বিদ্যুৎ (Electricity) — ৩০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ MCQ

১. আধানৰ (Electric Charge) এছ. আই. (SI) একক কি?
(a) এম্পিয়াৰ
(b) ভল্ট
(c) কুলম্ব
(d) ওম
উত্তৰ: (c) কুলম্ব (Coulomb – চিহ্ন: C)

২. এটা ইলেক্ট্ৰনৰ আধানৰ মান কিমান?
(a) 1.6 × 10⁻¹⁹ C
(b) 1.6 × 10¹⁹ C
(c) 6 × 10¹⁸ C
(d) 1 C
উত্তৰ: (a) 1.6 × 10⁻¹⁹ C

৩. ১ কুলম্ব আধান গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা হ’ল প্ৰায়:
(a) 1.6 × 10⁻¹⁹
(b) 6 × 10¹⁸
(c) 6 × 10⁻¹⁸
(d) 1.6 × 10¹⁹
উত্তৰ: (b) 6 × 10¹⁸

৪. বৈদ্যুতিক প্ৰবাহৰ (Electric Current) এছ. আই. এককটো হ’ল:
(a) ভল্ট
(b) ওম
(c) এম্পিয়াৰ
(d) ৱাট
উত্তৰ: (c) এম্পিয়াৰ (Ampere – চিহ্ন: A)

৫. বৰ্তনী এটাত বৈদ্যুতিক প্ৰবাহ জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবিধ হ’ল:
(a) ভল্টমিটাৰ
(b) এমিটাৰ
(c) গেলভেন’মিটাৰ
(d) ৰে’অষ্টেট
উত্তৰ: (b) এমিটাৰ (Ammeter – ইয়াক সদায় শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত সংযোগ কৰা হয়)

৬. বিভৱভেদ (Potential Difference) জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবিধ হ’ল:
(a) এmiটাৰ
(b) ভল্টমিটাৰ
(c) থাৰ্ম’মিটাৰ
(d) হাইড্ৰ’মিটাৰ
উত্তৰ: (b) ভল্টমিটাৰ (Voltmeter – ইয়াক সমান্তৰাল সজ্জাত সংযোগ কৰা হয়)

৭. বিভৱভেদৰ এছ. আই. একক কি?
(a) এম্পিয়াৰ
(b) ওম
(c) ভল্ট
(d) কুলম্ব
উত্তৰ: (c) ভল্ট (Volt – চিহ্ন: V)

৮. ওমৰ সূত্ৰ (Ohm’s Law) অনুসৰি এটা পৰিবাহীৰ উষ্ণতা স্থিৰ থাকিলে বিভৱভেদ (V) আৰু প্ৰবাহ (I) ৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো হ’ল:
(a) V = IR
(b) V = €R
(c) V = I²R
(d) I = VR
উত্তৰ: (a) V = IR

৯. ৰোধৰ (Resistance) এছ. আই. এককটো হ’ল:
(a) ওম-মিটাৰ
(b)
(c) ভল্ট
(d) এম্পিয়াৰ
উত্তৰ: (b) ওম (Ohm – চিহ্ন: Ω)

১০. পৰিবাহী এডালৰ ৰোধ তলৰ কোনটো কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে?
(a) পৰিবাহীডালৰ দৈৰ্ঘ্য
(b) প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি
(c) পদাৰ্থৰ প্ৰকৃতি
(d) পৰিবাহীডালৰ মাজেৰে যোৱা আধানৰ পৰিমাণ
উত্তৰ: (d) পৰিবাহীডালৰ মাজেৰে যোৱা আধানৰ পৰিমাণ

---

১১. কোনো এটা পদাৰ্থৰ ৰোধকতাৰ (Resistivity) এছ. আই. এককটো হ’ল:
(a) ওম
(b) ওম-মিটাৰ (Ω⋅m)
(c) ওম/মিটাৰ
(d) ৱাট-মিটাৰ
উত্তৰ: (b) ওম-মিটাৰ (Ω⋅m)

১২. পৰিবাহী এডালৰ দৈৰ্ঘ্য দুগুণ কৰিলে ইয়াৰ ৰোধ (Resistance) কিমান হ’ব?
(a) আধা হ’ব
(b) দুগুণ হ’ব
(c) চাৰিগুণ হ’ব
(d) অপৰিৱৰ্তিত থাকিব
উত্তৰ: (b) দুগুণ হ’ব (কাৰণ ৰোধ দৈৰ্ঘ্যৰ সমানুপাতিক

