দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ জীৱবিজ্ঞান পাঠ্যক্ৰমৰ “সপুষ্পক উদ্ভিদৰ যৌন প্ৰজনন” (Sexual Reproduction in Flowering Plants) অধ্যায়টোৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ) তলত আগবঢ়োৱা হ’ল। এই প্ৰশ্নসমূহ আপোনাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে অতি উপযোগী হ’ব:
🌸 ১ নং খণ্ড: পুং-প্ৰজনন অংগ আৰু পৰাগৰেণু
প্ৰশ্ন ১/ পৰাগৰেণুৰ বাহিৰৰ কঠিন আৱৰণ (exine) তলৰ কোনটো অতি প্ৰতিৰোধী পদাৰ্থৰে গঠিত?
(ক) চেলুল’জ
(খ) পেকটিন
(গ) স্প’ৰ’প’লেনিন
(ঘ) কাইটিন
উত্তৰ: (গ) স্প’ৰ’প’লেনিন
প্ৰশ্ন ২/ এটা সাধাৰণ আবৃতবীজী উদ্ভিদৰ পৰাগধানী (Anther) কেনেকুৱা হয়?
(ক) এক-পালিযুক্ত (Monothecous)
(খ) দ্বি-পালিযুক্ত আৰু চাৰি-ৰেণুধৰস্থলীযুক্ত (Bilobed & Tetrasporangiate)
(গ) ত্ৰি-পালিযুক্ত
(ঘ) পালিহীন
উত্তৰ: (খ) দ্বি-পালিযুক্ত আৰু চাৰি-ৰেণুধৰস্থলীযুক্ত
প্ৰশ্ন ৩/ পৰাগধানীৰ আৱৰণৰ আটাইতকৈ ভিতৰৰ তৰপটোৰ নাম কি, যিয়ে বিকাশশীল পৰাগৰেণুক পুষ্টি যোগান ধৰে?
(ক) এপিডাৰ্মিছ (Epidermis)
(খ) এণ্ড’থেচিয়াম (Endothecium)
(গ) মধ্য স্তৰ (Middle layers)
(ঘ) টাপেটাম (Tapetum)
উত্তৰ: (ঘ) টাপেটাম
প্ৰশ্ন ৪/ মাইক্ৰ’স্প’ৰ’জেনেছিছ (Microsporogenesis) প্ৰক্ৰিয়াত পৰাগ মাতৃকোষৰ (PMC) কি বিভাজন ঘটে?
(ক) সমবিভাজন (Mitosis)
(খ) অৰ্ধবিভাজন (Meiosis)
(গ) মুক্ত নিউক্লিয়াছ বিভাজন
(ঘ) কোনো বিভাজন নহয়
উত্তৰ: (খ) অৰ্ধবিভাজন
প্ৰশ্ন ৫/ ৬০% তকৈ অধিক আবৃতবীজী উদ্ভিদৰ পৰাগৰেণু কোনটো কোষীয় অৱস্থাত মুক্ত বা প্ৰসাৰিত হয়?
(ক) ১-কোষীয় অৱস্থাত
(খ) ২-কোষীয় অৱস্থাত (অংগজ কোষ + জনন কোষ)
(গ) ৩-কোষীয় অৱস্থাত
(ঘ) ৪-কোষীয় অৱস্থাত
উত্তৰ: (খ) ২-কোষীয় অৱস্থাত
প্ৰশ্ন ৬/ তলৰ কোনটো উদ্ভিদৰ পৰাগৰেণুই মানুহৰ দেহত এলাৰ্জি আৰু হাপানি (Asthma) ৰ দৰে ৰোগ সৃষ্টি কৰে?
(ক) জবা
(খ) গোলাপ
(গ) পাৰ্থেনিয়াম (গাজৰ ঘাঁহ)
(ঘ) মটৰ মাহ
উত্তৰ: (গ) পাৰ্থেনিয়াম (গাজৰ ঘাঁহ)
🤰 ২ নং খণ্ড: স্ত্ৰী-প্ৰজনন অংগ আৰু ভ্ৰূণস্থলী
প্ৰশ্ন ৭/ ডিম্বকটো ডিম্বকনাড়ীৰ সৈতে লাগি থকা সংযোগ স্থলটোক কি বোলে?
