দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ জীৱবিজ্ঞান (Class 12 Biology) পাঠ্যক্ৰমৰ চতুৰ্থ অধ্যায় “প্ৰজনন স্বাস্থ্য” (Reproductive Health) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি 30 টা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ) উত্তৰসহ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:
🤰 ১ নং খণ্ড: পৰিয়াল পৰিকল্পনা আৰু জনসাংখ্যিক পৰিসংখ্যা
প্ৰশ্ন ১/ ভাৰতবৰ্ষত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে কোন চনত জাতীয় স্তৰত “পৰিয়াল পৰিকল্পনা” (Family Planning) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হৈছিল?
(ক) ১৯৫১ চনত
(খ) ১৯৬১ চনত
(গ) ১৯৭১ চনত
(ঘ) ১৯৮১ চনত
উত্তৰ: (ক) ১৯৫১ চনত
প্ৰশ্ন ২/ বৰ্তমান সময়ত ‘পৰিয়াল পৰিকল্পনা’ কাৰ্যসূচীক অধিক উন্নত আৰু ব্যাপক ৰূপত কি নামেৰে জনা যায়?
(ক) মাতৃ আৰু শিশু স্বাস্থ্য
(খ) প্ৰজনন আৰু শিশু স্বাস্থ্য ৰক্ষা কাৰ্যসূচী
(গ) ৰাষ্ট্ৰীয় জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ
(ঘ) ল’ৰা-ছোৱালী সুৰক্ষা অভিযান
উত্তৰ: (খ) প্ৰজনন আৰু শিশু স্বাস্থ্য ৰক্ষা কাৰ্যসূচী (RCH)
প্ৰশ্ন ৩/ ভ্ৰূণৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ আৰু জিনীয় খেলিমেলি পৰীক্ষা কৰিবলৈ উলিয়াম বা এম্নিঅ’টিক তৰল ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে, যিটো ভাৰতত আইনীভাৱে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে?
(ক) এণ্ড’স্ক’পি
(খ) লেপাৰ’স্ক’পি
(গ) এম্নিয়’চেণ্টেছিছ
(ঘ) আলট্ৰাচাউণ্ড
উত্তৰ: (গ) এম্নিয়’চেণ্টেছিছ (Amniocentesis)
🛡️ ২ নং খণ্ড: গৰ্ভনিৰোধক পদ্ধতি (Contraceptive Methods)
প্ৰশ্ন ৪/ তলৰ কোনটো গৰ্ভনিৰোধৰ প্ৰাকৃতিক বা পৰম্পৰাগত পদ্ধতি নহয়?
(ক) সাময়িক ব্ৰহ্মচৰ্য (Periodic abstinence)
(খ) সহবাস যতি বা প্ৰত্যাহাৰ (Coitus interruptus)
(গ) স্তন্যদানকালীন অন আৰ্তৱ (Lactational amenorrhea)
(ঘ) কণ্ডমৰ ব্যৱহাৰ
উত্তৰ: (ঘ) কণ্ডমৰ ব্যৱহাৰ (ই এটা প্ৰতিবন্ধক বা Barrier পদ্ধতি)
প্ৰশ্ন ৫/ স্তন্যদানকালীন অন আৰ্তৱ (Lactational amenorrhea) পদ্ধতিটো সন্তান জন্মৰ পিছত সৰ্বোচ্চ কিমান মাহলৈকে কাৰ্যকৰী হ’ব পাৰে?
(ক) ২ মাহ
(খ) ৪ মাহ
(গ) ৬ মাহ
(ঘ) ১ বছৰ
উত্তৰ: (গ) ৬ মাহ
প্ৰশ্ন ৬/ তলৰ কোনটো গৰ্ভনিৰোধক সঁজুলিয়ে (Barrier method) যৌন সংক্ৰমিত ৰোগ (STD) আৰু এইডছ (AIDS) প্ৰতিৰোধ কৰাত সহায় কৰে?
(ক) কপাৰ-টি (Copper-T)
(খ) কণ্ডম (Condoms)
(গ) অ’ৰেল পিল বা গৰ্ভনিৰোধক বড়ি
(ঘ) ডায়াফ্ৰাম
উত্তৰ: (খ) কণ্ডম
প্ৰশ্ন ৭/ তলৰ কোনটো হৰম’ন ক্ষৰণকাৰী অন্তৰ্জৰায়ু সঁজুলি (Hormone-releasing IUD) ৰ উদাহৰণ?
(ক) Lippes loop
(খ) CuT (Copper-T)
(গ) LNG-20
(ঘ) Multiload 375
উত্তৰ: (গ) LNG-20 আৰু Progestasert
প্ৰশ্ন ৮/ কপাৰ ক্ষৰণকাৰী IUD (যেনে: CuT, Cu7) ৰ মুখ্য কাৰ্যকাৰিতা কি?
