---

অধ্যায় ১৮ : বৰ্জিত পানীৰ ব্যৱস্থাপনা — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. ঘৰ, উদ্যোগ, চিকিৎসালয় আৰু কাৰখানা আদিৰ পৰা ওলাই যোৱা লেতেৰা বা ব্যৱহৃত পানীভাগক কি বোলে?
(ক) বিশুদ্ধ পানী
(খ) বৰ্জিত পানী
(গ) ভূগৰ্ভস্থ পানী
(ঘ) খনিজ পানী
উত্তৰ: (খ) বৰ্জিত পানী (Wastewater)

২. বৰ্জিত জুলীয়া আৱৰ্জনা বা নলা-নৰ্দমাৰে বৈ যোৱা লেতেৰা পানীভাগক একেলগে কি বুলি জনা যায়?
(ক) ভূজল
(খ) পংক
(গ) প্লাজমা
(ঘ) আস্ৰাৱণ
উত্তৰ: (খ) পংক বা চুয়েজ (Sewage)

৩. চুয়েজ বা বৰ্জিত পানীত থকা ক্ষতিকাৰক উপাদান বা অশুচিতাসমূহক কি বোলা হয়?
(ক) সাৰ
(খ) অপদ্ৰৱ বা প্ৰদূষক
(গ) পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ
(ঘ) খনিজ পদাৰ্থ
উত্তৰ: (খ) অপদ্ৱৱ বা প্ৰদূষক (Contaminants / Impurities)

৪. তলৰ কোনটো বৰ্জিত পানীত থকা জৈৱিক অপদ্ৰৱৰ (Organic impurities) উদাহৰণ?
(ক) নাইট্ৰেট আৰু ফছফেট
(খ) মানুহৰ মল, মূত্ৰ আৰু পাচলিৰ বাকলি
(গ) লোণ আৰু ধাতু
(ঘ) প্লাষ্টিকৰ বটল
উত্তৰ: (খ) মানুহৰ মল, মূত্ৰ আৰু শাক-পাচলিৰ বাকলি (Human feces, Urea and Oil)

৫. চুয়েজ বা নলাৰ পানীত থকা অজৈৱিক অপদ্ৰৱ (Inorganic impurities) কোনটো?
(ক) নাইট্ৰেট, ফছফেট আৰু ধাতুসমূহ
(খ) ফল-মূলৰ বাকলি
(গ) চাবোনৰ ফেন
(ঘ) বেক্টেৰিয়া
উত্তৰ: (ক) নাইট্ৰেট, ফছফেট আৰু ধাতুসমূহ (Nitrates, Phosphates and Metals)

৬. টাইফয়েড (Typhoid) ৰোগ সৃষ্টি কৰা বেক্টেৰিয়াবোৰ সাধাৰণতে ক’ৰ পৰা বিয়পে?
(ক) বিশুদ্ধ পানীৰ পৰা
(খ) লেতেৰা পানীৰ পৰা
(গ) মাটিৰ পৰা
(ঘ) বতাহৰ পৰা
উত্তৰ: (খ) চুয়েজ বা লেতেৰা পানীৰ পৰা (Wastewater / Sewage)

৭. কলেৰা (Cholera) ৰোগ সৃষ্টি কৰা অণুজীৱ বা বেক্টেৰিয়া বিধ তলৰ কোন শ্ৰেণীৰ প্ৰদূষক?
(ক) অজৈৱিক অপদ্ৰৱ
(খ) জৈৱিক প্ৰদূষক বা বেক্টেৰিয়া
(গ) পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) জৈৱিক প্ৰদূষক বা বেক্টেৰিয়া (Bacteria)

৮. বৰ্জিত পানী কঢ়িয়াই নিবলৈ আমাৰ ঘৰ বা চহৰৰ মাটিৰ তলেৰে নিৰ্মাণ কৰা সৰু-ডাঙৰ নলীৰ জালিকা সদৃশ ব্যৱস্থাটোক কি বোলে?
(ক) পানী যোগান তন্ত্ৰ
(খ) নলা-নৰ্দমা
(গ) ৰেচন তন্ত্ৰ
(ঘ) বিদ্যুৎ তন্ত্ৰ
উত্তৰ: (খ) নলা-নৰ্দমা বা চুয়েৰেজ তন্ত্ৰ (Sewerage system)

