শ্ৰেণী ১২ জীৱবিজ্ঞানৰ পৰিস্থিতি বিজ্ঞান শাখাৰ অন্তিমটো অধ্যায় “জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণ” (Biodiversity and Conservation)-ৰ পৰা বোৰ্ড পৰীক্ষা আৰু NEET-ৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ৩০ টা বহু বিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQs) তলত সরল MCQ আৰ্হিত লিখি দিয়া হ’ল:

১. তলৰ কোনজন সমাজ-জীৱবিজ্ঞানীয়ে আমাৰ জৈৱমণ্ডলৰ বিভিন্ন স্তৰ বুজাবলৈ “জৈৱ বৈচিত্ৰ্য” (Biodiversity) শব্দটো আটাইতকেই জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল?

• (A) এডৱাৰ্ড উইলচন (Edward Wilson)
• (B) আলেকজেণ্ডাৰ ভন হামবল্ড
• (C) চাৰ্লছ ডাৰউইন
• (D) ৰামদেও মিশ্ৰ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (A) এডৱাৰ্ড উইলচন (Edward Wilson)

২. ভাৰতবৰ্ষত ৫০,০০০ তকৈও অধিক ধানৰ জাত আৰু ১,০০০ বিধতকৈও অধিক আমৰ জাত পোৱাটো তলৰ কোন প্ৰকাৰৰ বৈচিত্ৰ্যৰ ভিতৰত পৰে?

• (A) প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্য
• (B) জিনীয় বৈচিত্ৰ্য (Genetic Diversity)
• (C) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰীয় বৈচিত্ৰ্য
• (D) গোলকীয় বৈচিত্ৰ্য
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জিনীয় বৈচিত্ৰ্য (Genetic Diversity)

৩. ভাৰতৰ পূব ঘাট পৰ্বতমালাতকৈ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাত (Western Ghats) উভচৰ প্ৰাণীৰ (Amphibians) পৰিমাণ বেছি পোৱাটো কিহৰ উদাহৰণ?

• (A) জিনীয় বৈচিত্ৰ্য
• (B) প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্য (Species Diversity)
• (C) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰীয় বৈচিত্ৰ্য
• (D) অক্ষাংশীয় বৈচিত্ৰ্য
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্য (Species Diversity)

৪. ভাৰতবৰ্ষত থকা বিভিন্ন মৰুভূমি, বৰ্ষাৰণ্য আৰু মেনগ্ৰোভৰ বাবে ই স্কিণ্ডিনেভিয়ান দেশ নৰৱেতকৈ অধিক চহকী। ই তলৰ কোনটো বৈচিত্ৰ্যক বুজায়?

• (A) জিনীয় বৈচিত্ৰ্য
• (B) প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্য
• (C) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰীয় বৈচিত্ৰ্য (Ecological Diversity)
• (D) এটা ক্ৰান্তীয় বৈচিত্ৰ্য
• শুদ্ধ উত্তৰ: (C) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰীয় বৈচিত্ৰ্য (Ecological Diversity)

৫. পৃথিৱীৰ বুকুত আটাইতকৈ চহকী আৰু বিশাল জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ স্থান “আমাজন বৰ্ষাৰণ্য” (Amazon Rain Forest) তলৰ কোনটো মহাদেশত অৱস্থিত?

• (A) উত্তৰ আমেৰিকা
• (B) দক্ষিণ আমেৰিকা (South America)
• (C) আফ্ৰিকা
• (D) এছিয়া
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) দক্ষিণ আমেৰিকা (South America)

৬. বায়ুমণ্ডললৈ প্ৰচুৰ পৰিমাণে অক্সিজেন ক্ষৰণ কৰাৰ বাবে তলৰ কোনখন অৰণ্যক “পৃথিৱীৰ হাওঁফাওঁ” (Lungs of the planet) বুলি অভিহিত কৰা হয়?

• (A) কাজিৰঙাৰ বৰ্ষাৰণ্য
• (B) সুন্দৰবনৰ মেনগ্ৰোভ অৰণ্য
• (C) আমাজন বৰ্ষাৰণ্য (Amazon Rain Forest)
• (D) আফ্ৰিকাৰ কংগো অৰণ্য
• শুদ্ধ উত্তৰ: (C) আমাজন বৰ্ষাৰণ্য (Amazon Rain Forest)

৭. এক নিৰ্দিষ্ট সীমা পৰ্যন্ত অন্বেষণ কৰা এলেকা বৃদ্ধিৰ লগে লগে প্ৰজাতিৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায়— এই “প্ৰজাতি-এলেকা সম্পৰ্ক” (Species-Area Relationship) ধাৰণাটো কোনে আগবঢ়াইছিল?