(ক) ডিম্বক্ষৰণ বন্ধ কৰা
(খ) শুক্ৰাণুৰ চলন ক্ষমতা আৰু নিষেচন ক্ষমতা হ্ৰাস কৰা
(গ) জৰায়ুক ভ্ৰূণ ধাৰণৰ অনুপযোগী কৰা
(ঘ) ডিম্ববাহী নলী বন্ধ কৰা
উত্তৰ: (খ) শুক্ৰাণুৰ চলন ক্ষমতা আৰু নিষেচন ক্ষমতা হ্ৰাস কৰা
প্ৰশ্ন ৯/ কেন্দ্ৰীয় ঔষধ গৱেষণাগাৰ (CDRI, Lucknow) এ প্ৰস্তুত কৰা মহিলাৰ বাবে অ-হৰম’নযুক্ত জনপ্ৰিয় সপ্তাহত এবাৰ খাবলগীয়া অ’ৰেল পিল বা বড়িটোৰ নাম কি?
(ক) মালা-ডি (Mala-D)
(খ) সহেলী (Saheli)
(গ) মালা-এন
(ঘ) আনৱাণ্টেড-৭২
উত্তৰ: (খ) সহেলী
প্ৰশ্ন ১০/ জৰুৰীকালীন গৰ্ভনিৰোধক (Emergency contraception) হিচাপে ধৰ্ষণ বা সুৰক্ষাহীন সহবাসৰ কিমান ঘণ্টাৰ ভিতৰত পিল বা IUD ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে?
(ক) ২৪ ঘণ্টা
(খ) ৪৮ ঘণ্টা
(গ) ৭২ ঘণ্টা
(ঘ) ১২০ ঘণ্টা
উত্তৰ: (গ) ৭২ ঘণ্টা
প্ৰশ্ন ১১/ পুৰুষৰ চিৰস্থায়ী বন্ধ্যাকৰণ বা অস্ত্ৰোপচাৰ পদ্ধতিক কি বুলি জনা যায়, য’ত শুক্ৰবাহী নলী (Vas deferens) কাটি বান্ধি দিয়া হয়?
(ক) টিউবেক্ট’মি (Tubectomy)
(খ) ভেছেক্ট’মি (Vasectomy)
(গ) কাষ্ট্ৰেচন
(ঘ) লেপাৰ’স্ক’পি
উত্তৰ: (খ) ভেছেক্ট’মি
প্ৰশ্ন ১২/ মহিলাৰ চিৰস্থায়ী বন্ধ্যাকৰণ পদ্ধতিক কি বোলে, য’ত ডিম্ববাহী নলী (Fallopian tube) কাটি বান্ধি দিয়া হয়?
(ক) ভেছেক্ট’মি
(খ) টিউবেক্ট’মি
(গ) হিষ্টেৰেক্ট’মি
(ঘ) এম্নিয়’চেণ্টেছিছ
উত্তৰ: (খ) টিউবেক্ট’মি (Tubectomy)
⚖️ ৩ নং খণ্ড: চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় গৰ্ভপাত (MTP)
প্ৰশ্ন ১৩/ ভাৰত চৰকাৰে কোন চনত কিছুমান বিশেষ চৰ্ত সাপেক্ষে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় গৰ্ভপাত (MTP) আইনীভাৱে বৈধ ঘোষণা কৰিছিল?
(ক) ১৯৫১ চনত
(খ) ১৯৭১ চনত
(গ) ১৯৯১ চনত
(ঘ) ২০০১ চনত
উত্তৰ: (খ) ১৯৭১ চনত
প্ৰশ্ন ১৪/ গৰ্ভাৱস্থাৰ কিমান সপ্তাহলৈকে কৰা গৰ্ভপাত (MTP) আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু নিৰাপদ বুলি গণ্য কৰা হয়?
(ক) প্ৰথম ১২ সপ্তাহ
(খ) ২৪ সপ্তাহ
(গ) ১৮ সপ্তাহ
(ঘ) ৩৬ সপ্তাহ
উত্তৰ: (ক) প্ৰথম ১২ সপ্তাহ (প্ৰথম ত্ৰিমাসিক বা First trimester)
🦠 ৪ নং খণ্ড: যৌন সংক্ৰমিত ৰোগ (STDs / STIs)
প্ৰশ্ন ১৫/ তলৰ কোনটো বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা সংক্ৰমিত হোৱা যৌন ৰোগ (STD)?
