শ্ৰেণী ১২ জীৱবিজ্ঞানৰ “জীৱ আৰু আৱাদী” (Organisms and Populations) অধ্যায়টোৰ পৰা বোৰ্ড পৰীক্ষা আৰু NEET-ৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ 30 টা বহু বিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQs) তলত MCQ আৰ্হিত লিখি দিয়া হ’ল:
১. পৰিস্থিতি বিজ্ঞান বা ইক’লজীৰ (Ecology) আটাইতকৈ প্ৰাথমিক বা সৰু স্তৰটো কি?
(A) আৱাদী (Population)
(B) জীৱ (Organism)
(C) জৈৱ সম্প্ৰদায়
(D) বাৰ্দ্ধক্য বা বায়’ম (Biome)
উত্তৰ: (B) জীৱ (Organism)
২. জীৱৰ বিতৰণক প্ৰভাৱিত কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰধান অজৈৱিক কাৰক (Abiotic factor) কোনটো?
(A) পানী
(B) পোহৰ
(C) মাটি
(D) উষ্ণতা (Temperature)
উত্তৰ: (D) উষ্ণতা (Temperature)
৩. যিবোৰ জীৱই উষ্ণতাৰ এক বৃহৎ পৰিসৰ বা তাৰতম্য সহ্য কৰিব পাৰে, সেইবোৰক কি বোলা হয়?
(A) ষ্টেন’থাৰ্মেল (Stenothermal)
(B) ইউৰিথাৰ্মেল (Eurythermal)
(C) ইউৰিহেলাইন
(D) ষ্টেন’হেলাইন
উত্তৰ: (B) ইউৰিথাৰ্মেল (Eurythermal)
৪. পানীৰ লৱণতাৰ (Salinity) এক বৃহৎ পৰিসৰ সহ্য কৰিব পৰা সামুদ্ৰিক জীৱসমূহক কি বোলে?
(A) ষ্টেন’হেলাইন
(B) ইউৰিহেলাইন
(C) ইউৰিথাৰ্মেল
(D) ষ্টেন’থাৰ্মেল
উত্তৰ: (B) ইউৰিহেলাইন (Euryhaline)
৫. বাহিৰৰ পৰিৱেশৰ উষ্ণতা সলনি হ’লেও শৰীৰৰ ভিতৰৰ উষ্ণতা সদায় স্থিৰ (Homeostasis) ৰাখিব পৰা জীৱবোৰক কি বোলে?
(A) অনুগামী (Conformers)
(B) নিয়ন্ত্ৰণকাৰী (Regulators)
(C) প্ৰব্ৰজনকাৰী
(D) নিলম্বনকাৰী
উত্তৰ: (B) নিয়ন্ত্ৰণকাৰী (Regulators)
৬. পৃথিৱীৰ প্ৰায় ৯৯% প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদে শৰীৰৰ ভিতৰৰ পৰিৱেশ স্থিৰ ৰাখিব নোৱাৰে। ইহঁতক কি শ্ৰেণীত ধৰা হয়?
(A) নিয়ন্ত্ৰণকাৰী
(B) অনুগামী
(C) ইউৰিথাৰ্মেল
(D) এটাও নহয়
উত্তৰ: (B) অনুগামী (Conformers)
৭. জাৰকালি ছাইবেৰিয়াৰ পৰা অহা হাজাৰ হাজাৰ পৰিভ্ৰমী চৰাইক আশ্ৰয় দিয়া ৰাজস্থানৰ বিখ্যাত স্থানখনৰ নাম কি?
(A) কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
(B) কেওলাদেউ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ভৰতপুৰ
(C) গিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
(D) কৰবেট ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
উত্তৰ: (B) কেоলাদেউ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ভৰতপুৰ (Keoladeo National Park)
৮. জাৰকালি প্ৰতিকূল পৰিৱেশৰ পৰা বাচিবলৈ ভালুকে (Bears) গুহাত আশ্ৰয় লৈ কৰা দীৰ্ঘকালীন নিদ্ৰা বা নিষ্ক্ৰিয়তাক কি বোলে?
