---

অধ্যায় ১০ : মাটি — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. বতাহ, পানী আৰু জলবায়ুৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত ডাঙৰ ডাঙৰ শিলাখণ্ড ভাঙি মাটি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) স্ফটিকীকৰণ
(খ) চূৰ্ণীকৰণ বা বিচূর্ণন
(গ) খণ্ডন
(ঘ) প্ৰশমন
উত্তৰ: (খ) চূৰ্ণীকৰণ বা বিচূর্ণন (Weathering)

২. মাটিত থকা মঢ়া-পঁচা বা পচি যোৱা জৈৱিক পদাৰ্থসমূহক কি নামেৰে জনা যায়?
(ক) খনিজ লৱণ
(খ) হিউমাছ
(গ) বালি
(ঘ) বোকা
উত্তৰ: (খ) হিউমাছ (Humus)

৩. মাটিৰ বিভিন্ন স্তৰসমূহ দেখুওৱা উলম্ব কটা অংশক (Vertical section) কি বোলা হয়?
(ক) মৃত্তিকাৰূপ বা মাটিৰ প্ৰলেখ
(খ) মাটিৰ পৰিসৰ
(গ) চূৰ্ণীকৰণ
(ঘ) পলস
উত্তৰ: (ক) মৃত্তিকাৰূপ বা মাটিৰ প্ৰলেখ (Soil Profile)

৪. মাটিৰ প্ৰতিটো স্তৰৰ বাবে তলৰ কোনটো ধৰ্ম বেলেগ বেলেগ হয়?
(ক) ৰং আৰু গভীৰতা
(খ) ৰাসায়নিক গঠন
(গ) স্পৰ্শ বা টেক্সচাৰ
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা

৫. মাটিৰ আটাইতকৈ ওপৰৰ স্তৰটোক (যি সাধাৰণতে ক’লা বা ডাঠ ৰঙৰ আৰু হিউমাছেৰে সমৃদ্ধ) কি বোলে?
(ক) শীৰ্ষ মৃত্তিকা বা ‘ক’ স্তৰ
(খ) ‘খ’ স্তৰ
(গ) মূল শিলাখণ্ড
(ঘ) তলতীয়া মাটি
উত্তৰ: (ক) শীৰ্ষ মৃত্তিকা বা ‘ক’ স্তৰ (Topsoil / A-horizon)

৬. কোনটো স্তৰত হিউমাছৰ পৰিমাণ কম কিন্তু খনিজ পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বেছি থাকে আৰু ই তুলনামূলকভাৱে টান বা কঠিন হয়?
(ক) ‘ক’ স্তৰ
(খ) ‘খ’ স্তৰ বা মধ্যস্তৰ
(গ) ‘গ’ স্তৰ
(ঘ) মূল শিলাখণ্ড
উত্তৰ: (খ) ‘খ’ স্তৰ বা মধ্যস্তৰ (B-horizon)

৭. শিলৰ সৰু সৰু টুকুৰা আৰু ফাঁট থকা অংশৰে গঠিত মাটিৰ তৃতীয় স্তৰটোক কি বোলা হয়?
(ক) ‘ক’ স্তৰ
(খ) ‘খ’ স্তৰ
(গ) ‘গ’ স্তৰ
(ঘ) ভেটি শিলা
উত্তৰ: (গ) ‘গ’ স্তৰ (C-horizon)

৮. ‘গ’ স্তৰৰ তলত থকা আটাইতকৈ টান আৰু কোদাল বা খন্তিৰে খান্দিবলৈ টান শিলাখণ্ডৰ স্তৰটোক কি বোলে?
(ক) মধ্যস্তৰ
(খ) ভেটি শিলা বা মূল শিলাখণ্ড
(গ) শীৰ্ষ মৃত্তিকা
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) ভেটি শিলা বা মূল শিলাখণ্ড (Bedrock)

৯. কেঁচু, নিগনি, উঁই আৰু বিভিন্ন বেক্টেৰিয়া বা ক্ষুদ্ৰ জীৱক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰা আটাইতকৈ উপযোগী স্তৰটো কি?
(ক) শীৰ্ষ মৃত্তিকা
(খ) মধ্যস্তৰ
(গ) ‘গ’ স্তৰ
(ঘ) ভেটি শিলা
উত্তৰ: (ক) শীৰ্ষ মৃত্তিকা বা ‘ক’ স্তৰ (Topsoil)

১০. যদি মাটিত ডাঙৰ ডাঙৰ কণা বা বালিৰ অনুপাত বেছি থাকে, তেনে মাটিক কি বোলে?
(ক) কাদময় মাটি
(খ) বালিচহী মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) কেলচিয়াম যুক্ত মাটি
উত্তৰ: (খ) বালিচহী মাটি (Sandy soil)