৯. নলা-নৰ্দমাৰ সংযোগস্থলত নিৰীক্ষণ, চাফ-চিকুণ বা মেৰামতি কৰিবলৈ মাটিৰ ওপৰত থকা ঢাকনিযুক্ত ফুটা বা ছিদ্ৰবোৰক কি বোলে?
(ক) ভেণ্টিলেটৰ
(খ) মেনহোল
(গ) উইণ্ড’
(ঘ) ফিল্টৰ
উত্তৰ: (খ) মেনহোল (Manhole)

১০. সাধাৰণতে চুয়েৰেজ তন্ত্ৰত প্ৰতি কিমান মিটাৰ দূৰত্বত একোখনকৈ মেনহোল (Manhole) থাকে?
(ক) ৫ ৰ পৰা ১০ মিটাৰ
(খ) ৫০ ৰ পৰা ৬০ মিটাৰ
(গ) ১০০ ৰ পৰা ২০০ মিটাৰ
(ঘ) ১ কিলোমিটাৰ
উত্তৰ: (খ) ৫০ ৰ পৰা ৬০ মিটাৰ (50 to 60 meters)

১১. বৰ্জিত পানী শোধন কৰা প্ৰকল্পটোক চমুকৈ কি বুলি কোৱা হয়?
(ক) NGO
(খ) WWTP
(গ) WHO
(ঘ) NASA
উত্তৰ: (খ) WWTP (Wastewater Treatment Plant)

১২. বৰ্জিত পানী শোধন কৰাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত পানীভাগ ডাঙৰ ডাঙৰ লোহাৰ জালি থকা স্ক্ৰীণৰ মাজেৰে পঠোৱা হয় কিয়?
(ক) পানীৰ ৰং সলাবলৈ
(খ) আদি ডাঙৰ আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ
(গ) বেক্টেৰিয়া মাৰিবলৈ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) প্লাষ্টিকৰ বেগ, বটল, কাপোৰৰ টুকুৰা আদি ডাঙৰ আৱৰ্জনা আঁতৰাবলৈ (To remove large objects)

১৩. গ্ৰিট আৰু বালি আঁতৰোৱা টেংকীত বৰ্জিত পানীৰ গতিবেগ কম কৰি দিয়া হয় কিয়?
(ক) যাতে বালি, নুৰীপাথৰ আৰু গ্ৰিট তলত জমা হ’ব পাৰে
(খ) পানী ঠাণ্ডা কৰিবলৈ
(গ) বাষ্পীভূত কৰিবলৈ
(ঘ) গেছ উলিয়াবলৈ
উত্তৰ: (ক) যাতে বালি, নুৰীপাথৰ আৰু গ্ৰিট তলত জমা হ’ব পাৰে (To settle down sand and grit)

১৪. চেডিমেনটেচন বা অবক্ষেপণ টেংকীৰ তলিত জমা হোৱা মল বা শৌচাগাৰৰ আৱৰ্জনাযুক্ত ডাঠ অংশটোক কি বোলে?
(ক) ফেন
(খ) সক্ৰিয় পংক
(গ) ক্ৰেকিয়া
(ঘ) ইউৰিয়া
উত্তৰ: (খ) সক্ৰিয় পংক বা স্লাজ (Sludge)

১৫. পানীৰ ওপৰত ওপঙি থকা তেল আৰু চৰ্বীজাতীয় পদাৰ্থসমূহ আঁতৰাবলৈ কোনবিধ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) স্ক্ৰেপাৰ
(খ) স্কীমাৰ
(গ) ফিল্টৰ
(ঘ) পাম্প
উত্তৰ: (খ) স্কীমাৰ (Skimmer)

১৬. টেংকীৰ তলিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা স্লাজ বা পংকখিনিক অবাত বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা পচাই কি গেছ উৎপন্ন কৰা হয়, যাৰ দ্বাৰা বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি?
(ক) অক্সিজেন
(খ) জৈৱ গেছ বা বায়’গেছ
(গ) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
(ঘ) নাইট্ৰ’জেন
উত্তৰ: (খ) জৈৱ গেছ বা বায়’গেছ (Biogas)

