Here is a comprehensive interactive MCQ based on Class 7 Science, Chapter 3: “Respiration in Organisms (জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস). সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান বিষয়ৰ তৃতীয় অধ্যায় জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস (Respiration in Organisms) আমাৰ জীৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ এক অপৰিহাৰ্য অধ্যায়। তলত এই অধ্যায়টোৰ পৰা 30 টা গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ) উত্তৰসহ আগবঢ়োৱা হ’ল:

অধ্যায় ৩ : জীৱৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. কোষৰ ভিতৰত খাদ্যবস্তু ভাঙি শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) পাচন
(খ) কোষীয় শ্বসন
(গ) ৰেচন
(ঘ) সালোক-সংশ্লেষণ
উত্তৰ: (খ) কোষীয় শ্বসন (Cellular Respiration)

২. অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত হোৱা শ্বসনক কি বোলা হয়?
(ক) সবাত শ্বসন (Aerobic respiration)
(খ) অবাত শ্বসন (Anaerobic respiration)
(গ) বাহ্যিক শ্বসন
(ঘ) অন্তৰ্দহন
উত্তৰ: (ক) সবাত শ্বসন (Aerobic respiration)

৩. অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত হোৱা শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) সবাত শ্বসন
(খ) অবাত শ্বসন
(গ) ধুম্ৰপান
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) অবাত শ্বসন (Anaerobic respiration)

৪. তলৰ কোনটো জীৱই কেৱল অবাত শ্বসনৰ দ্বাৰা জীয়াই থাকিব পাৰে আৰু তাক মদ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) এমিবা
(খ) ইষ্ট
(গ) কেঁচু
(ঘ) হাইড্ৰা
উত্তৰ: (খ) ইষ্ট (East / Yeast)

৫. অবাত শ্বসনৰ ফলত ইষ্টে গ্লুক’জ ভাঙি কি উৎপন্ন কৰে?
(ক) পানী আৰু অক্সিজেন
(খ) এলকহল
(গ) লেকটিক এচিড
(ঘ) চাইট্ৰিক এচিড
উত্তৰ: (খ) এলকহল আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড

৬. আমি অতিৰিক্ত শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম বা দৌৰাদৌৰি কৰিলে আমাৰ পেশী কোষে অক্সিজেনৰ অভাৱত কি এচিড উৎপন্ন কৰে, যাৰ বাবে ভৰি-হাত বিষায় (Muscle Cramps)?
(ক) হাইড্ৰ’ক্লৰিক এচিড
(খ) এচেটিক এচিড
(গ) লেকটিক এচিড
(ঘ) ফৰ্মিক এচিড
উত্তৰ: (গ) লেকটিক এচিড (Lactic acid)

৭. প্ৰতি মিনিটত এজন মানুহে যিমানবাৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়, তাক কি বোলা হয়?
(ক) হৃদস্পন্দনৰ হাৰ
(খ) শ্বসনৰ হাৰ
(গ) ৰক্তচাপ
(ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) শ্বসনৰ হাৰ (Breathing rate)

৮. জিৰণি লৈ থকা অৱস্থাত এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ স্বাভাৱিক শ্বসনৰ হাৰ প্ৰতি মিনিটত সাধাৰণতে কিমান হয়?
(ক) ১৫ – ১৮ বাৰ
(খ) ২৫ – ৩০ বাৰ
(গ) ৭২ বাৰ
(ঘ) ৯- ১২ বাৰ
উত্তৰ: (ক) ১৫ – ১৮ বাৰ

৯. উশাহ লওঁতে (Inhalation) বা বতাহ ভিতৰলৈ টানি লওঁতে আমাৰ কামিহাড়বোৰ ক’লৈ গতি কৰে?
(ক) তললৈ গতি কৰে
(খ) ওপৰলৈ আৰু বাহিৰৰ ফাললৈ গতি কৰে
(গ) কোনো গতি নকৰে
(ঘ) ভিতৰলৈ সোমাই যায়
উত্তৰ: (খ) ওপৰলৈ আৰু বাহিৰৰ ফাললৈ গতি কৰে

১০. আমাৰ বক্ষগহ্বৰৰ তলিত থকা ডাঙৰ, পেশীবহুল আৰু চেপেটা অংশটোক কি বোলা হয়?
(ক) ক্লোমনলী
(খ) মধ্যচ্ছদা
(গ) গ্ৰাসনলী
(ঘ) বায়ুকোষ
উত্তৰ: (খ) মধ্যচ্ছদা (Diaphragm)

