সপ্তম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান বিষয়ৰ অধ্যায় ৬: “আমাৰ কাপোৰ“ (Our Clothes) পাঠটিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু মূল ধাৰণাসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ’ল।
ইয়াত ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞানৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “আমাৰ কাপোৰ” (Our Clothes) পাঠটিৰ সম্পূৰ্ণ বিতং আলোচনা (Detailed Explanation) আগবঢ়োৱা হ’ল:
যিকোনো কাপোৰ এখন ভালদৰে চালে দেখা যায় যে ই বহুতো সূতাৰে বৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এই সূতাবোৰ আকৌ তাতকৈও লাহী বা মিহি কিছুমান গঠনেৰে গঠিত। কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা এই আটাইতকৈ সৰু, মিহি আৰু দীঘল গোটবোৰক আঁহ (Fibre) বোলে।
আঁহৰ পৰা প্ৰথমে সূঁতা (Yarn) প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু সূঁতাৰ পৰা তাঁতশাল বা মেচিনত কাপোৰ (Fabric) বোৱা হয়।
উৎস বা উৎপত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি আঁহক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:
ক) প্ৰাকৃতিক আঁহ (Natural Fibres):
যিবোৰ আঁহ প্ৰকৃতিৰ পৰা, অৰ্থাৎ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ পোৱা যায়, তাক প্ৰাকৃতিক আঁহ বোলে।
- উদ্ভিদজাত আঁহ (Plant Fibres):
- কপাহ (Cotton): কপাহ গছৰ ফলৰ (Cotton boll) পৰা পোৱা যায়। গৰম দিনত পিন্ধিবলৈ ই বৰ আৰামদায়ক।
- মৰাপাট (Jute): মৰাপাট গছৰ কাণ্ডৰ ছালৰ পৰা পোৱা যায়। ইয়াৰ পৰা বস্তা, ৰছী, মোনা আদি তৈয়াৰ কৰা হয়।
- লিনেন (Linen): তিসি বা ফ্লেক্স (Flax) নামৰ উদ্ভিদৰ কাণ্ডৰ পৰা এই আঁহ পোৱা যায়।
- প্ৰাণীজাত আঁহ (Animal Fibres):
- ঊণ (Wool): ভেড়া, ছাগলী, য়াক (Yak) আদি প্ৰাণীৰ গাৰ কোমল নোমৰ পৰা ঊণ পোৱা যায়। ই ঠাণ্ডা দিনত শৰীৰ গৰম কৰি ৰাখে।
- ৰেচম বা পাট (Silk): পাট পলুৰ লেটাৰ (Cocoon) পৰা এই দামী আৰু চিকমিকীয়া আঁহবিধ পোৱা যায়।
খ) কৃত্ৰিম বা সংশ্লেষিত আঁহ (Synthetic or Synthetic Fibres):
যিবোৰ আঁহ প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা নাযায়, বৰঞ্চ কাৰখানাত বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি মানুহে কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰস্তুত কৰে, তাক কৃত্ৰিম আঁহ বোলে।
- উদাহৰণ: নাইলন (Nylon), পলিএষ্টাৰ (Polyester), এক্ৰিলিক (Acrylic), ৰেয়ন (Rayon) আদি।
- বৈশিষ্ট্য: এই কাপোৰবোৰ বৰ টান হয়, সোনকালে শুকায়, ইস্ত্ৰি কৰিব নালাগে আৰু ইয়াত পোকে নধৰে। কিন্তু এইবোৰে ঘাম শুহি লব নোৱাৰে।
কপাহ গছৰ পৰা কাপোৰ তৈয়াৰ কৰালৈকে তলৰ পৰ্যায়সমূহ পাৰ হ’বলগীয়া হয়:
- কপাহ গুটি এৰুওৱা বা জিনিং (Gining): কপাহ ফলবোৰ পকি ফাটি যোৱাৰ পিছত হাতৰ সহায়ত তুলি অনা হয়। তাৰ পিছত কপাহৰ পৰা ইয়াৰ গুটিবোৰ আঁতৰোৱা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক জিনিং বোলে।
- সূঁতা কটা (Spinning): আঁহবোৰৰ পৰা পকাই পকাই দীঘল সূঁতা তৈয়াৰ কৰা কাৰ্য্যক সূঁতা কটা বোলে। পুৰণি কালত মানুহে ‘তাকুৰি’ বা ‘চৰখা’ ব্যৱহাৰ কৰি সূঁতা কাটিছিল। আজিকালি কাৰখানাত মেচিনৰ সহায়ত কৰা হয়।
- কাপোৰ বোৱা (Weaving and Knitting):
- উইভিং (Weaving): দীঘ আৰু বাণি— এই দুই শাৰী সূঁতা পৰস্পৰ লম্বভাৱে সজাই কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা পদ্ধতিক উইভিং বোলে। ই তাঁতশালত কৰা হয়।
- নিটিং (Knitting): মাথোঁ এডাল সূঁতা ব্যৱহাৰ কৰি হাতৰ শলাৰে বা মেচিনেৰে কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা কাৰ্য্যক নিটিং বোলে (যেনে— ছুৱেটাৰ বা মোজা বোৱা)।
- আদিম কালত মানুহৰ কাপোৰৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। তেওঁলোকে শৰীৰটো ঢাকিবৰ বাবে গছৰ ছাল, ডাঙৰ পাত আৰু চিকাৰ কৰা জীৱ-জন্তুৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
- মানুহে যেতিয়া কৃষি কাৰ্য্যৰ সূচনা কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে গছৰ ডাল-পাত আৰু ঘাঁহ-বন গুঠি সৰু সৰু বস্তা বা ঢাৰি আদি বনাবলৈ শিকিলে।
- ভাৰতবৰ্ষত প্ৰাচীন কালৰে পৰা গংগা নদীৰ উপত্যকাত কপাহৰ খেতি কৰি কাপোৰ তৈয়াৰ কৰাৰ প্ৰচলন আছিল।
- প্ৰথমতে চিলাই কৰা বিদ্যা জনা নাছিল বাবে মানুহে কাপোৰখন শৰীৰত মেৰিয়াই লৈছিল (যেনে আজিকালিৰ ধুতি, শাড়ী বা লুঙী)। পিছলৈ বেজীৰ আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত কাপোৰ চিলাই কৰি পিন্ধাৰ যুগ আৰম্ভ হ’ল।