শ্ৰেণী ১২ জীৱবিজ্ঞানৰ “ক্ৰমবিকাশ বা অভিব্যক্তি” (Evolution) অধ্যায়টোৰ পৰা বোৰ্ড পৰীক্ষা (AHSEC/CBSE) আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ (NEET) বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ৩০ টা বহু বিকল্পীয় প্ৰש্ন (MCQs) তলত সৰল MCQ আৰ্হিত লিখি দিয়া হ’ল:

১. বিগ বেং তত্ত্ব (Big Bang Theory) অনুসৰি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি প্ৰায় কিমান বছৰ পূৰ্বে হৈছিল?

(A) ৪.৫ বিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(B) ২০ বিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(C) ১৫,০০০ বছৰ পূৰ্বে

(D) ১.৫ বিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ২০ বিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

২. মিলৰ-ইউৰীৰ পৰীক্ষাত (Miller-Urey Experiment) আদিম পৃথিৱীৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিবলৈ তলৰ কোনটো গেছৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল?

(A) CH₄ (মিথেন)

(B) NH₃ (এমনিয়া)

(C) O₂ (অক্সিজেন)

(D) H₂ (হাইড্ৰ’জেন)

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) O₂ (অক্সিজেন)

৩. মিলৰৰ পৰীক্ষাত (Miller’s Experiment) फ्लाস্কটোৰ ভিতৰত বৈদ্যুতিক ডিচচাৰ্জ দি কিমান উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল?

(A) ১০০°C

(B) ৫০০°C

(C) ৮০০°C

(D) ১২০০°C

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ৮০০°C

৪. মিলৰ আৰু ইউৰীৰ পৰীক্ষাৰ শেষত তলৰ কোনটো জৈৱিক পদাৰ্থ পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে সংশ্লেষিত হৈছিল?

(A) কাৰ্ব’হাইড্ৰেট

(B) এমিন’ এচিড

(C) চৰ্বি (Lipids)

(D) নাইট্ৰ’জেন ক্ষাৰ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) এমিন’ এচিড (Amino acids)

৫. সমসংস্থ অংগই (Homologous organs) তলৰ কোন প্ৰকাৰৰ ক্ৰমবিকাশক সূচায়?

(A) অপসাৰী ক্ৰমবিকাশ (Divergent Evolution)

(B) অভিসাৰী ক্ৰমবিকাশ (Convergent Evolution)

(C) সমান্তৰাল ক্ৰমবিকাশ

(D) এটাও নহয়

শুদ্ধ উত্তৰ: (A) অপসাৰী ক্ৰমবিকাশ (Divergent Evolution)

৬. তলৰ কোনটো সমসংস্থ অংগৰ (Homologous Organs) সঠিক উদাহৰণ?

(A) চৰাই আৰু পখিলাৰ ডেউকা

(B) মানুহৰ হাত আৰু বাদুলীৰ ডেউকা

(C) অক্টোপাচ আৰু মানুহৰ চকু

(D) আলু আৰু মিঠা আলু

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) মানুহৰ হাত আৰু বাদুলীৰ ডেউকা

৭. সমবৃত্তি অংগই (Analogous organs) তলৰ কোন প্ৰকাৰৰ ক্ৰমবিকাশক প্ৰতিফলিত কৰে?

(A) অপসাৰী ক্ৰমবিকাশ

(B) অভিসাৰী ক্ৰমবিকাশ

(C) প্ৰগতিশীল ক্ৰমবিকাশ

(D) অবক্ষয়ী ক্ৰমবিকাশ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) অভিসাৰী ক্ৰমবিকাশ (Convergent Evolution)

৮. উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত আলু (কাণ্ডৰ ৰূপান্তৰ) আৰু মিঠা আলু (মূলৰ ৰূপান্তৰ) তলৰ কিহৰ উদাহৰণ?

(A) সমসংস্থ অংগ

(B) সমবৃত্তি অংগ

(C) লুপ্তপ্ৰায় অংগ

(D) পূৰ্বপুৰুষীয় লক্ষণ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) সমবৃত্তি অংগ (Analogous Organs)

৯. ইংলেণ্ডত দেখা পোৱা “উদ্যোগীক কৃষ্ণতা” (Industrial Melanism) তলৰ কোনটো তত্ত্বৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত উদাহৰণ?

(A) লেমাৰ্কৰ ব্যৱহাৰ আৰু অব্যৱহাৰৰ সূত্ৰ

(B) হ্যুগো ডি ক্ৰীজৰ পৰিৱৰ্ত্তনবাদ

(C) ডাৰউইনৰ প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন

(D) স্বতঃস্ফূৰ্ত উৎপত্তিবাদ

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ডাৰউইনৰ প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন (Natural Selection)

১০. ক্ৰমবিকাশৰ সন্দৰ্ভত কোনে অৰ্জিত লক্ষণৰ বংশানুসৰণ তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল?