১৭. শোধিত পানীত অবাত বা সবাত বেক্টেৰিয়াৰ বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু কাৰ্যক্ষম কৰিবলৈ টেংকীত কি কৰা হয়?
(ক) পানী ঠাণ্ডা কৰা হয়
(খ) বতাহ বা বায়ু পাম্প কৰি দিয়া হয়
(গ) এছিড ঢালি দিয়া হয়
(ঘ) এন্ধাৰত ৰখা হয়
উত্তৰ: (খ) বতাহ বা বায়ু পাম্প কৰি দিয়া হয় (Aeration)

১৮. নদী বা সাগৰত এৰি দিয়াৰ আগতে শোধিত পানীভাগক সম্পূৰ্ণ বীজাণুমুক্ত কৰিবলৈ কোনবিধ গেছ বা কেমিকেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) নাইট্ৰ’জেন
(খ) ক্ল’ৰিন বা অ’জন গেছ
(গ) হাইড্ৰ’জেন
(ঘ) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড
উত্তৰ: (খ) ক্ল’ৰিন বা অ’জন গেছ (Chlorine or Ozone)

১৯. শুকাই যোৱা স্লাজ বা পংক (Dried sludge) খিনিক পাছত কি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) খোৱা বস্তু
(খ) সাৰ হিচাপে মাটিত
(গ) ঔষধ
(ঘ) প্লাষ্টিক নিৰ্মাণত
উত্তৰ: (খ) সাৰ হিচাপে মাটিত (Manure / Fertilizer)

২০. ৰান্ধনীশালৰ ব্যৱহাৰ কৰা তেল আৰু চৰ্বীজাতীয় পদাৰ্থ নলা বা চিংকত ঢালিব নালাগে কিয়?
(ক) কাৰণ ই পানী মিঠা কৰে
(খ) কাৰণ ই নলীৰ ফুটা জ্যাম কৰি বা বন্ধ কৰি পেলায়
(গ) কাৰণ ই পানী বাষ্প কৰে
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) কাৰণ ই নলীৰ ফুটা জ্যাম কৰি বা বন্ধ কৰি পেলায় (Clog the pipes)

২১. ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, ৰং, ঔষধ আৰু কীটনাশক আদি নলাত পোনপটীয়াকৈ পেলালে কি ক্ষতি হয়?
(ক) পানীৰ সোৱাদ বাঢ়ে
(খ) উপকাৰী অণুজীৱ বা বেক্টেৰিয়াবোৰ মৰি যায়
(গ) নলাটো পৰিষ্কাৰ হয়
(ঘ) পানী সোণালী হয়
উত্তৰ: (খ) পানী শোধন কৰা উপকাৰী অণুজীৱ বা বেক্টেৰিয়াবোৰ মৰি যায় (Kills purifying microbes)

২২. ব্যৱহাৰ কৰা চাহপাত, কঠিন খাদ্যৰ অৱশিষ্ট অংশ আৰু ধপাত আদি ডাষ্টবিনত নেপেলাই নলাত পেলালে কি অসুবিধা হয়?
(ক) নলাৰ পানী সুন্দৰকৈ বৈ যায়
(খ) ই নলা বন্ধ কৰে আৰু অক্সিজেন চলাচলত বাধা দিয়ে
(গ) পানীভাগ সোনকালে ফিল্টৰ হয়
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) ই নলা বন্ধ কৰে আৰু অক্সিজেন চলাচলত বাধা দি উপকাৰী অণুজীৱৰ ক্ষতি কৰে

২৩. অনাময় ব্যৱস্থা বা নিষ্কাশন ব্যৱস্থা (Sanitation) বেয়া হ’লে আৰু অশুদ্ধ খোৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰিলে তলৰ কোনটো পৰিণতি ঘটিব পাৰে?
(ক) স্বাস্থ্য উন্নত হ’ব
(খ) মহামাৰী ৰোগৰ সৃষ্টি হ’ব
(গ) পানীৰ অভাৱ দূৰ হ’ব
(ঘ) বৰ্ষা বৃদ্ধি পাব
উত্তৰ: (খ) মহামাৰী আৰু বিভিন্ন জলবাহিত ৰোগৰ (Water-borne diseases) সৃষ্টি হ’ব