১১. নিশাহ এৰাৰ সময়ত (Exhalation) মধ্যচ্ছদাখন ক’লৈ গতি কৰে?
(ক) তললৈ নামি যায়
(খ) তাৰ স্বাভাৱিক
(গ) স্থিৰ হৈ থাকে
(ঘ) সোঁফাললৈ হালি পৰে
উত্তৰ: (খ) তাৰ স্বাভাৱিক বা পূৰ্বৰ স্থানলৈ (ওপৰলৈ) আহে

১২. আমি উশাহত গ্ৰহণ কৰা বায়ুত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ প্ৰায় কিমান শতাংশ থাকে?
(ক) ০.০৪%
(খ) ২১%
(গ) ৪.৪%
(ঘ) ১৬.৪%
উত্তৰ: (খ) ২১%

১৩. আমি নিশাহত এৰি দিয়া বায়ুত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণ প্ৰায় কিমান শতাংশ থাকে?
(ক) ০.০৪%
(খ) ৪.৪%
(গ) ২১%
(ঘ) ১৬.৪%
উত্তৰ: (খ) ৪.৪%

১৪. পঁইতাচোৰা বা পতংগৰ শৰীৰৰ কাষৰফালে থকা সৰু সৰু ছিদ্ৰবোৰক কি বোলে, যাৰ সহায়ত সিহঁতে উশাহ-নিশাহ লয়?
(ক) পত্ৰৰন্ধ্ৰ
(খ) শ্বাসৰন্ধ্ৰ
(গ) বায়ুকোপ
(ঘ) ফুল
উত্তৰ: (খ) শ্বাসৰন্ধ্ৰ (Spiracles)

১৫. পতংগৰ শৰীৰত থকা বায়ুনলীৰ জালিকা সদৃশ তন্ত্ৰটোক কি বোলা হয়?
(ক) শ্বাসনলী
(খ) মধ্যচ্ছদা
(গ) হৃদযন্ত্ৰ
(ঘ) ক্লোম
উত্তৰ: (ক) শ্বাসনলী বা ক্ৰেকিয়া (Trachea)

১৬. কেঁচুৱে নিজৰ শৰীৰৰ কোনটো অংশৰ সহায়ত গেছৰ আদান-প্ৰদান বা শ্বসন কাৰ্য সম্পন্ন কৰে?
(ক) হাওঁফাওঁ
(খ) সেমেকা ছাল
(গ) নেফ্ৰিডিয়া
(ঘ) পাখি
উত্তৰ: (খ) ভিজা তথা সেমেকা ছাল (Moist skin)

১৭. বেঙে ছালৰ উপৰিও মানুহৰ দৰে আন কি অংগৰ সহায়ত উশাহ-নিশাহ ল’ব পাৰে?
(ক) ফুল
(খ) হাওঁফাওঁ
(গ) শ্বাসৰন্ধ্ৰ
(ঘ) পাখি
উত্তৰ: (খ) হাওঁফাওঁ (Lungs)

১৮. মাছে পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বিশেষ অংগটো কি?
(ক) নেজ
(খ) ছাল
(গ) ফুল বা জিল
(ঘ) বায়ুমোনা
উত্তৰ: (গ) ফুল বা জিল (Gills)

১৯. উদ্ভিদৰ পাতে গেছৰ আদান-প্ৰদান কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সূক্ষ্ম ছিদ্ৰবোৰক কি বোলে?
(ক) লেন্টিচেল
(খ) পত্ৰৰন্ধ্ৰ
(গ) মূলৰোম
(ঘ) জাইলেম
উত্তৰ: (খ) পত্ৰৰন্ধ্ৰ (Stomata)

২০. উদ্ভিদৰ শিপাই মাটিৰ কণাৰ মাজত থকা খালী ঠাইৰ পৰা কিহৰ সহায়ত বায়ু গ্ৰহণ কৰে?
(ক) মূলৰোম
(খ) ফুল
(গ) কাণ্ড
(ঘ) ফল
উত্তৰ: (ক) মূলৰোম (Root hair)

২১. চূণৰ পানীৰ মাজেৰে কাৰ্বন ডাই অক্সাইড গেছ যাবলৈ দিলে চূণৰ পানীৰ ৰং কেনেকুৱা হয়?
(ক) নীলা
(খ) গাখীৰৰ দৰে বগা
(গ) হালধীয়া
(ঘ) ক’লা
উত্তৰ: (খ) গাখীৰৰ দৰে বগা (Milky white)