১১. যদি মাটিত অতি মিহি বা সূক্ষ্ম কণাৰ অনুপাত বহুত বেছি থাকে, তেনে মাটিক কি বোলে?
(ক) বালিচহী মাটি
(খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি
(গ) লোম মাটি
(ঘ) মৰুভূমিৰ মাটি
উত্তৰ: (খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি (Clayey soil)

১২. বালি, বোকা (Silt) আৰু হিউমাছৰ সমান মিশ্ৰণ থকা খেতিৰ বাবে আটাইতকৈ উত্তম মাটিবিধ কি?
(ক) বালিচহী মাটি
(খ) পলসুৱা মাটি বা লোম
(গ) আলতীয়া মাটি
(ঘ) পাথৰুৱা মাটি
উত্তৰ: (খ) পলসুৱা মাটি বা লোম (Loamy soil)

১৩. নদীৰ তলিত জমা হোৱা আৰু বালি তথা বোকাৰ মাজৰ আকাৰৰ কণাযুক্ত মাটিৰ উপাদানবিধক কি বোলে?
(ক) বোকা বা পলস
(খ) হিউমাছ
(গ) ডাঙৰ শিল
(ঘ) গ্ৰেভেল
উত্তৰ: (ক) বোকা বা পলস (Silt)

১৪. উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় জলধাৰণ ক্ষমতা (Water holding capacity) আটাইতকৈ সঠিক পৰিমাণে থকা মাটিবিধ কি?
(ক) বালিচহী মাটি
(খ) পলসুৱা বা লোম মাটি
(গ) কেৱল বালি
(ঘ) পাথৰুৱা মাটি
উত্তৰ: (খ) পলসুৱা বা লোম মাটি (Loamy soil)

১৫. কোনবিধ মাটিৰ কণাৰ মাজত খালী ঠাই বা বায়ু আটাইতকৈ বেছি থাকে কিন্তু পানী ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে?
(ক) আলতীয়া মাটি
(খ) বালিচহী মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) বোকা মাটি
উত্তৰ: (খ) বালিচহী মাটি (Sandy soil)

১৬. কোনবিধ মাটিৰ কণা ইটো সিটোৰ লগত লাগি থাকে, খালী ঠাই কম থাকে আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা আটাইতকৈ বেছি হয়?
(ক) বালিচহী মাটি
(খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) মৰুভূমিৰ মাটি
উত্তৰ: (খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি (Clayey soil)

১৭. পুতলা, বাচন-বৰ্তন আৰু মূৰ্তি বনাবলৈ কোনবিধ মাটি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) বালিচহী মাটি
(খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) পাথৰুৱা মাটি
উত্তৰ: (খ) আলতীয়া বা কাদময় মাটি (Clayey soil)

১৮. মাটিৰ মাজেৰে পানী তললৈ নিগৰি বা সৰকি যোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলা হয়?
(ক) আস্ৰাৱণ বা পৰিস্ৰাৱণ
(খ) বাষ্পোমোচন
(গ) শোষণ
(ঘ) প্ৰশমন
উত্তৰ: (ক) আস্ৰাৱণ বা পৰিস্ৰাৱণ (Percolation)

১৯. কোনবিধ মাটিৰ পানী সৰকি যোৱাৰ হাৰ বা আস্ৰাৱণ হাৰ (Percolation rate) আটাইতকৈ বেছি?
(ক) আলতীয়া মাটি
(খ) বালিচহী মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা সমান
উত্তৰ: (খ) বালিচহী মাটি (Sandy soil)

২০. কোনবিধ মাটিৰ পানী সৰকি বা নিগৰি যোৱাৰ হাৰ আটাইতকৈ কম?
(ক) আলতীয়া বা কাদময় মাটি
(খ) বালিচহী মাটি
(গ) পলসুৱা মাটি
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (ক) আলতীয়া বা কাদময় মাটি (Clayey soil)

২১. গৰমৰ দিনত মাটিৰ ওপৰৰ বায়ুভাগ কিয় জিলিকি থকা (Shimmering) যেন দেখা যায়?
(ক) কাৰণ পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰে
(খ) কাৰণ মাটিত সোণ থাকে
(গ) কাৰণ বতাহ জোৰেৰে বলে
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (ক) কাৰণ মাটিত থকা পানীভাগ বাষ্পীভূত হৈ ওপৰলৈ উঠোতে সূৰ্যৰ পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰে

২২. ধান খেতিৰ বাবে ক্লাময় বা আলতীয়া মাটি আটাইতকৈ উপযোগী কিয়?
(ক) কাৰণ ইয়াৰ জলধাৰণ ক্ষমতা বহুত বেছি
(খ) কাৰণ ইয়াৰ মাজেৰে পানী সোনকালে ওলাই যায়
(গ) কাৰণ ই হালধীয়া ৰঙৰ
(ঘ) কাৰণ ই টান নহয়
উত্তৰ: (ক) কাৰণ ইয়াৰ জলধাৰণ ক্ষমতা বহুত বেছি আৰু হিউমাছেৰে চহকী (High water retention)

২৩. ঘেঁহু আৰু বুট আদি শস্যৰ বাবে তলৰ কোনবিধ মাটি উপযুক্ত?
(ক) কেৱল বালি
(খ) আলতীয়া আৰু পলসুৱা মাটি
(গ) পাথৰুৱা মাটি
(ঘ) মৰুভূমিৰ বালি
উত্তৰ: (খ) আলতীয়া আৰু পলসুৱা মাটি (Clayey and Loamy soil)

২৪. মচুৰ বা লেণ্টিল (Lentils) আৰু অন্যান্য মাহজাতীয় শস্যৰ বাবে কোনবিধ মাটি আটাইতকৈ উত্তম য’ৰ পৰা পানী সহজে ওলাই যাব পাৰে?
(ক) আলতীয়া মাটি
(খ) পলসুৱা বা লোম মাটি
(গ) ক’লা মাটি
(ঘ) কেৱল বালিচহী মাটি
উত্তৰ: (খ) পলসুৱা বা লোম মাটি (Loamy soil)

২৫. কঁপাহ খেতিৰ বাবে তলৰ কোনবিধ মাটি উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়?
(ক) কেৱল আলতীয়া মাটি
(খ) বালিচহী-পলসুৱা বা ক’লা মাটি
(গ) পাথৰুৱা মাটি
(ঘ) বোকা মাটি
উত্তৰ: (খ) বালিচহী-পলসুৱা বা ক’লা মাটি (Sandy-loam / Black soil)

২৬. পানী, বতাহ বা বৰফৰ দ্বাৰা মাটিৰ ওপৰৰ সাৰুৱা স্তৰটো উটি-উৰি যোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) চূৰ্ণীকৰণ
(খ) মৃত্তিকা ক্ষয় বা খহনীয়া
(গ) স্ফটিকীকৰণ
(ঘ) প্ৰশমন
উত্তৰ: (খ) মৃত্তিকা ক্ষয় বা খহনীয়া (Soil Erosion)

২৭. মৃত্তিকা ক্ষয় বা মাটি খহনীয়া আটাইতকৈ বেছি ক’ত হয়?
(ক) ঘন অৰণ্য থকা ঠাইত
(খ) গছ-গছনি নোহোৱা খালী বা মৰুভূমি সদৃশ অঞ্চলত
(গ) ঘাঁহনি পথাৰত
(ঘ) ধান খেতি কৰা মাটিত
উত্তৰ: (খ) গছ-গছনি নোহোৱা খালী বা মৰুভূমি সদৃশ অঞ্চলত (Bare lands / Deserts)

২৮. মাটি খহনীয়া কেনেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি?
(ক) বনাঞ্চল ধ্বংস কৰি
(খ) বৃক্ষৰোপণৰ দ্বাৰা
(গ) মাটি খান্দি থৈ
(ঘ) প্লাষ্টিক পেলাই
উত্তৰ: (খ) অত্যধিক গছ-গছনি ৰোপণ কৰি বা বৃক্ষৰোপণৰ দ্বাৰা (Afforestation)

২৯. তলৰ কোনটো পদাৰ্থই মাটি আটাইতকৈ বেছি প্ৰদূষিত কৰে আৰু মাটিৰ জীৱসমূহ ধ্বংস কৰে?
(ক) পচা সাৰ
(খ) প্লাষ্টিক আৰু পলিথিন
(গ) গছৰ শুকান পাত
(ঘ) গোবৰ সাৰ
উত্তৰ: (খ) প্লাষ্টিক আৰু পলিথিন (Plastics and Polythene)

৩০. মাটিৰ আস্ৰাৱণ হাৰ (Percolation rate) উলিওৱাৰ সঠিক সূত্ৰটো কোনটো?
(ক) আস্ৰাৱণ হাৰ = পানীৰ পৰিমাণ ÷ আস্ৰাৱণৰ সময়
(খ) আস্ৰাৱণ হাৰ = সময় ÷ পানীৰ পৰিমাণ
(গ) আস্ৰাৱণ হাৰ = পানীৰ পৰিমাণ × সময়
(ঘ) আস্ৰাৱণ হাৰ = পানীৰ পৰিমাণ + সময়
উত্তৰ: (ক) আস্ৰাৱণ হাৰ = পানীৰ পৰিমাণ (ml) ÷ আস্ৰাৱণৰ সময় (min)