• (A) ৰবাৰ্ট মে’
• (B) আলেকজেণ্ডাৰ ভন হামবল্ড (Alexander von Humboldt)
• (C) ডেভিদ তিলমেন
• (D) পল ইহৰলিচ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) আলেকজেণ্ডাৰ ভন হামবল্ড (Alexander von Humboldt)

৮. প্ৰজাতি-এলেকা সম্পৰ্কৰ গাণিতিক সমীকৰণটো কি হয়, যাৰ লেখচিত্ৰডাল আয়তাকাৰ অতিপৰাবৃত্ত (Rectangular Hyperbola) হয়?

• (A) $\frac{dN}{dt} = rN$
• (B) $\log S = \log C + Z \log A$
• (C) $Nt = N0 + e^{rt}$
• (D) $GPP – R = NPP$
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) $\log S = \log C + Z \log A$

৯. প্ৰজাতি-এলেকা সম্পৰ্কৰ সমীকৰণত থকা ‘Z’ আখৰটোৱে কোনটো পৰিস্থিতি বিজ্ঞানৰ ধাৰণাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে?

• (A) প্ৰজাতি সঘনতা
• (B) সমীক্ৰমণৰ গুণাংক বা ৰেখাৰ ঢাল (Regression coefficient)
• (C) এলেকাৰ পৰিমাণ
• (D) ধ্ৰুৱক বা ইন্টাৰচেপ্ট
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) সমীক্ৰমণৰ গুণাংক বা ৰেখাৰ ঢাল (Regression coefficient)

১০. ক্ৰান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ দৰে এক অতি বিশাল মহাদেশীয় এলেকাত চৰাই আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত Z ৰেখাৰ ঢালৰ মান সাধাৰণতে কিমান হয়?

• (A) ০.১ ৰ পৰা ০.২
• (B) ০.৬ ৰ পৰা ১.২ (0.6 to 1.2)
• (C) ১.৫ ৰ পৰা ২.০
• (D) সদায় ১.০
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ০.৬ ৰ পৰা ১.২ (0.6 to 1.2)

১১. প্ৰকৃতিবিদ পল ইহৰলিচে পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ সুস্থিৰতা বুজাবলৈ উৰাজাহাজ আৰু ইয়াৰ ৰিভেট (Rivet/Nut-bolt) ব্যৱহাৰ কৰি কোনটো উপমা আগবঢ়াইছিল?

• (A) দুষ্ট চতুষ্টয় উপমা
• (B) ৰিভেট পপাৰ হাইপ’থেছিছ (Rivet Popper Hypothesis)
• (C) ১০% নিয়ম উপমা
• (D) প্ৰতিযোগিতামূলক বৰ্জন নীতি
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৰিভেট পপাৰ হাইপ’থেছিছ (Rivet Popper Hypothesis)

১২. জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ধবংসৰ প্ৰধান চাৰিটা কাৰকক একেলগে পৰিস্থিতি বিজ্ঞানৰ ভাষাত কি বুলি কোৱা হয়?

• (A) The Evil Quartet (দুষ্ট চতুষ্টয়)
• (B) ৪ ব্লেক হ’ল কাৰক
• (C) দ্য ফ’ৰ হৰ্চমেন
• (D) জৈৱিক অবক্ষয় ৪
• শুদ্ধ উত্তৰ: (A) The Evil Quartet (দুষ্ট চতুষ্টয়)

১৩. জৈৱ বৈচিত্ৰ্য তথা বন্যপ্ৰাণী বিলুপ্ত হোৱাৰ আটাইতকৈ মুখ্য আৰু এক নম্বৰ কাৰণটো (Most important cause of biodiversity loss) কি?

• (A) অত্যাধিক ব্যৱহাৰ
• (B) বাসস্থান ধবংস আৰু খণ্ডীকৰণ (Habitat Loss & Fragmentation)
• (C) বিদেশী প্ৰজাতিৰ আগমণ
• (D) সহ-বিলুপ্তি
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) বাসস্থান ধবংস আৰু খণ্ডীকৰণ (Habitat Loss & Fragmentation)

১৪. মানুহৰ চৰম লোভৰ বাবে অত্যাধিক ব্যৱহাৰ (Over-exploitation) হোৱাৰ ফলত শেহতীয়াকৈ পৃথিৱীৰ পৰা বিলুপ্ত হৈ যোৱা এটা প্ৰাণী হ’ল—

• (A) নীল পাৰ্চ মাছ
• (B) ষ্টেলাৰৰ সাগৰীয় গৰু (Steller’s Sea Cow)
• (C) বাঘ
• (D) আফ্ৰিকান মাগুৰ মাছ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ষ্টেলাৰৰ সাগৰীয় গৰু (Steller’s Sea Cow)

১৫. পূব আফ্ৰিকাৰ ভিক্টোৰিয়া হ্ৰদত কোনবিধ বিদেশী চিকাৰী মাছ মেলি দিয়াৰ বাবে তাত থকা ২০০ তকৈও অধিক থলুৱা ‘চিকলিড মাছ’ (Cichlid fish) বিলুপ্ত হৈছিল?