২২. আমাৰ নাকৰ ফুটাৰ ভিতৰলৈ ধূলিকণা সোমাই গ’লে প্ৰতিৰক্ষা হিচাপে শৰীৰে কি প্ৰক্ৰিয়া কৰে?
(ক) কাহ আহে
(খ) হাঁচি আহে
(গ) বমি হয়
(ঘ) জ্বৰ উঠে
উত্তৰ: (খ) হাঁচি আহে (Sneezing)

২৩. অত্যধিক ধুম্ৰপান (Smoking) কৰিলে আমাৰ শৰীৰৰ কোনটো মুখ্য অংগ আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়?
(ক) পাকস্থলী
(খ) হাওঁফাওঁ
(গ) যকৃৎ
(ঘ) বৃক্ক বা কিডনী
উত্তৰ: (খ) হাওঁফাওঁ (Lungs)

২৪. তলৰ কোনটো প্ৰাণীৰ মানুহৰ দৰে বক্ষগহ্বৰত হাওঁফাওঁ থাকে?
(ক) গৰু আৰু সিংহ
(খ) জেঠী আৰু চৰাই
(গ) ভেকুলী
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা

২৫. উশাহৰ সময়ত বায়ু নাসাগহ্বৰৰ পৰা ক’লৈ যায়?
(ক) হাওঁফাওঁলৈ
(খ) পাকস্থলীলৈ
(গ) হৃদযন্ত্ৰলৈ
(ঘ) তেজৰ নলীলৈ
উত্তৰ: (ক) হাওঁফাওঁলৈ (শ্বাসনলীৰ মাজেৰে)

২৬. গ্লুক’জ ভাঙি কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, পানী আৰু শক্তি উৎপন্ন হোৱা সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়াটো কাৰ উদাহৰণ?
(ক) অবাত শ্বসন
(খ) সবাত শ্বসন
(গ) গেছৰ পৰিবহন
(ঘ) সালোক-সংশ্লেষণ
উত্তৰ: (খ) সবাত শ্বসন (Aerobic Respiration)

২৭. তিমি বা ডলফিনে পানীৰ ওপৰলৈ আহি মূৰৰ ওপৰত থকা ছিদ্ৰৰে ফো ফো শব্দ কৰি বতাহ এৰি দিয়ে, ইয়াক কি বোলে?
(ক) ব্ল’হোল বা শ্বসন ছিদ্ৰ (Blowholes)
(খ) ফুল
(গ) পত্ৰৰন্ধ্ৰ
(ঘ) ফুটপদ
উত্তৰ: (ক) ব্ল’হোল বা শ্বসন ছিদ্ৰ (Blowholes)

২৮. উদ্ভিদে উশাহ-নিশাহ বা শ্বসন কাৰ্য কেতিয়া কৰে?
(ক) কেৱল দিনৰ ভাগত
(খ) কেৱল ৰাতিৰ ভাগত
(গ) দিন আৰু ৰাতি সমানে (সদায়)
(ঘ) কেৱল যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰ নাথাকে
উত্তৰ: (গ) দিন আৰু ৰাতি সমানে (সদায়)

২৯. গধুৰ ব্যায়াম বা শাৰীৰিক পৰিশ্ৰম কৰাৰ পিছত আমাৰ ভোক কিয় বেছিকৈ লাগে?
(ক) কাৰণ শৰীৰত খাদ্যৰ পাচন বন্ধ হৈ যায়
(খ) কাৰণ শ্বসনৰ হাৰ বৃদ্ধি পাই শক্তিৰ খৰচ বেছি হয়
(গ) কাৰণ শৰীৰ ঠাণ্ডা হৈ পৰে
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) কাৰণ শ্বসনৰ হাৰ বৃদ্ধি পাই শক্তিৰ খৰচ বেছি হয়

৩০. তলৰ কোনটো উক্তি ভুল?
(ক) নিশাহত এৰি দিয়া বায়ুত অক্সিজেনো থাকে।
(খ) ভেকুলীয়ে কেৱল ছালেৰেহে উশাহ লয়।
(গ) উদ্ভিদৰ শিপাইও শ্বসনৰ বাবে অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰে।
(ঘ) অবাত শ্বসনত সবাত শ্বসনতকৈ কম শক্তি উৎপন্ন হয়।
উত্তৰ: (খ) ভেকুলীয়ে কেৱল ছালেৰেহে উশাহ লয়। (কাৰণ ই হাওঁফাওঁৰেও ল’ব পাৰে)