ট দিশ নাথাকে
উত্তৰ: (খ) বিপৰীত দিশত ক্ৰিয়া কৰে

১৫. তলৰ কোনটো ঘৰ্ষণ বলৰ মান আটাইতকৈ বেছি?
(ক) স্থৈতিক ঘৰ্ষণ (Static friction)
(খ) সীমাৱৰ্তী ঘৰ্ষণ (Limiting friction)
(গ) গতিজ ঘৰ্ষণ (Kinetic friction)
(ঘ) আবৰ্তন ঘৰ্ষণ (Rolling friction)
উত্তৰ: (খ) সীমাৱৰ্তী ঘৰ্ষণ (Limiting friction)

১৬. ঘৰ্ষণ গুণাংক ($\mu$) ৰ একক কি?
(ক) নিউটন
(খ) মিটাৰ/চেকেণ্ড
(গ) ই এক এককহীন আৰু মাত্ৰাহীন ৰাশি
(ঘ) কেজি-মিটাৰ
উত্তৰ: (গ) ই এক এককহীন আৰু মাত্ৰাহীন ৰাশি

১৭. তলৰ কোনটো পদ্ধতিৰে ঘৰ্ষণ হ্ৰাস কৰিব নোৱাৰি?
(ক) লুব্ৰিকেণ্ট বা পিছল তেল ব্যৱহাৰ কৰি
(খ) বল-বেয়াৰিং ব্যৱহাৰ কৰি
(গ) স্পৰ্শতলখন অধিক খহটা কৰি
(ঘ) তলখন মসৃণ কৰি
উত্তৰ: (গ) স্পৰ্শতলখন অধিক খহটা কৰি

১৮. এটা ৰকেট উড্ডয়নৰ মূল নীতিটো কিহৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত?
(ক) ভৰ সংৰক্ষণ
(খ) শক্তি সংৰক্ষণ
(গ) ৰৈখিক ভৰবেগৰ সংৰক্ষণ
(ঘ) কৌণিক ভৰবেগৰ সংৰক্ষণ
উত্তৰ: (গ) ৰৈখিক ভৰবেগৰ সংৰক্ষণ (Conservation of linear momentum)

১৯. এখন বৃত্তাকাৰ পথত গাড়ী এখনে সুৰক্ষিতভাৱে ঘূৰিবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা অভিকেন্দ্ৰ বল যোগান ধৰে—
(ক) মহাকৰ্ষণ বলে
(খ) টায়াৰ আৰু ৰাস্তাৰ মাজৰ ঘৰ্ষণ বলে
(গ) বায়ুৰ প্ৰতিৰোধে
(ঘ) ওজন বলে
উত্তৰ: (খ) টায়াৰ আৰু ৰাস্তাৰ মাজৰ ঘৰ্ষণ বলে

২০. ৰাস্তাৰ বেংকিং (Banking of roads) কিহৰ বাবে কৰা হয়?
(ক) ৰাস্তাটো ধুনীয়া দেখাবৰ বাবে
(খ) পিছলি যোৱা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ
(গ) ৰাস্তাৰ পানী ওলাই যাবলৈ
(ঘ) ঘৰ্ষণ বল সম্পূৰ্ণ শূন্য কৰিবলৈ
উত্তৰ: (খ) তীব্ৰ বেগত যোৱা গাড়ী পিছলি যোৱা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ

২১. লিফ্ট এখন ত্বৰিত হৈ ওপৰলৈ উঠিলে লিফ্টৰ ভিতৰত থকা মানুহ এজনৰ আপাত ওজন (Apparent weight)—
(ক) প্ৰকৃত ওজনতকৈ বেছি হয়
(খ) প্ৰকৃত ওজনতকৈ কম হয়
(গ) অপৰিৱৰ্তিত থাকে
(ঘ) শূন্য হয়
উত্তৰ: (ক) প্ৰকৃত ওজনতকৈ বেছি হয় [ W = m(g+a) ]

২২. লিফ্ট এখন মুক্তভাৱে তললৈ পৰিলে (কেবল ছিগি গ’লে) ভিতৰৰ যাত্ৰীজনৰ ওজন হ’ব—
(ক) দুগুণ
(খ) আধা
(গ) শূন্য
(ঘ) অপৰিৱৰ্তিত
উত্তৰ: (গ) শূন্য (Weightlessness)