(A) গ্ৰীষ্মকালীন টোপনি (Aestivation)
(B) শীতকালীন টোপনি (Hibernation)
(C) ডায়াপজ (Diapause)
(D) প্ৰব্ৰজন
উত্তৰ: (B) শীতকালীন টোপনি (Hibernation)
৯. শামুক (Snails) আৰু মাছে গৰম তথা পানীৰ অভাৱৰ পৰা বাচিবলৈ কৰা গ্ৰীষ্মকালীন নিষ্ক্ৰিয়তাক কি বোলা হয়?
(A) হাইবাৰনেচন
(B) এষ্টিভেচন
(C) ডায়াপজ
(D) নিয়ন্ত্ৰণ
উত্তৰ: (B) এষ্টিভেচন বা গ্ৰীষ্মকালীন টোপনি (Aestivation)
১০. প্ৰতিকূল পৰিৱেশত হ্ৰদ বা পুখুৰীৰ প্ৰাণী-প্লাংকটনসমূহৰ (Zooplankton) বিকাশ সাময়িকভাৱে স্থগিত হোৱা অৱস্থাটোক কি বোলে?
(A) শীতকালীন টোপনি
(B) ডায়াপজ
(C) হোমিয়’ষ্টেচিচ
(D) অভিযোজন
উত্তৰ: (B) ডায়াপজ (Diapause)
১১. ঠাণ্ডা জলবায়ুৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবোৰৰ কাণ আৰু ভৰি চুটি হয় যাতে শৰীৰৰ পৰা তাপৰ অপচয় হ্ৰাস পায়। এই নিয়মটোক কি বোলে?
(A) গাউছৰ নিয়ম
(B) এলেনৰ নিয়ম
(C) ডাৰউইনৰ নিয়ম
(D) হাৰ্ডী-ৱেইনবাৰ্গৰ নীতি
উত্তৰ: (B) এলেনৰ নিয়ম (Allen’s Rule)
১২. কেক্টাছ বা মৰুভূমিৰ উদ্ভিদবোৰত বাষ্পীকৰণ ৰোধ কৰিবলৈ কোনটো বিশেষ সালোক-সংশ্লেষণৰ পথ (Photosynthetic pathway) দেখা যায়?
(A) C₃ পাথৱে
(B) C₄ পাথৱে
(C) CAM পাথৱে
(D) এটাও নহয়
উত্তৰ: (C) CAM পাথৱে (Crassulacean Acid Metabolism)
১৩. পাহাৰীয়া ওখ ঠাইলৈ (উদা: ৰহতাং পাছ) গ’লে কম বায়ুমণ্ডলীয় চাপৰ বাবে হোৱা “উচ্চতাজনিত অসুস্থতা” (Altitude Sickness)-ৰ মুখ্য কাৰণ কি?
(A) অত্যধিক ঠাণ্ডা
(B) অক্সিজেনৰ কম আংশিক চাপ
(C) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড বৃদ্ধি পোৱা বাবে
(D) ভাগৰ লগা বাবে
উত্তৰ: (B) অক্সিজেনৰ কম আংশিক চাপ (Low PO₂)
১৪. শৰীৰে উচ্চতাজনিত অসুস্থতা (Altitude Sickness) দূৰ কৰিবলৈ কেনেকুৱা শৰীৰবৃত্তীয় সঁহাৰি দেখুৱায়?
(A) লোহিত ৰক্তকণিকা বা RBC-ৰ উৎপাদন বৃদ্ধি কৰে
(B) হিমগ্ল’বিনৰ বন্ধন ক্ষমতা কমাই দিয়ে
(C) উশাহ-নিশাহৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰে
(D) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ
উত্তৰ: (D) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ
১৫. এটা নিৰ্দিষ্ট এলেকাত থকা একে প্ৰজাতিৰ জীৱসমূহৰ গোটক একেলগে কি বোলা হয়?