(ক) ডিম্বকনাভি (Hilum)
(খ) ডিম্বকমূল (Chalaza)
(গ) ডিম্বকরন্ধ্ৰ (Micropyle)
(ঘ) ৰাফে (Raphe)
উত্তৰ: (ক) ডিম্বকনাভি (Hilum)
প্ৰশ্ন ৮/ এটা সক্ৰিয় মেগাস্প’ৰৰ পৰা ভ্ৰূণস্থলী গঠন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বুলি কোৱা হয়?
(ক) বায়’স্প’ৰিক বিকাশ
(খ) মন’স্প’ৰিক বিকাশ (Monosporic development)
(গ) টেট্ৰাস্প’ৰিক বিকাশ
(ঘ) এপ’স্প’ৰিক বিকাশ
উত্তৰ: (খ) মন’স্প’ৰিক বিকাশ
প্ৰশ্ন ৯/ এটা আদৰ্শ পৰিপক্ক আবৃতবীজী উদ্ভিদৰ ভ্ৰূণস্থলী (Embryo Sac) কেনেধৰণৰ হয়?
(ক) ৮-কোষযুক্ত আৰু ৮-নিউক্লিয়াছযুক্ত
(খ) ৭-কোষযুক্ত আৰু ৭-নিউক্লিয়াছযুক্ত
(গ) ৭-কোষযুক্ত আৰু ৮-নিউক্লিয়াছযুক্ত
(ঘ) ৮-কোষযুক্ত আৰু ৭-নিউক্লিয়াছযুক্ত
উত্তৰ: (গ) ৭-কোষযুক্ত আৰু ৮-নিউক্লিয়াছযুক্ত
প্ৰশ্ন ১০/ ডিম্বাণু যন্ত্ৰৰ (Egg apparatus) সহায়ক কোষত (Synergids) থকা বিশেষ আঙুলি সদৃশ প্ৰসাৰণ খিনিক কি বোলে, যিয়ে পৰাগনলীকাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে?
(ক) ফিলিপৰ্ম যন্ত্ৰ (Filiform apparatus)
(খ) এণ্টিপ’ডেল কোষ
(গ) কেন্দ্ৰীয় কোষ
(ঘ) অণ্ডকোষ
উত্তৰ: (ক) ফিলিপৰ্ম যন্ত্ৰ
প্ৰশ্ন ১১/ ভ্ৰূণস্থলীৰ ডিম্বকরন্ধ্ৰৰ বিপৰীত মেৰুত থকা তিনিটা কোষৰ গোটটোক কি বোলে?
(ক) সহায়ক কোষ
(খ) এণ্টিপ’ডেল কোষ (Antipodal cells)
(গ) মেৰু নিউক্লিয়াছ
(ঘ) ডিম্বাণু
উত্তৰ: (খ) এণ্টিপ’ডেল কোষ
🐝 ৩ নং খণ্ড: পৰাগযোগ (Pollination)
প্ৰশ্ন ১২/ একেপাহ ফুলৰ ভিতৰতে পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু গৰ্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) গীট’ন’গেমী
(খ) জেন’গেমী
(গ) অট’গেমী (Autogamy)
(ঘ) ইতৰ পৰাগযোগ
উত্তৰ: (গ) অট’গেমী
প্ৰশ্ন ১৩/ একেজোপা উদ্ভিদৰে এখন ফুলৰ পৰা আন এখন ফুলৰ গৰ্ভমুণ্ডলৈ পৰাগৰেণু স্থানান্তৰ হোৱা কাৰ্য্যটোক কাৰ্য্যগতভাৱে কি বোলে?
(ক) অট’গেমী
(খ) গীট’ন’গেমী (Geitonogamy)
(গ) জেন’গেমী
(ঘ) হাইব্ৰিডাইজেচন
উত্তৰ: (খ) গীট’ন’গেমী
প্ৰশ্ন ১৪/ তলৰ কোনটো চৰিত্ৰ বতাহৰ দ্বাৰা পৰাগযোগ (Anemophily) হোৱা ফুলৰ ক্ষেত্ৰত দেখা নাযায়?