২৪. চুইমিং পুল বা নদীৰ কাষৰ মুকলি ঠাইত মলত্যাগ কৰিলে কি প্ৰদূষণ হয়?
(ক) কেৱল বায়ু প্ৰদূষণ
(খ) জল আৰু মৃত্তিকা প্ৰদূষণ
(গ) শব্দ প্ৰদূষণ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) জল প্ৰদূষণ আৰু মৃত্তিকা প্ৰদূষণ (Water and Soil pollution)

২৫. যিবোৰ ঠাইত কোনো অনাময় বা কেন্দ্ৰীয় চুয়েৰেজ তন্ত্ৰ নাই, তাত কম খৰচতে মল নিষ্কাশন কৰিবলৈ কেনেধৰণৰ শৌচাগাৰ সজাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়?
(ক) মুকলি শৌচাগাৰ
(খ) চেলফ বা চেপ্টিক টেংক শৌচাগাৰ
(গ) প্লাষ্টিক বেগ শৌচাগাৰ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) চেলফ-টেংক বা চেপ্টিক টেংক শৌচাগাৰ (Septic tank / Compost toilets)

২৬. ভাৰত চৰকাৰে দেশখনক আৱৰ্জনামুক্ত আৰু অনাময় ব্যৱস্থা উন্নত কৰিবলৈ ২০১৪ চনত আৰম্ভ কৰা দেশজোৰা অভিযানটোৰ নাম কি?
(ক) ডিজিটেল ইণ্ডিয়া
(খ) স্বচ্ছ ভাৰত মিছন
(গ) মেক ইন ইণ্ডিয়া
(ঘ) সেউজ বিপ্লৱ
উত্তৰ: (খ) স্বচ্ছ ভাৰত মিছন (Swachh Bharat Mission)

২৭. মেলা, সভাবজাৰ বা ৰেলৱে ষ্টেচন আদি জনবহুল ৰাজহুৱা স্থানত আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা সঠিক নহ’লে কি হ’ব পাৰে?
(ক) মহামাৰী বা বেমাৰ বিয়পিব পাৰে
(খ) সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি পাব
(গ) ঠাইখিনিত গছ গজিব
(ঘ) বতাহ বিশুদ্ধ হ’ব
উত্তৰ: (ক) মহামাৰী বা বেমাৰ বিয়পিব পাৰে (Outbreak of diseases)

২৮. তলৰ কোনটো জলবাহিত ৰোগ (Water-borne disease) নহয়?
(ক) টাইফয়েড
(খ) মেলেৰিয়া
(গ) ডায়েৰিয়া বা পেটৰ অসুখ
(ঘ) হেপাটাইটিছ
উত্তৰ: (খ) মেলেৰিয়া (Malaria – কাৰণ ই মহৰ কামোৰৰ বাবে হয়, পানী খালে নহয়)

২৯. বৰ্জিত পানী শোধন প্ৰকল্পত (WWTP) বায়ু দিয়াৰ পিছত টেংকীৰ তলিত জমা হোৱা বেক্টেৰিয়াযুক্ত অংশটোক কি বোলে?
(ক) শুকান বালি
(খ) সক্ৰিয় পংক
(গ) কেলামাইন
(ঘ) হিউমাছ
উত্তৰ: (খ) সক্ৰিয় পংক বা এক্টিভেটেড স্লাজ (Activated Sludge)

৩০. নদী বা প্ৰাকৃতিক জলাশয়ৰ নিজাকৈ পানী পৰিষ্কাৰ কৰাৰ এক ক্ষমতা থাকে, ইয়াক কি বোলে?
(ক) কৃত্ৰিম শোধন
(খ) প্ৰাকৃতিকভাৱে বিশুদ্ধকৰণ
(গ) বাষ্পোমোচন
(ঘ) আস্ৰাৱণ
উত্তৰ: (খ) প্ৰাকৃতিকভাৱে বিশুদ্ধকৰণ বা স্ব-শোধন (Natural purification)