• (A) আফ্ৰিকান মাগুৰ
• (B) নাইল পাৰ্চ (Nile Perch)
• (C) গাম্বুছিয়া মাছ
• (D) কাৰ্প মাছ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) নাইল পাৰ্চ (Nile Perch)

১৬. আমাৰ থলুৱা নদী-পুখুৰীৰ মাগুৰ মাছৰ বাবে মাৰাত্মক সংকট সৃষ্টি কৰা বিদেশী অপতৃণ সদৃশ “আফ্ৰিকান মাগুৰ” মাছবিধৰ বৈজ্ঞানিক নাম কি?

• (A) Biston betularia
• (B) Clarias gariepinus
• (C) Meloidogyne incognita
• (D) Saccharomyces cerevisiae
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Clarias gariepinus

১৭. তলৰ কোনটো উদ্ভিদ ভাৰতৰ জলজ পৰিৱেশত এক মাৰাত্মক অনুপ্ৰৱেশকাৰী বিদেশী অপতৃণ (Invasive alien weed) হিচাপে জনাজাত?

• (A) পিয়াজ উদ্ভিদ
• (B) পানী মেটেকা বা মেটেকা (Water Hyacinth / Eichhornia)
• (C) আম গছ
• (D) ধান গছ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) পানী মেটেকা বা মেটেকা (Water Hyacinth / Eichhornia)

১৮. যেতিয়া এটা নিৰ্দিষ্ট পোষক প্ৰাণী বা উদ্ভিদ বিলুপ্ত হয়, তেতিয়া তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি জীয়াই থকা পৰজীৱী প্ৰজাতিটোও চিৰদিনৰ বাবে নাইকিয়া হৈ যায়। ইয়াক কি বোলে?

• (A) বাসস্থান ধবংস
• (B) সহ-বিলুপ্তি (Co-extinctions)
• (C) প্ৰাকৃতিক বাছনি
• (D) জিনীয় বিচ্যুতি
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) সহ-বিলুপ্তি (Co-extinctions)

১৯. জীৱসমূহক সিহঁতৰ নিজৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান বা আৱাসস্থলীতে (Natural habitat) সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণ দিয়া পদ্ধতিক কি বোলে?

• (A) এক্স-চিটু সংৰক্ষণ (Ex-situ)
• (B) ইন-চিটু বা অন্ত-ক্ষেত্ৰ সংৰক্ষণ (In-situ Conservation)
• (C) ক্ৰায়’প্ৰিজাৰ্ভেশ্যন
• (D) কৃত্ৰিম সংৰক্ষণ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ইন-চিটু বা অন্ত-ক্ষেত্ৰ সংৰক্ষণ (In-situ Conservation)

২০. অতি উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি সঘনতা আৰু কেৱল সেই ঠাইতে সীমাবদ্ধ থকা থলুৱা ধৰ্ম (Endemism) থকা বিশ্বৰ সৰ্বাধিক সুৰক্ষিত অঞ্চলসমূহক কি বোলে?

• (A) বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ
• (B) জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট (Biodiversity Hotspots)
• (C) চিৰিয়াখানা
• (D) পবিত্ৰ উপবন
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট (Biodiversity Hotspots)

২১. বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি চিনাক্ত কৰা মুঠ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ (Biodiversity Hotspots) সংখ্যা কিমান?

• (A) ২৫ টা
• (B) ৩৪ টা (34 Hotspots)
• (C) ১৪ টা
• (D) ৯০ টা
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ৩৪ টা (34 Hotspots)

২২. বিশ্বৰ ৩৪ টা হটস্পটৰ ভিতৰত তলৰ কোনকেইটা অঞ্চল ভাৰতবৰ্ষৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ অন্তৰ্ভুক্ত?

• (A) পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকা
• (B) ইণ্ডো-বাৰ্মা অঞ্চল
• (C) পূব হিমালয়
• (D) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (D) ওপৰৰ আটাইকেইটা শুদ্ধ

২৩. ধৰ্মীয় বিশ্বাস, আধ্যাত্মিকতা আৰু প্ৰকৃতি পূজাৰ বাবে অৰণ্যৰ একোটা অংশ কাটিবলৈ নিদি সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰি ৰখা অঞ্চলক কি বোলা হয়?