১৩. পৰিবাহী এডালৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ ব্যাসাৰ্ধ বা কালি দুগুণ কৰিলে ইয়াৰ ৰোধ কিমান হ’ব?
(a) দুগুণ হ’ব
(b) আধা হ’ব
(c) চাৰিগুণ হ’ব
(d) অপৰিৱৰ্তিত থাকিব
উত্তৰ: (b) আধা হ’ব (কাৰণ ৰোধ প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালিৰ ব্যস্তানুপাতিক)

১৪. বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰি, হীটাৰ আদিৰ কুণ্ডলী তৈয়াৰ কৰিবলৈ বিশুদ্ধ ধাতুৰ সলনি নাইট্ৰ’ম (Nichrome) আদি মিশ্ৰ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰাৰ কাৰণ হ’ল:
(a) মিশ্ৰ ধাতুৰ ৰোধকতা বহুত বেছি আৰু উচ্চ উষ্ণতাত সহজে জাহ (জাৰিত) নাযায়
(b) ইহঁত সস্তীয়া
(c) ইহঁত দেখিবলৈ ধুনীয়া
(d) ইহঁত সহজে গলি যায়
উত্তৰ: (a) মিশ্ৰ ধাতুৰ ৰোধকতা বহুত বেছি আৰু উচ্চ উষ্ণতাত সহজে জাহ (জাৰিত) নাযায়

১৫. তিনিটা ৰোধক R₁, R₂ আৰু R₃ শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত (Series connection) সংযোগ কৰিলে মুঠ সমতুল্য ৰোধ হ’ব:
(a) R_s = R₁+ R₂ + R₃
(b) R_s = R₁R₂ + R₃
(c) R_s = R₁+ R₂ R₃
(d) কোনোখনো নহয়
উত্তৰ: (a) R_s = R₁+ R₂ + R₃

১৬. তিনিটা ৰোধক R₁, R₂ আৰু R₃ সমান্তৰাল সজ্জাত (Parallel connection) সংযোগ কৰিলে সমতুল্য ৰোধ (Rp) হ’ব:
(a)
(b)
(c)
উত্তৰ: (b)

১৭. আমাৰ ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে সকলো বৈদ্যুতিক সঁজুলি (যেনে বাল্ব, ফেন, টিভি) কেনেকুৱা সজ্জাত সংযোগ কৰা হয়?
(a) শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত
(b) সমান্তৰাল সজ্জাত
(c) মিশ্ৰিত সজ্জাত
(d) কোনো নিয়ম নাই
উত্তৰ: (b) সমান্তৰাল সজ্জাত (কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো সঁজুলিয়ে সমান বিভৱভেদ পায় আৰু এটা বেয়া হ’লে বাকীবোৰ চলি থাকে)

১৮. পৰিবাহী এডালৰ মাজেৰে প্ৰবাহ চালিত কৰিলে উৎপন্ন হোৱা তাপৰ পৰিমাণ সম্পৰ্কীয় জিলৰ সূত্ৰটো (Joule’s Law of Heating) হ’ল:
(a) H = IRt
(b) H = I²Rt
(c) H = IR²t
(d) H = VIt²
উত্তৰ: (b) H = I²Rt

১৯. বৈদ্যুতিক বাল্বৰ ফিলামেণ্ট (Filament) তৈয়াৰ কৰিবলৈ কোনটো ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) কপাৰ
(b) এলুমিনিয়াম
(c) টাংষ্টেন
(d) আইৰণ
উত্তৰ: (c) টাংষ্টেন (Tungsten – কাৰণ ইয়াৰ গলনাংক অতি উচ্চ, প্ৰায় 3380°C)

২০. ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ফিউজ তাঁৰ (Fuse wire) ডালৰ বৈশিষ্ট্য কি হ’ব লাগে?
(a) উচ্চ ৰোধ আৰু উচ্চ গলনাংক
(b) উচ্চ ৰোধ আৰু নিম্ন গলনাংক
(c) নিম্ন ৰোধ আৰু উচ্চ গলনাংক
(d) কপাৰৰ ডাঠ তাঁৰ
উত্তৰ: (b) উচ্চ ৰোধ আৰু নিম্ন গলনাংক (যাতে প্ৰবাহ বেছি হ’লে উত্তপ্ত হৈ সহজে ছিগি যায়)