(A) চাৰ্লছ ডাৰউইন

(B) জিন ব্যাপটিষ্ট লেমাৰ্ক (Lamarck)

(C) থমাছ মালথাচ

(D) আলেকজেণ্ডাৰ ওপাৰিন

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জিন ব্যাপটিষ্ট লেমাৰ্ক (Lamarck)

১১. হ্যুগো ডি ক্ৰীজে (Hugo de Vries) ক্ৰমবিকাশৰ ‘পৰিৱ্যক্তিবাদ’ (Mutation Theory) আগবঢ়াওঁতে কোনবিধ উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰিছিল?

(A) মটৰ মাহ (Pisum sativum)

(B) এধাতুৰা ফুল (Evening Primrose)

(C) ড্ৰ’চ’ফিলা মাখি

(D) নিউৰ’স্প’ৰা

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) এধাতুৰা ফুল (Evening Primrose)

১২. হ্যুগো ডি ক্ৰীজৰ মতে ক্ৰমবিকাশৰ মূল কাৰক পৰিৱ্যক্তি (Mutation) কেনেধৰণৰ হয়?

(A) ধীৰ আৰু দিশযুক্ত

(B) আকস্মিক আৰু দিশহীন

(C) ধীৰ আৰু দিশহীন

(D) ক্ৰমিক আৰু সুনিৰ্দিষ্ট

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) আকস্মিক আৰু দিশহীন (Random & Directionless)

১৩. হ্যুগো ডি ক্ৰীজে একক পদক্ষেপত হোৱা ডাঙৰ পৰিৱ্যক্তিক কি বুলি নামকৰণ কৰিছিল, যিয়ে নতুন প্ৰজাতি সৃষ্টি কৰে?

(A) চেলটেছন

(B) জিন প্ৰৱাজন

(C) প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰভাৱ

(D) ক্ৰমবিকাশ

শুদ্ধ উত্তৰ: (A) চেলটেছন (Saltation)

১৪. ডাৰউইনে গেলপাগাছ দ্বীপপুঞ্জত পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰাই কেইবিধক বৰ্তমান কি নামেৰে জনা যায়?

(A) ডাৰউইনৰ কাউৰী

(B) ডাৰউইনৰ ফিঞ্চ

(C) পেংগুইন

(D) ড’ড’ চৰাই

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ডাৰউইনৰ ফিঞ্চ (Darwin’s Finches)

১৫. এটা নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা কেন্দ্ৰীয় বিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ হৈ ভিন্ন ভৌগোলিক অঞ্চললৈ প্ৰজাতিৰ বিস্তাৰ ঘটা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?

(A) অভিসাৰী ক্ৰমবিকাশ

(B) অনুকূলনমূলক প্ৰসাৰণ

(C) জিনীয় বিচ্যুতি

(D) প্ৰাকৃতিক বাছনি

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) অনুকূলনমূলক প্ৰসাৰণ (Adaptive Radiation)

১৬. হাৰ্ডী-ৱেইনবাৰ্গৰ সমীকৰণত (Hardy-Weinberg Equation) বিষমযোগ্মী (Heterozygous) জীৱৰ সঘনতাক কিহৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয়?

(A) $p^2$

(B) $q^2$

(C) 2pq

(D) $p^2 + q^2$

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) 2pq

১৭. হাৰ্ডী-ৱেইনবাৰ্গৰ জিনীয় ভাৰসাম্য (Genetic Equilibrium) তলৰ কোনটো কাৰকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত বা সলনি নহয়?

(A) জিনীয় প্ৰৱাজন (Gene flow)

(B) জিনীয় বিচ্যুতি (Genetic drift)

(C) যাদৃচ্ছিক মিলন (Random Mating)

(D) পৰিৱ্যক্তি (Mutation)

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) যাদৃচ্ছিক মিলন (Random Mating)

১৮. সৰু আৰু আছুতীয়া জনসংখ্যাত আকস্মিকভাৱে বা দুৰ্ঘটনাবশতঃ জিনৰ সঘনতা পৰিৱৰ্তন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?

(A) প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন

(B) জিনীয় বিচ্যুতি বা জেনেটিক ড্ৰীফ্ট

(C) জিন প্ৰৱাজন

(D) চেলটেছন

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জিনীয় বিচ্যুতি বা জেনেটিক ড্ৰীফ্ট (Genetic Drift)

১৯. যেতিয়া এটা মূল জনসংখ্যাৰ পৰা এটা সৰু গোট আঁতৰি গৈ নতুন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰে আৰু নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি কৰে, তাক কি প্ৰভাৱ বোলে?

