শ্ৰেণী ১২ জীৱবিজ্ঞানৰ “মানৱ কল্যাণত অণুজীৱ” (Microbes in Human Welfare) অধ্যায়টোৰ পৰা বোৰ্ড পৰীক্ষা আৰু NEET-ৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ৩০ টা বহু বিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQs) তলত সৰল MCQ আৰ্হিত লিখি দিয়া হ’ল:
১. গাখীৰক দৈত (Curd) পৰিণত কৰোঁতে ব্যৱহাৰ হোৱা বেক্টেৰিয়া গোটটো হ’ল—
- (A) Streptococcus
- (B) LAB (Lactic Acid Bacteria)
- (C) Methanobacterium
- (D) Acetobacter
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) LAB (Lactic Acid Bacteria)
২. দৈ প্ৰস্তুতকৰণৰ সময়ত LAB বেক্টেৰিয়াই গাখীৰত কোনবিধ ভিটামিনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰি ইয়াৰ পুষ্টিগুণ বঢ়ায়?
- (A) ভিটামিন A
- (B) ভিটামিন C
- (C) ভিটামিন $B_{12}$
- (D) ভিটামিন D
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) ভিটামিন $B_{12}$
৩. পাউৰুটী আৰু ইডলি-দোচাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা লাডুগুড়ি বা আটাখিনি ফুলি উঠাৰ মূল কাৰণটো হ’ল—
- (A) $O_2$ গেছ উৎপন্ন হোৱা বাবে
- (B) $CO_2$ গেছ উৎপন্ন হোৱা বাবে
- (C) $H_2$ গেছ উৎপন্ন হোৱা বাবে
- (D) নাইট্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন হোৱা বাবে
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) $CO_2$ গেছ উৎপন্ন হোৱা বাবে
৪. তলৰ কোনবিধ অণুজীৱক “বেকাৰ্চ ইষ্ট” (Baker’s Yeast) বুলি জনা যায়?
- (A) Propionibacterium sharmanii
- (B) Saccharomyces cerevisiae
- (C) Lactobacillus
- (D) Aspergillus niger
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Saccharomyces cerevisiae
৫. ছুইচ চীজত (Swiss cheese) থকা ডাঙৰ ডাঙৰ ফুটাবোৰৰ বাবে দায়ী বেক্টেৰিয়াবিধ হ’ল—
- (A) Propionibacterium sharmanii
- (B) Acetobacter aceti
- (C) Clostridium butylicum
- (D) Trichoderma polysporum
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) Propionibacterium sharmanii
৬. আলেকজেণ্ডাৰ ফ্লেমিঙে আৱিষ্কাৰ কৰা পৃথিৱীৰ প্ৰথম এণ্টিবায়টিক “পেনিচিলিন” (Penicillin) কোনবিধ জীৱৰ পৰা পোৱা গৈছিল?
- (A) এবিধ বেক্টেৰিয়া
- (B) এবিধ ভেঁকুৰ (Fungus)
- (C) এবিধ ভাইৰাছ
- (D) এবিধ নীলা-সেউজীয়া শেলাই
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) এবিধ ভেঁকুৰ (Fungus)
৭. পেনিচিলিন এণ্টিবায়টিকৰ বাণিজ্যিক আৰু কাৰ্যক্ষম উৎপাদনৰ পূৰ্ণ ক্ষমতা কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল (যাৰ বাবে ১৯৪৫ চনত ন’বেল বঁটা দিয়া হৈছিল)?
- (A) আলেকজেণ্ডাৰ ফ্লেমিং
- (B) আৰ্নেষ্ট চেইন আৰু হাৱাৰ্ড ফ্ল’ৰী (Chain & Florey)
- (C) লুই পেষ্টুৰ
- (D) চেলমেন ৱাকছমেন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) আৰ্নেষ্ট চেইন আৰু হাৱাৰ্ড ফ্ল’ৰী (Chain & Florey)
৮. ঔদ্যোগিক ক্ষেত্ৰত চাইট্ৰিক এচিড (Citric acid) উৎপাদন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ভেঁকুৰবিধ হ’ল—
- (A) Acetobacter aceti
- (B) Aspergillus niger
- (C) Lactobacillus
- (D) Clostridium butylicum
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Aspergillus niger
৯. কাপোৰত লগা তেল বা চৰ্বিৰ দাগ আঁতৰাবলৈ ডিটাৰজেণ্টত তলৰ কোনবিধ এনজাইম ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
- (A) প্ৰটিয়েজ (Protease)
- (B) পেক্টিনেজ (Pectinase)
- (C) লাইপেজ (Lipase)
- (D) চেলুলেজ (Cellulase)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) লাইপেজ (Lipase)
১০. বজাৰত কিনিবলৈ পোৱা বটলৰ ফলৰ ৰসসমূহ (Bottled juices) ঘৰত তৈয়াৰ কৰা ৰসতকৈ অধিক স্বচ্ছ আৰু পৰিষ্কাৰ হোৱাৰ কাৰণ তাত কোনটো এনজাইম যোগ কৰা হয়?