• (A) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• (B) পবিত্ৰ উপবন বা পবিত্ৰ বনাঞ্চল (Sacred Groves)
• (C) বন্যপ্ৰাণী ছাফাৰী
• (D) জিন বেংক
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) পবিত্ৰ উপবন বা পবিত্ৰ বনাঞ্চল (Sacred Groves)

২৪. মেঘালয়ৰ বিখ্যাত “খাচী আৰু জয়ন্তীয়া পাহাৰ” (Khasi and Jaintia Hills) তলৰ কিহৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ?

• (A) বন্যপ্ৰাণী অভায়াৰণ্য
• (B) পবিত্ৰ উপবন (Sacred Groves)
• (C) এক্স-চিটু উদ্যান
• (D) বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) পবিত্ৰ উপবন (Sacred Groves)

২৫. সংকটাপন্ন বা বিপন্ন জীৱসমূহক সিহঁতৰ প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থলীৰ পৰা আঁতৰাই আনি এক বিশেষ সুৰক্ষিত কৃত্ৰিম পৰিৱেশত (Human care) সংৰক্ষণ কৰা পদ্ধতিক কি বোলে?

• (A) ইন-চিটু সংৰক্ষণ (In-situ)
• (B) এক্স-চিটু বা বহিঃ-ক্ষেত্ৰ সংৰক্ষণ (Ex-situ Conservation)
• (C) অন্ত-ক্ষেত্ৰ সংৰক্ষণ
• (D) পবিত্ৰ উপবন সংৰক্ষণ
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) এক্স-চিটু বা বহিঃ-ক্ষেত্ৰ সংৰক্ষণ (Ex-situ Conservation)

২৬. তলৰ কোনটো “এক্স-চিটু সংৰক্ষণ” (Ex-situ Conservation) পদ্ধতিৰ এক সচৰাচৰ উদাহৰণ নহয়, বৰঞ্চ ই ইন-চিটু হয়?

• (A) চিৰিয়াখানা (Zoological Parks)
• (B) উদ্ভিদ উদ্যান (Botanical Gardens)
• (C) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (National Parks)
• (D) বন্যপ্ৰাণী ছাফাৰী পার্ক
• শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (National Parks)

২৭. অত্যন্ত সংকটাপন্ন জীৱৰ শুক্ৰাণু, ডিম্বাণু বা কলাসমূহক তৰল নাইট্ৰ’জেনত (Liquid nitrogen) -১৯৬°C অতি নিম্ন উষ্ণতাত দীৰ্ঘদিন ধৰি সংৰক্ষণ কৰা আধুনিক এক্স-চিটু পদ্ধতিটোক কি বোলে?

• (A) টিছু কালচাৰ
• (B) ক্ৰায়’প্ৰিজাৰ্ভেশ্যন (Cryopreservation)
• (C) ইনকিউবেশ্যন
• (D) ইলুচন প্ৰক্ৰিয়া
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ক্ৰায়’প্ৰিজাৰ্ভেশ্যন (Cryopreservation)

২৮. ক্ৰায়’প্ৰিজাৰ্ভেশ্যন (Cryopreservation) প্ৰক্ৰিয়াত তৰল নাইট্ৰ’জেনৰ উষ্ণতা কিমান নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰখা হয়?

• (A) ০°C
• (B) -১০০°C
• (C) -১৯৬°C (-196°C)
• (D) -৮০°C
• শুদ্ধ উত্তৰ: (C) -১৯৬°C (-196°C)

২৯. ১৯৯২ চনত ব্ৰাজিলৰ ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ ঐতিহাসিক উদ্দেশ্যৰে অনুষ্ঠিত হোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনখনক কি নামেৰে জনা যায়?

• (A) বিশ্ব সন্মিলন (The World Summit)
• (B) ধৰিত্ৰী সন্মিলন (The Earth Summit)
• (C) কিয়’ট’ প্ৰট’কল
• (D) মন্ট্ৰিল প্ৰট’কল
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ধৰিত্ৰী সন্মিলন (The Earth Summit)

৩০. ২০০২ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ জোহানেছবাৰ্গত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাসৰ মাত্ৰা বহু পৰিমাণে কম কৰাৰ সংকল্পৰে অনুষ্ঠিত হোৱা ১৯০ খন দেশৰ সন্মিলনখন কি আছিল?

• (A) ধৰিত্ৰী সন্মিলন (The Earth Summit)
• (B) বিশ্ব সন্মিলন (The World Summit)
• (C) ৰিঅ’ সন্মিলন
• (D) পেৰিছ জলবায়ু সন্মিলন
• শুদ্ধ উত্তৰ: (B) বিশ্ব সন্মিলন (The World Summit)

---