(ক) এইডছ (AIDS)
(খ) চিফিলিছ আৰু গ’নৰীয়া
(গ) জননাংগৰ হাৰ্পিছ
(ঘ) ট্ৰাইক’ম’নিয়াচিছ
উত্তৰ: (খ) চিফিলিছ আৰু গ’নৰীয়া
প্ৰশ্ন ১৬/ তলৰ কোনটো যৌন সংক্ৰমিত ৰোগ ভাইৰাছৰ (Virus) দ্বাৰা সংঘটিত হয়?
(ক) ক্লাৰ্মিডিয়াচিছ
(খ) চিফিলিছ
(গ) হেপাটাইটিছ-বি আৰু এইডছ
(ঘ) গ’নৰীয়া
উত্তৰ: (গ) হেপাটাইটিছ-বি আৰু এইডছ (Hepatitis-B , AIDS)
প্ৰশ্ন ১৭/ তলৰ কোনটো যৌন সংক্ৰমিত ৰোগ প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত ধৰা পৰিলেও সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰাময় কৰিব নোৱাৰি?
(ক) গ’নৰীয়া
(খ) জননাংগৰ হাৰ্পিছ , হেপাটাইটিছ-বি আৰু HIV
(গ) চিফিলিছ
(ঘ) ক্লাৰ্মিডিয়াচিছ
উত্তৰ: (খ) জননাংগৰ হাৰ্পিছ, হেপাটাইটিছ-বি আৰু HIV (Genital herpes)
প্ৰশ্ন ১৮/ যৌন সংক্ৰমিত ৰোগসমূহৰ পৰা বাচি থাকিবলৈ আটাইতকৈ উপযুক্ত উপায় কোনটো?
(ক) অচিনাকী বা বহু ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্কৰ পৰা আঁতৰি থকা
(খ) সহবাসৰ সময়ত সদায় কণ্ডম ব্যৱহাৰ কৰা
(গ) কোনো সন্দেহ হ’লে লগে লগে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱা
(ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
উত্তৰ: (ঘ) ওপৰৰ আটাইকেইটা
🔬 ৫ নং খণ্ড: বন্ধ্যত্ব আৰু সহায়ক প্ৰজনন প্ৰযুক্তি (ART)
প্ৰশ্ন ১৯/ সুৰক্ষাহীন সহবাসৰ পিছতো সন্তান জন্ম দিয়াত অসমৰ্থ হোৱা অৱস্থাটোক কি বোলে?
(ক) বন্ধ্যত্ব
(খ) নপুংসকতা
(গ) গৰ্ভপাত
(ঘ) ঋতু বন্ধ
উত্তৰ: (ক) বন্ধ্যত্ব (Infertility)
প্ৰশ্ন ২০/ “টেষ্ট টিউব বেবী” (Test Tube Baby) কাৰ্যসূচীত তলৰ কোনটো পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) ইন-ভিভ’ নিষেচন (In-vivo fertilization)
(খ) ইন-ভিট্ৰ’ নিষেচন (In-vitro fertilization – IVF)
(গ) কৃত্ৰিম গৰ্ভাধাৰণ
(ঘ) কেৱল ছৰ’গেছী
উত্তৰ: (খ) ইন-ভিট্ৰ’ নিষেচন (শৰীৰৰ বাহিৰত পৰীক্ষাগাৰত কৰা নিষেচন)
প্ৰশ্ন ২১/ ZIFT পদ্ধতিৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
(ক) Zygote Intrafallopian Transfer
(খ) Zygote Interfallopian Transfer
(গ) Zygote Intrautrine Transfer
(ঘ) Zygote In-vitro Transfer
উত্তৰ: (ক) Zygote Intrafallopian Transfer
প্ৰশ্ন ২২/ ZIFT পদ্ধতিত জাইগ’ট বা ৮ টা ব্লাষ্ট’মেয়াৰ পৰ্যন্ত প্ৰাৰম্ভিক ভ্ৰূণটোক ক’লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়?
(ক) জৰায়ুলৈ
(খ) ডিম্ববাহী নলীলৈ
(গ) ডিম্বাশয়লৈ
(ঘ) গৰ্ভাশয় গ্ৰন্থিলৈ
উত্তৰ: (খ) ডিম্ববাহী নলীলৈ (Fallopian tube)
প্ৰশ্ন ২৩/ ৮ টা ব্লাষ্ট’মেয়াৰতকৈ অধিক কোষযুক্ত ভ্ৰূণক পোনপটীয়াকৈ জৰায়ুত সংস্থাপন কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে?