- (A) লাইপেজ
- (B) পেক্টিনেজ আৰু প্ৰটিয়েজ (Pectinase & Protease)
- (C) এমাইলেজ
- (D) ৰেনিন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) পেক্টিনেজ আৰু প্ৰটিয়েজ (Pectinase & Protease)
১১. হৃদৰোগীৰ তেজৰ নলীৰ ভিতৰত তেজ জমা হোৱা অংশ (Blood clots) গলাই দিবলৈ “ক্লট ব্লাষ্টাৰ” (Clot buster) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা পদাৰ্থবিধ হ’ল—
- (A) চাইক্ল’স্পৰিন-এ
- (B) ষ্টেটিন
- (C) স্ত্ৰেপ্ট’কাইনেজ (Streptokinase)
- (D) চাইট্ৰিক এচিড
- শুদ্ধ উত্তৰ: (C) স্ত্ৰেপ্ট’কাইনেজ (Streptokinase)
১২. অংগ সংৰোপণৰ (Organ transplantation) সময়ত প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা দমন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা “চাইক্ল’স্পৰিন-এ” (Cyclosporin-A) নামৰ জৈৱ সক্ৰিয় অণুবিধ ক’ৰ পৰা পোৱা যায়?
- (A) Trichoderma polysporum (ভেঁকুৰ)
- (B) Monascus purpureus (ইষ্ট)
- (C) Streptococcus (বেক্টেৰিয়া)
- (D) Pseudomonas
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) Trichoderma polysporum (ভেঁকুৰ)
১৩. তেজৰ কলেষ্টেৰলৰ পৰিমাণ হ্ৰাস কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা “ষ্টেটিন” (Statins) নামৰ পদাৰ্থবিধৰ বাণিজ্যিক উৎস কি?
- (A) Monascus purpureus (ইষ্ট)
- (B) Aspergillus niger
- (C) Penicillium notatum
- (D) Rhizobium
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) Monascus purpureus (ইষ্ট)
১৪. মলি পানী শোধন (Sewage treatment) প্ৰক্ৰিয়াত প্লাষ্টিক, বটল আদি ডাঙৰ আৱৰ্জনাবোৰ পৰিস্ৰাৱণ (Filtration) আৰু অৱক্ষেপণৰ (Sedimentation) সহায়ত আঁতৰোৱা পৰ্যায়টোক কি বোলে?
- (A) প্ৰাথমিক শোধন (Primary treatment)
- (B) গৌণ শোধন (Secondary treatment)
- (C) তৃতীয় পৰ্যায়ৰ শোধন (Tertiary treatment)
- (D) ৰাসায়নিক শোধন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) প্ৰাথমিক শোধন (Primary treatment)
১৫. মলি পানীৰ গৌণ শোধন (Secondary treatment) প্ৰক্ৰিয়াটোক ঘাইকৈ কি শোধন বুলি জনা যায়?
- (A) ভৌতিক শোধন
- (B) জীৱবৈজ্ঞানিক বা জৈৱিক শোধন (Biological treatment)
- (C) যান্ত্ৰিক শোধন
- (D) পৰমাণু শোধন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) জীৱবৈজ্ঞানিক বা জৈৱিক শোধন (Biological treatment)
১৬. মলি পানী শোধনৰ সময়ত বায়ৱীয় টেংকীত বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰৰ সূত্ৰ লগ লাগি গঠন কৰা জালসদৃশ পুঞ্জটোক কি বোলে?
- (A) সক্ৰিয় বোকা (Activated sludge)
- (B) ফ্লকচ (Flocs)
- (C) প্ৰাথমিক বোকা (Primary sludge)
- (D) লাইকেন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) ফ্লকচ (Flocs)
১৭. পানীৰ প্ৰদূষণৰ মাত্ৰা জুখিবলৈ তলৰ কোনটো সূচক আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ?
- (A) DO (Dissolved Oxygen)
- (B) BOD (Biochemical Oxygen Demand)
- (C) COD (Chemical Oxygen Demand)
- (D) pH ৰ মাত্ৰা
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) BOD (Biochemical Oxygen Demand)
১৮. মলি পানী সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ বা বিশুদ্ধ হ’লে তাৰ BOD-ৰ মাত্ৰা কি হ’ব?
- (A) বৃদ্ধি পাব
- (B) বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পাব (Decreased)
- (C) স্থিৰ থাকিব
- (D) শূন্য হৈ যাব
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পাব (Decreased)
১৯. আৱৰ্জনা শোধন কেন্দ্ৰৰ অবায়ৱীয় বোকা পাচকত (Anaerobic sludge digester) উৎপন্ন হোৱা গেছসমূহৰ সংমিশ্ৰণক কি বোলে?