(A) জৈৱ সম্প্ৰদায়
(B) আৱাদী বা জীৱসমষ্টি
(C) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ
(D) জীৱমণ্ডল
উত্তৰ: (B) আৱাদী বা জীৱসমষ্টি (Population)
১৬. তলৰ কোনটো বৈশিষ্ট্য এটা একক জীৱৰ নাথাকে কিন্তু এটা আৱাদী বা জীৱসমষ্টিৰ থাকে?
(A) জন্মৰ হাৰ (Natality)
(B) মৃত্যুৰ হাৰ (Mortality)
(C) লিংগ অনুপাত (Sex ratio)
(D) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (D) ওপৰৰ আটাইকেইটা
১৭. যেতিয়া কোনো এটা আৱাদীত পূৰ্ব-প্ৰজননক্ষম (Pre-reproductive) কিশোৰ জীৱৰ সংখ্যা অত্যধিক বেছি হয়, তেতিয়া বয়সৰ পিৰামিডটো দেখিবলৈ কেনেকুৱা হয়?
(A) ঘণ্টা আকৃতিৰ (Bell-shaped)
(B) ত্ৰিভুজাকাৰ বা প্ৰসাৰণশীল (Triangular / Expanding)
(C) কলহ আকৃতিৰ (Urn-shaped)
(D) পথালি আকৃতিৰ
উত্তৰ: (B) ত্ৰিভুজাকাৰ বা প্ৰসাৰণশীল (Triangular / Expanding)
১৮. যদি এটা আৱাদীত খাদ্য আৰু বাসস্থান আদি সম্পদসমূহ অসীমিত (Unlimited) হয়, তেন্তে আৱাদীৰ বৃদ্ধিৰ লেখচিত্ৰডাল কেনে আকৃতিৰ হ’ব?
(A) ‘S’ আকৃতিৰ
(B) ‘J’ আকৃতিৰ বা সূচকীয়
(C) সৰল ৰেখাকৃতিৰ
(D) ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট আকৃতি নাথাকে
উত্তৰ: (B) ‘J’ আকৃতিৰ বা সূচকীয় (J-shaped / Exponential)
১৯. সূচকীয় বৃদ্ধি (Exponential Growth) আৰ্হি প্ৰকাশ কৰা সঠিক গাণিতিক সমীকৰণটো কি?
(A)
(B)
(C)
(D) এটাও নহয়
উত্তৰ: (A)
২০. প্ৰকৃতিৰ আটাইতকৈ বাস্তৱসন্মত বৃদ্ধিৰ আৰ্হি “লজিষ্টিক বৃদ্ধি” (Logistic Growth)-ৰ লেখচিত্ৰডাল কেনে আকৃতিৰ হয়?
(A) ‘J’ আকৃতিৰ
(B) ‘S’ আকৃতিৰ
(C) উলম্ব আকৃতিৰ
(D) বৃত্তাকাৰ
উত্তৰ: (B) ‘S’ আকৃতিৰ বা চিগমইড (S-shaped / Sigmoid)
২১. লজিষ্টিক বৃদ্ধিৰ সমীকৰণ -ত থকা ‘K’ আখৰটোৱে কোনটো পৰিস্থিতি বিজ্ঞানৰ ধাৰণাক সূচায়?
(A) জন্মৰ হাৰ
(B) বহন ক্ষমতা
(C) অন্তৰ্নিহিত বৃদ্ধিৰ হাৰ
(D) আৱাদীৰ ঘনত্ব
উত্তৰ: (B) বহন ক্ষমতা (Carrying Capacity)
২২. দুটা ভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাজত হোৱা পাৰস্পৰিক আন্তঃক্ৰিয়াত যদি দুয়োটা প্ৰজাতিয়েই উপকৃত (+/+) হয়, তেন্তে তাক কি বোলে?
(A) সহভোজিতা (Commensalism)
(B) সহজীৱিতা বা মিথষ্ক্ৰিয়া (Mutualism)
(C) পৰজীৱিতা
(D) অসহভোজিতা
উত্তৰ: (B) সহজীৱিতা বা মিথষ্ক্ৰিয়া (Mutualism)
২৩. লাইকেন (Lichen) তলৰ কোন দুবিধ জীৱৰ মাজত থকা সহজীৱিতা বা Mutualism-ৰ আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ?