(ক) ZIFT
(খ) IUT
(ग) GIFT
(ঘ) ICSI
উত্তৰ: (খ) IUT (Intrauterine Transfer)
প্ৰশ্ন ২৪/ GIFT (Gamete Intrafallopian Transfer) পদ্ধতিটো কাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) যি গৰাকী মহিলাই ডিম্বাণু উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে কিন্তু নিষেচন আৰু ভ্ৰূণ ধাৰণৰ বাবে উপযুক্ত পৰিৱেশ দিব পাৰে
(খ) যি পুৰুষৰ শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা তেনেই কম
(গ) যাৰ ডিম্ববাহী নলী সম্পূৰ্ণ বন্ধ
(ঘ) কাৰো বাবে নহয়
উত্তৰ: (ক) যি গৰাকী মহিলাই ডিম্বাণু উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে কিন্তু নিষেচন আৰু ভ্ৰূণ ধাৰণৰ বাবে উপযুক্ত পৰিৱেশ দিব পাৰে
প্ৰশ্ন ২৫/ ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) পদ্ধতিত পৰীক্ষাগাৰত ভ্ৰূণ কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়?
(ক) শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণু সাধাৰণভাৱে মিহলাই
(খ) এটা শুক্ৰাণু পোনপটীয়াকৈ ডিম্বাণুৰ কোষপ্ৰৰস বা ছাইট’প্লাজমত বেজীৰে সুমুৱাই দি
(গ) কেৱল হৰম’ন প্ৰয়োগ কৰি
(ঘ) পুং-গামেট অবিহনে
উত্তৰ: (খ) এটা শুক্ৰাণু পোনপটীয়াকৈ ডিম্বাণুৰ কোষপ্ৰৰস বা ছাইট’প্লাজমত বেজীৰে সুমুৱাই দি
প্ৰশ্ন ২৬/ AI (Artificial Insemination) বা कृत্ৰিম গৰ্ভাধাৰণ পদ্ধতিটো কেতিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(ক) যেতিয়া মহিলা গৰাকীৰ ডিম্ববাহী নলী বন্ধ থাকে
(খ) যেতিয়া পুৰুষ সংগীজন শুক্ৰাণু ক্ষৰণ কৰাত অসমৰ্থ বা শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা অতি কম (Oligospermia) হয়
(গ) যেতিয়া ভ্ৰূণ জৰায়ুত ৰোপণ নহয়
(ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰ: (খ) যেতিয়া পুৰুষ সংগীজন শুক্ৰাণু ক্ষৰণ কৰাত অসমৰ্থ বা শুক্ৰাণুৰ সংখ্যা অতি কম হয়
প্ৰশ্ন ২৭/ কৃত্ৰিম গৰ্ভাধাৰণ পদ্ধতিত সংগ্ৰহ কৰা শুক্ৰাণু পোনপটীয়াকৈ মহিলাৰ জৰায়ুত সুমুৱাই দিয়া কাৰ্য্যক কি বোলে?
(ক) ZIFT
(খ) IUI
(গ) GIFT
(ঘ) ICSI
উত্তৰ: (খ) IUI (Intrauterine Insemination)
📊 ৬ নং খণ্ড: অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ২৮/ তলৰ কোনটো বন্ধ্যত্ব দূৰীকৰণৰ বাবে এক আইনী আৰু আদৰ্শ মানৱীয় বিকল্প?
(ক) পুনৰ বিবাহ
(খ) অনাথ শিশুক আইনীভাৱে তোলনীয়া বা দত্তক লোৱা (Adoption)
(গ) ছৰ’গেট মাদাৰৰ সন্ধান কৰা
(ঘ) চিকিৎসা বন্ধ কৰা
উত্তৰ: (খ) অনাথ শিশুক আইনীভাৱে তোলনীয়া বা দত্তক লোৱা
প্ৰশ্ন ২৯/ ভাৰতত আইনীভাৱে বিবাহৰ বাবে ছোৱালী আৰু ল’ৰাৰ নূন্যতম বয়স ক্ৰমে কিমান নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে?
(ক) ১৮ বছৰ আৰু ২১ বছৰ
(খ) ১৬ বছৰ আৰু ১৮ বছৰ
(গ) ২১ বছৰ আৰু ২৫ বছৰ
(ঘ) ১৫ বছৰ আৰু ১৮ বছৰ
উত্তৰ: (ক) ১৮ বছৰ আৰু ২১ বছৰ
প্ৰশ্ন ৩০/ গৰ্ভনিৰোধক বড়ি বা পিলসমূহে (Oral contraceptive pills) কেনেকৈ গৰ্ভধাৰণ প্ৰতিৰোধ কৰে?
(ক) ডিম্বক্ষৰণ (Ovulation) আৰু ভ্ৰূণ ৰোপণত বাধা দি
(খ) জৰায়ু গ্ৰীবাৰ শ্লেষ্মাৰ গুণাগুণ সলনি কৰি শুক্ৰাণুৰ প্ৰৱেশ কঠিন কৰি
(গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা
(ঘ) শুক্ৰাণু পোনপটীয়াকৈ ধ্বংস কৰি
উত্তৰ: (গ) (ক) আৰু (খ) দুয়োটা