- (A) ৱাটাৰ গেছ
- (B) বায়’গেছ (Biogas)
- (C) চি এন জি (CNG)
- (D) এল পি জি (LPG)
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) বায়’গেছ (Biogas)
২০. বায়’গেছ বা গোবৰ গেছত থকা আটাইতকৈ মুখ্য আৰু প্ৰধান উপাদান গেছবিধ হ’ল—
- (A) কাৰ্বন ডাই অক্সাইড ($CO_2$)
- (B) মিথেন ($CH_4$)
- (C) হাইড্ৰ’জেন ছালফাইড ($H_2S$)
- (D) নাইট্ৰ’জেন
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) মিথেন ($CH_4$)
২১. অবায়ৱীয় পৰিৱেশত চেলুল’জযুক্ত পদাৰ্থৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰি মিথেন গেছ উৎপন্ন কৰা বেক্টেৰিয়া গোটটোক কি বোলে?
- (A) চাইন’বেক্টেৰিয়া
- (B) মিথেন’জেন (Methanogens)
- (C) নাইট্ৰ’বেক্টেৰিয়া
- (D) লেক্ট’বেচিলাচ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) মিথেন’জেন (Methanogens)
২২. ভাৰতবৰ্ষত গ্ৰাম্য অঞ্চলত বায়’গেছ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কোনে অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছিল?
- (A) ICAR আৰু KVIC
- (B) CSIR আৰু ISRO
- (C) WHO আৰু UNICEF
- (D) AIIMS
- শুদ্ধ উত্তৰ: (A) ICAR আৰু KVIC
২৩. জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতি (Biocontrol) মানে কি বুজায়?
- (A) ৰাসায়নিক সাৰ ব্যৱহাৰ কৰা
- (B) অণুজীৱ বা প্ৰাকৃতিক শত্ৰু ব্যৱহাৰ কৰি কীত-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা
- (C) কীটনাশক স্প্ৰে’ কৰা
- (D) শস্য সলনি কৰা
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) অণুজীৱ বা প্ৰাকৃতিক শত্ৰু ব্যৱহাৰ কৰি কীত-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা
২৪. পখিলাৰ পলু বা কেটাৰপিলৰ (Butterfly caterpillars) নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বেক্টেৰিয়াবিধ হ’ল—
- (A) Agrobacterium tumefaciens
- (B) Bacillus thuringiensis (Bt)
- (C) Rhizobium
- (D) Methanobacterium
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Bacillus thuringiensis (Bt)
২৫. উদ্ভিদৰ বিভিন্ন ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে মাটি আৰু শিপাৰ ওচৰত মুক্তভাৱে বাস কৰা এক কাৰ্যকৰী জৈৱিক ভেঁকুৰ হ’ল—
- (A) Aspergillus
- (B) Trichoderma
- (C) Penicillium
- (D) Glomus
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Trichoderma
২৬. কীট-পতংগ আৰু সন্ধিপদী (Arthropods) প্ৰাণীবোৰক আক্ৰান্ত কৰা নিৰ্দিষ্ট এক সংকীৰ্ণ পৰিসৰৰ (Species-specific) ভাইৰাছ গোটটো হ’ল—
- (A) ৰাইন’ ভাইৰাছ
- (B) বেকুল’ভাইৰাছ (Baculoviruses / Nucleopolyhedrovirus)
- (C) ৰেট্ৰ’ভাইৰাছ
- (D) ট’বাম’ভাইৰাছ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) বেকুল’ভাইৰাছ (Baculoviruses / Nucleopolyhedrovirus)
২৭. মাহজাতীয় বা লেগুমিনাচ উদ্ভিদৰ (Leguminous plants) শিপাৰ টেমুনাত থাকি বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰ’জেন স্থিৰ কৰা সহজীৱী বেক্টেৰিয়াবিধ হ’ল—
- (A) Azotobacter
- (B) Rhizobium
- (C) Azospirillum
- (D) Anabaena
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Rhizobium
২৮. ভেঁকুৰে উদ্ভিদৰ শিপাৰ সৈতে গঠন কৰা সহজীৱী সম্পৰ্কটোক কি বোলা হয়?
- (A) লাইকেন (Lichen)
- (B) মাইক’ৰাইজা (Mycorrhiza)
- (C) জৈৱিক নিয়ন্ত্ৰণ
- (D) ফ্লকচ
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) মাইক’ৰাইজা (Mycorrhiza)
২৯. মাইক’ৰাইজা গঠন কৰা আটাইতকৈ সচৰাচৰ বা প্ৰধান ভেঁকুৰৰ গণ (Genus) টো হ’ল—
- (A) Rhizopus
- (B) Glomus
- (C) Agaricus
- (D) Trichoderma
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) Glomus
৩০. ধান খেতিত (Paddy fields) মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰিবলৈ তলৰ কোনটো জৈৱ সাৰ সৰ্বাধিক ব্যৱহাৰ হয়?
- (A) মাইক’ৰাইজা
- (B) চায়’ন’বেক্টেৰিয়া বা নীল-সেউজ শেলাই (Anabaena/Nostoc)
- (C) Rhizobium
- (D) ৰাসায়নিক ইউৰিয়া
- শুদ্ধ উত্তৰ: (B) চায়’ন’বেক্টেৰিয়া বা নীল-সেউজ শেলাই (Anabaena/Nostoc)