২৩. অনা-জড়ত্বীয় প্ৰণালীত (Non-inertial frame) ব্যৱহাৰ কৰা কাল্পনিক বলটোক কি বোলা হয়?
(ক) ঘাত বল
(খ) অপকেন্দ্ৰ বল
(ग) স্পৰ্শ বল
(ঘ) নিউটনীয় বল
উত্তৰ: (খ) ছদ্ম বল বা অপকেন্দ্ৰ বল (Pseudo force)

২৪. কোনো বস্তুৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা লব্ধি বল শূন্য হ’লে, বস্তুটো—
(ক) স্থিৰ অৱস্থাত থাকিব
(খ) সুষম বেগেৰে গতি কৰি থাকিব
(গ) (ক) অথবা (খ) দুয়োটাই হ’ব পাৰে
(ঘ) ত্বৰিত গতিত থাকিব
উত্তৰ: (গ) (ক) অথবা (খ) দুয়োটাই হ’ব পাৰে

২৫. ৫ কেজি ভৰৰ বস্তু এটাৰ ওপৰত ২০ নিউটন বল প্ৰয়োগ কৰিলে উৎপন্ন হোৱা ত্বৰণ কিমান হ’ব?
(ক) $৪\ m/s^2$
(খ) $১০০\ m/s^2$
(গ) $০.২৫\ m/s^2$
(ঘ) $১০\ m/s^2$
উত্তৰ: (ক) $৪\ m/s^2 [ a = F/m = ২০/৫ ]$

২৬. ঘোঁৰাই গাড়ী টানি লৈ যাওঁতে ঘোঁৰাঙোৱে আগবাঢ়ি যাবলৈ বল ক’ত প্ৰয়োগ কৰে?
(ক) গাড়ীখনৰ ওপৰত
(খ) মাতিৰ ওপৰত পিছফালে
(গ) নিজৰ ওপৰত
(ঘ) বায়ুৰ ওপৰত
উত্তৰ: (খ) মাতিৰ ওপৰত পিছফালে (মাটিৰ প্ৰতিক্ৰিয়া বলে ঘোঁৰাজনক আগলৈ ঠেলে)

২৭. ক্ৰিকেট খেলুৱৈ এজনে কেচ ধৰোঁতে হাতখন পিছলৈ টানি আনে, কিয়নো—
(ক) ই বলৰ ক্ৰিয়াকাল বৃদ্ধি কৰি ঘাত বল কমায়
(খ) ই বল ক্ষিপ্ৰ কৰে
(গ) কেচটো সহজ হয়
(ঘ) জড়তা বৃদ্ধি কৰে
উত্তৰ: (ক) ই বলৰ ক্ৰিয়াকাল বৃদ্ধি কৰি ঘাত বল কমায় (হাতত আঘাত কমকৈ লাগে)

২৮. আবৰ্তন ঘৰ্ষণ (Rolling friction) ৰ মান পিছলি যোৱা ঘৰ্ষণ (Sliding friction) তকৈ—
(ক) বহুত বেছি
(খ) বহুত কম
(গ) সমান
(ঘ) আধা
উত্তৰ: (খ) বহুত কম (সেইবাবেই চকা ব্যৱহাৰ কৰা হয়)

২৯. ঘৰ্ষণ কোনটো কোণৰ স্পৰ্শজ্যা (Tangent) ৰ সমান?
(ক) ঘৰ্ষণ কোণ
(খ) প্ৰক্ষেপ কোণ
(গ) ক্ৰান্তি কোণ
(ঘ) সমতল কোণ
উত্তৰ: (ক) ঘৰ্ষণ কোণ ($\mu = \tan\theta$ ) (Angle of friction)

৩০. নিউটনৰ গতিৰ কোনটো সূত্ৰক প্ৰকৃততে গতিৰ আটাইতকৈ মৌলিক সূত্ৰ বুলি কোৱা হয়, য’ত বাকী দুয়োটা সূত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকে?
(ক) প্ৰথম সূত্ৰ
(খ) দ্বিতীয় সূত্ৰ
(গ) তৃতীয় সূত্ৰ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) দ্বিতীয় সূত্ৰ