(A) বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ
(B) শেলাই আৰু ভেঁকুৰ
(C) ভাইৰাছ আৰু শেলাই
(D) গছৰ শিপা আৰু ভেঁকুৰ
উত্তৰ: (B) শেলাই আৰু ভেঁকুৰ (Algae & Fungi)
২৪. গছৰ শিপা আৰু ভেঁকুৰৰ মাজত থকা সহজীৱী সম্পৰ্কটোক কি বোলা হয়?
(A) লাইকেন
(B) মাইক’ৰাইজা
(C) পৰভক্ষিতা
(D) সহভোজিতা
উত্তৰ: (B) মাইক’ৰাইজা (Mycorrhiza)
২৫. দুটা প্ৰজাতিৰ আন্তঃক্ৰিয়াত যদি এটা প্ৰজাতি উপকৃত হয় আৰু আনটো প্ৰজাতিৰ কোনো লাভ বা লোকচান নহয় (+/0), তেন্তে তাক কি বোলে?
(A) সহজীৱিতা
(B) সহভোজিতা
(C) পৰজীৱিতা
(D) অসহভোজিতা
উত্তৰ: (B) সহভোজিতা (Commensalism)
২৬. আম গছৰ ডালত গজি উঠা অৰ্কিড (Orchid) উদ্ভিদডাল তলৰ কোনটো সম্পৰ্কৰ উদাহৰণ?
(A) সহজীৱিতা
(B) সহভোজিতা
(C) পৰজীৱিতা
(D) প্ৰতিযোগিতা
উত্তৰ: (B) সহভোজিতা (Commensalism)
২৭. দুটা প্ৰজাতিৰ মাজত হোৱা ক্ৰিয়াত যদি এটা লাভৱান হয় আৰু পোষক জীৱটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় (+/-), তেন্তে তাক কি বোলে?
(A) সহভোজিতা
(B) পৰজীৱিতা
(C) অসহভোজিতা
(D) সহজীৱিতা
উত্তৰ: (B) পৰজীৱিতা (Parasitism)
২৮. কুলি চৰায়ে নিজে বাহ নোসজাকৈ কাউৰীৰ বাহত কণী পৰা আৰু কাউৰীয়ে নিজৰ কণীৰ লগতে কুলিৰ কণীকো উমনি দিয়া বিশেষ পৰজীৱিতাক কি বোলে?
(A) বহিঃপৰজীৱিতা
(B) ব্ৰুড পৰজীৱিতা
(C) অন্তঃপৰজীৱিতা
(D) সহভোজিতা
উত্তৰ: (B) ব্ৰুড পৰজীৱিতা (Brood parasitism)
২৯. সীমিত সম্পদ থকা এটা পৰিৱেশত দুটা নিকটৱৰ্তী প্ৰজাতিৰ মাজত হোৱা তীব্ৰ সংগ্ৰামক কি বোলে, য’ত দুয়োৰে লোকচান (-/-) হয়?
(A) সহভোজিতা
(B) প্ৰতিযোগিতা
(C) পৰভক্ষিতা
(D) সহজীৱিতা
উত্তৰ: (B) প্ৰতিযোগিতা (Competition)
৩০. “সীমিত সম্পদৰ বাবে দুটা প্ৰজাতিৰ মাজত প্ৰতিযোগিতা হ’লে নিকৃষ্ট প্ৰজাতিটো সম্পূৰ্ণ বিলুপ্ত হয়”— এই বিখ্যাত নীতিটো কোনে আগবঢ়াইছিল?
(A) চাৰ্লছ ডাৰউইন
(B) গাউছৰ বৰ্জন নীতি
(C) এলেনৰ নিয়ম
(D) লেমাৰ্কবাদ
উত্তৰ: (B) গাউছৰ বৰ্জন নীতি (Gause’s Principle)