(ক) পাতল আৰু অআঠাযুক্ত পৰাগৰেণু
(খ) নোমাল আৰু প্ৰসাৰিত গৰ্ভমুণ্ড
(গ) সুগন্ধি আৰু মকৰন্দৰে (Nectar) ভৰপূৰ ফুল
(ঘ) গৰ্ভাশয়ত মাত্ৰ এটা ডিম্বক থকা
উত্তৰ: (গ) সুগন্ধি আৰু মকৰন্দৰে ভৰপূৰ ফুল (এইটো কীট-পতংগই পৰাগযোগ কৰা ফুলৰহে চৰিত্ৰ)
প্ৰশ্ন ১৫/ কোনবোৰ ফুল কেতিয়াও মেল নাখায় বা বন্ধ অৱস্থাতে স্ব-পৰাগযোগ সম্পন্ন কৰে?
(ক) কেচম’গেমাছ ফুল (Chasmogamous)
(খ) ক্লীষ্ট’গেমাছ ফুল (Cleistogamous)
(গ) ডাইক’গেমী ফুল
(ঘ) হেটাৰ’ষ্টাইলি ফুল
উত্তৰ: (খ) ক্লীষ্ট’গেমাছ ফুল
প্ৰশ্ন ১৬/ পানীৰ দ্বাৰা পৰাগযোগ (Hydrophily) হোৱা এটা জলজ উদ্ভিদৰ উদাহৰণ তলৰ কোনটো?
(ক) পদুম
(খ) জলকুঁৱৰী (Water hyacinth)
(গ) ভেলিচনেৰীয়া (Vallisneria)
(ঘ) ভেট ফুল
উত্তৰ: (গ) ভেলিচনেৰীয়া
প্ৰশ্ন ১৭: ইউক্কা (Yucca) উদ্ভিদ আৰু এটা বিশেষ প্ৰজাতিৰ মথৰ (Moth) মাজত থকা সম্পৰ্কটো কিহৰ উদাহৰণ?
(ক) সহোপকাৰিতা (Mutualism / Obligate relationship)
(খ) পৰাশ্ৰয়িতা
(গ) প্ৰতিযোগিতা
(ঘ) সহভোক্তা
উত্তৰ: (ক) সহোপকাৰিতা
⚡ ৪ নং খণ্ড: দ্বৈত নিষেচন (Double Fertilization)
প্ৰশ্ন ১৮/ আবৃতবীজী উদ্ভিদৰ ‘দ্বৈত নিষেচন’ (Double Fertilization) প্ৰক্ৰিয়াটো পোনপ্ৰথমে কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?
(ক) ৱাটছন
(খ) নৱাছিন (Nawaschin)
(গ) মেণ্ডেল
(ঘ) ষ্টাৰচবাৰ্গাৰ
উত্তৰ: (খ) নৱাছিন
প্ৰশ্ন ১৯/ চিনগেমী (Syngamy) প্ৰক্ৰিয়াত তলৰ কোন দুটাৰ মিলন ঘটে?
(ক) পুং-গামেট আৰু সহায়ক কোষ
(খ) পুং-গামেট আৰু ডিম্বাণু (Egg cell)
(গ) পুং-গামেট আৰু মেৰু নিউক্লিয়াছ
(ঘ) দুটা পুং-গামেট
উত্তৰ: (খ) পুং-গামেট আৰু ডিম্বাণু
প্ৰশ্ন ২০/ ত্ৰিক সন্মিলন (Triple fusion) ৰ ফলত তলৰ কোনটো গঠন হয়?
(ক) জাইগ’ট
(খ) ভ্ৰূণ
(গ) প্ৰাথমিক ভ্ৰূণপোষ নিউক্লিয়াছ (PEN)
(ঘ) বীজপত্ৰ
উত্তৰ: (গ) প্ৰাথমিক ভ্ৰূণপোষ নিউক্লিয়াছ (PEN)
প্ৰশ্ন ২১/ তলৰ কোনটো অংশৰ ক্ৰম’জ’মৰ সংখ্যা ত্ৰিপ্লইড বা ‘3n’ হয়?
(ক) জাইগ’ট
(খ) ভ্ৰূণপোষ বা শস্য (Endosperm)
(গ) ডিম্বাণু
(ঘ) সহায়ক কোষ
উত্তৰ: (খ) ভ্ৰূণপোষ বা শস্য
🌱 ৫ নং খণ্ড: নিষেচন-উত্তৰ পৰিঘটনা, বীজ আৰু ফল
প্ৰশ্ন ২২/ নিষেচনৰ পিছত ডিম্বকটো (Ovule) কিহিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়?