---

২১. বৈদ্যুতিক ক্ষমতাৰ (Electric Power, P) এছ. আই. এককটো কি?
(a) জুল
(b) ওম
(c) ৱাট
(d) এম্পিয়াৰ
উত্তৰ: (c) ৱাট (Watt – চিহ্ন: W)

২২. তলৰ কোনটো ৰাশি বৈদ্যুতিক ক্ষমতা (P) ক নুবুজায়?
(a) VI
(b) I²R
(c) IR²
(d) V²/R
উত্তৰ: (c) IR² (ক্ষমতা P = VI = I²R = V²/R)

২৩. ব্যৱসায়িক ভিত্তিত ব্যৱহাৰ কৰা বৈদ্যুতিক শক্তিৰ একক কিলোৱাট-ঘণ্টা (kWh) ক সাধাৰণ ভাষাত কি বোলা হয়?
(a) ৱাট
(b) ভল্ট
(c) ইউনিট
(d) হৰ্চ পাৱাৰ
উত্তৰ: (c) ইউনিট (Unit)

২৪. ১ কিলোৱাট-ঘণ্টা (1 kWh) শক্তি জুল (Joule) এককত কিমান হ’ব?
(a) 3.6 × 10⁵ J
(b) 3.6 × 10⁶ J
(c) 1.6 × 10⁻¹⁹ J
(d) 1000 J
উত্তৰ: (b) 3.6 × 10⁶ J

২৫. এটা বৈদ্যুতিক বাল্বৰ গাত ‘220 V, 100 W’ বুলি লিখা আছে। বাল্বটোৰ ৰোধ (Resistance) কিমান হ’ব?
(a) 220 Ω
(b) 484 Ω
(c) 100 Ω
(d) 440 Ω
উত্তৰ: (b) 484 Ω (R = V²/P = 220² / 100 = 48400 / 100 = 484 Ω)

২৬. ৰে’অষ্টেট (Rheostat) বা পৰিৱৰ্তনশীল ৰোধকৰ কাম বৰ্তনীত কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) বিভৱভেদ সলনি কৰিবলৈ
(b) উৎসৰ বিভৱভেদ অপৰিৱৰ্তিত ৰাখি প্ৰবাহৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ
(c) ৰোধ চিৰদিনৰ বাবে নাইকীয়া কৰিবলৈ
(d) কেৱল বাল্ব জ্বলাবলৈ
উত্তৰ: (b) উৎসৰ বিভৱভেদ অপৰিৱৰ্তিত ৰাখি প্ৰবাহৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ

২৭. ২ ওম (2 Ω), ৩ ওম (3 Ω) আৰু ৬ ওম (6 Ω) ৰ তিনিটা ৰোধক সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিলে সমতুল্য ৰোধ কিমান হ’ব?
(a) 11 Ω
(b) 1 Ω
(c) 5 Ω
(d) 0.5 Ω
উত্তৰ: (b) 1 Ω

২৮. কোনো বৰ্তনীৰ এটা বিন্দুৰ মাজেৰে ২ মিনিটত ৬০ কুলম্ব আধান পাৰ হৈ গ’লে প্ৰবাহৰ মান কিমান হ’ব?
(a) 30 A
(b) 0.5 A
(c) 2 A
(d) 120 A
উত্তৰ: (b) 0.5 A (I = Q/t = 60 C / (2 × 60 s) = 60 / 120 = 0.5 A)

২৯. অতি উচ্চ উষ্ণতাতো বৈদ্যুতিক বাল্বৰ ফিলামেণ্ট যাতে ক্ষয় বা জাৰিত হৈ নাযায়, তাৰ বাবে বাল্বৰ ভিতৰত কোনটো নিষ্ক্ৰিয় গেছ ভৰোৱা হয়?
(a) অক্সিজেন
(b) নাইট্ৰ’জেন আৰু আৰ্গন
(c) হাইড্ৰ’জেন
(d) ক্ল’ৰিন
উত্তৰ: (b) নাইট্ৰ’জেন আৰু আৰ্গন (Nitrogen and Argon)

৩০. এটা ২২০ ভল্ট লাইনৰ সৈতে সংযোগ কৰা এটা সঁজুলিয়ে ৫ এম্পিয়াৰ প্ৰবাহ ল’লে ইয়াৰ ক্ষমতা কিমান হ’ব?
(a) 44 W
(b) 1100 W
(c) 225 W
(d) 110 W
উত্তৰ: (b) 1100 W (P = VI = 220 × 5 = 1100 W)