(A) বটলনেক প্ৰভাৱ (Bottleneck effect)

(B) প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰভাৱ (Founder Effect)

(C) ডাৰউইন প্ৰভাৱ

(D) স্প্লাইচিং প্ৰভাৱ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰভাৱ (Founder Effect)

২০. জীৱাশ্মসমূহৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ সাধাৰণতে তলৰ কোনটো পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

(A) ক্ৰমেট’গ্ৰাফী

(B) ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং (Radioactive Carbon Dating)

(C) ইলেকট্ৰ’ফৰেছিছ

(D) পলিমেৰেজ চেইন ৰিয়েকচন (PCR)

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং (Radioactive Carbon Dating)

২১. প্ৰথম উৎপত্তি হোৱা মৎস্যসদৃশ অমেৰুদণ্ডী (Jawless vertebrates) প্ৰাণীসমূহ পৃথিৱীলৈ কেতিয়া আহিছিল?

(A) ৫০০ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(B) ৩৫০ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(C) ২ বিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(D) ৬৫ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৩৫০ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

২২. ডাইন’চৰসমূহ পৃথিৱীৰ বুকুৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হৈ যোৱা সময়ছোৱা কোনটো আছিল?

(A) প্ৰায় ৩৫০ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(B) প্ৰায় ৬৫ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(C) প্ৰায় ২ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

(D) প্ৰায় ১৫,০০০ বছৰ পূৰ্বে

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) প্ৰায় ৬৫ মিলিয়ন বছৰ পূৰ্বে

২৩. মানুহৰ ক্ৰমবিকাশৰ ইতিহাসত তলৰ কোনটো আটাইতকৈ পুৰণি বা প্ৰাচীন আছিল?

(A) ৰামাপিথেকাছ (Ramapithecus)

(B) হ’ম’ ইৰেকটাছ (Homo erectus)

(C) হ’ম’ হেবিলিছ (Homo habilis)

(D) নিয়ণ্ডাৰথেল মানুহ (Neanderthal man)

শুদ্ধ উত্তৰ: (A) ৰামাপিথেকাছ (Ramapithecus)

২৪. প্ৰথম মানুহৰ দৰে বৈশিষ্ট্য থকা (First human-like hominid) প্ৰাণীবিধ কোন আছিল?

(A) অষ্ট্ৰেল’পিথেকাছ

(B) হ’ম’ হেবিলিছ

(C) হ’ম’ ইৰেকটাছ

(D) ড্ৰায়’পিথেকাছ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) হ’ম’ হেবিলিছ (Homo habilis)

২৫. হ’ম’ হেবিলিছ (Homo habilis) মানুহৰ মগজুৰ ক্ষমতা (Cranial capacity) কিমান আছিল?

(A) ৪00–৫00 cc

(B) 650–800 cc

(C) ৯০০ cc

(D) ১৪০০ cc

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) 650–800 cc

২৬. তলৰ কোনবিধ প্ৰাচীন মানুহে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঙহ খাইছিল বুলি জীৱাশ্মৰ পৰা প্ৰমাণ পোৱা গৈছে?

(A) হ’ম’ হেবিলিছ

(B) হ’ম’ ইৰেকটাছ

(C) ৰামাপিথেকাছ

(D) অষ্ট্ৰেল’পিথেচাইনছ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) হ’ম’ ইৰেকটাছ (Homo erectus)

২৭. হ’ম’ ইৰেকটাছ (Homo erectus)-ৰ জীৱাশ্ম ১৮৯১ চনত পোনপ্ৰথমতে ক’ত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল?

(A) আফ্ৰিকা

(B) জাভা

(C) জাৰ্মানী

(D) চীন

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জাভা (Java)

২৮. কোনবিধ প্ৰাক-ঐতিহাসিক মানুহে নিজৰ শৰীৰ ঢাকিবলৈ জন্তুৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু মৃতদেহ সসন্মানে পুতি থৈছিল?

(A) হ’ম’ ইৰেকটাছ

(B) নিয়ণ্ডাৰথেল মানুহ

(C) ক্ৰ’-মেগনন মানুহ

(D) হ’ম’ হেবিলিছ

শুদ্ধ উত্তৰ: (B) নিয়ণ্ডাৰথেল মানুহ (Neanderthal man)

২৯. নিয়ণ্ডাৰথেল মানুহৰ মগজুৰ ক্ষমতা (Cranial capacity) কিমান আছিল?

(A) ৯০০ cc

(B) ১০০০ cc

(C) ১৪০০ cc

(D) ১৬০০ cc

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ১৪০০ cc

৩০. আধুনিক মানুহ অৰ্থাৎ হ’ম’ চেপিয়েন্স (Homo sapiens) তলৰ কোনটো মহাদেশত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে উৎপত্তি হৈছিল?

(A) এছিয়া

(B) ইউৰোপ

(C) আফ্ৰিকা

(D) আমেৰিকা

শুদ্ধ উত্তৰ: (C) আফ্ৰিকা (Africa)

---