(ক) ফল
(খ) বীজ (Seed)
(গ) ভ্ৰূণপোষ
(ঘ) বীজত্বক
উত্তৰ: (খ) বীজ
প্ৰশ্ন ২৩/ নিষেচনৰ পিছত গৰ্ভাশয়টো (Ovary) কিহিলৈ বিকশিত হয়?
(ক) বীজ
(খ) ফল (Fruit)
(গ) পেৰিস্পাৰ্ম
(ঘ) ফলত্বক
উত্তৰ: (খ) ফল
প্ৰশ্ন ২৪/ নাৰিকলৰ পানীভাগ (Coconut water) আচলতে কি হয়?
(ক) মুক্ত নিউক্লিয়াছযুক্ত ভ্ৰূণপোষ (Free-nuclear endosperm)
(খ) কোষীয় ভ্ৰূণপোষ
(গ) ভ্ৰূণ
(ঘ) ফলৰ ৰস
উত্তৰ: (ক) মুক্ত নিউক্লিয়াছযুক্ত ভ্ৰূণপোষ
প্ৰশ্ন ২৫/ তলৰ কোনবিধ বীজত ভ্ৰূণৰ বিকাশৰ সময়ত ভ্ৰূণপোষ সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ হৈ যায় (Non-albuminous seed)?
(ক) মটৰ মাহ (Pea)
(খ) গোমধান
(গ) এৰা গুটি (Castor)
(ঘ) ঘেঁহু
উত্তৰ: (ক) মটৰ মাহ
প্ৰশ্ন ২৬/ কিছুমান বীজত নিউচেলাছ বা ভ্ৰূণপোষক কলাৰ অৱশিষ্ট অংশ থাকি যায়, ইয়াক কি বোলে?
(ক) পেৰিকাৰ্প
(খ) পেৰিস্পাৰ্ম (Perisperm)
(গ) ক’লিঅ’প্টাইল
(ঘ) স্কুটেলম
উত্তৰ: (খ) পেৰিস্পাৰ্ম
প্ৰশ্ন ২৭/ তলৰ কোনটো এটা অপ্ৰকৃত বা ভুৱা ফলৰ (False fruit) উদাহৰণ, য’ত পুষ্পাক্ষই ফল গঠনত ভাগ লয়?
(ক) আম
(খ) আপেল (Apple)
(গ) কল
(ঘ) সুমথিৰা
উত্তৰ: (খ) আপেল
💡 ৬ নং খণ্ড: বিশেষ প্ৰজনন পদ্ধতি
প্ৰশ্ন ২৮/ নিষেচন নোহোৱাকৈয়ে বীজ উৎপাদন হোৱা বিশেষ অযৌন প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে?
(ক) পাৰ্থেন’কাৰ্পি
(খ) এপ’মিক্সিছ (Apomixis)
(গ) বহুভ্ৰূণতা
(ঘ) চিনগেমী
উত্তৰ: (খ) এপ’মিক্সিছ
প্ৰশ্ন ২৯/ নিষেচন অবিহনে ফল উৎপাদন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াটোক কি বোলে, যাৰ ফলত বীজহীন ফল সৃষ্টি হয়?
(ক) এপ’মিক্সিছ
(খ) পাৰ্থেন’কাৰ্পি (Parthenocarpy)
(গ) বহুভ্ৰূণতা
(ঘ) অনিষেক জনন
উত্তৰ: (খ) পাৰ্থেন’কাৰ্পি
প্ৰশ্ন ৩০/ এটা বীজৰ ভিতৰতে এটাতকৈ অধিক ভ্ৰূণৰ উপস্থিতি থকা পৰিঘটনাটো (যেনে: ছিট্ৰাছ ফলত) কি বুলি জনা যায়?
(ক) এপ’মিক্সিছ
(খ) পাৰ্থেন’কাৰ্পি
(গ) বহুভ্ৰূণতা (Polyembryony)
(ঘ) দ্বৈত নিষেচন
উত্তৰ: (গ) বহুভ্ৰূণতা